เช้าวันที่ ๓๑ สิงหาคม ๒๕๖๓ ผมเข้าร่วมประชุมออนไลน์ ของคณะทำงานส่งเสริมการผลิตและพัฒนากำลังคนด้านสุขภาพเพื่อการใช้ยาอย่างสมเหตุผล ที่มี รศ. นพ. อานุภาพ เลขะกุล เป็นประธาน คณะทำงานชุดนี้อยู่ใต้คณะกรรมการพัฒนาระบบยาแห่งชาติ และมี อย. เป็นเจ้าของงาน ทำงานต่อเนื่องเรื่อยมาตั้งแต่ปี ๒๕๕๗ ผมเข้าร่วมในฐานะที่ปรึกษาของคณะทำงาน เพราะผมสวมหมวกประธานคณะกรรมการขับเคลื่อนแผนยุทธศาสตร์พัฒนาการศึกษาบุคลากรด้านสุขภาพในศตวรรษที่ ๒๑ พ.ศ. ๒๕๖๑ – ๒๕๗๐
ผมมองว่า เรื่องการใช้ยาอย่างสมเหตุผล (Rational Use of Drugs) นี้ เป็นธรรมาธรรมะสงครามในสังคม คือมีกลุ่มผลประโยชน์ในการชักชวนให้ผู้คนบริโภคยาหรืออาหารเสริมอย่างไร้เหตุผล และในบางกรณีคนบางคนในวิชาชีพสุขภาพก็เข้าไปเป็นแนวร่วมกับกลุ่มผลประโยชน์จากการใช้ยาไร้เหตุผล โดยรู้ตัวบ้างหรือโดยไม่รู้ตัวบ้าง
เข้าร่วมประชุมแล้ว ผมชื่นใจที่ได้เห็นภาพส่วนหนึ่งของระบบ RDU ที่มีความซับซ้อนมาก และเกี่ยวข้องกับทุกระบบในสังคม ไม่ใช่เฉพาะในระบบสุขภาพเท่านั้น ผมเห็นด้วยอย่างยิ่งที่ในที่ประชุมมีการพูดเชื่อมโยงไปยัง health literacy ของคนในสังคม ที่จะต้องเข้มแข็งเพื่อไม่ให้โดนกลไกตลาดหลอก คือคนเราใช้ยาและผลิตภัณฑ์สุขภาพโดยซื้อใช้เอง ไม่ได้ผ่านการสั่งยาโดยบุคลากรสุขภาพ ไม่ใช่น้อย
องค์การอนามัยโลก เผยแพร่เอกสาร The Pursuit of Responsible Use of Medicines (2012) อ. หมอพิสนธ์ จงตระกูล เขียนบทความเรื่อง RDU Hospital : The Pathway to Rational Drug Use (2015) อ่านแล้วได้ความรู้เรื่อง RDU มาก และน่าตกใจที่มีการใช้ยาอย่างไม่เหมาะสมหรือไม่สมเหตุสมผลดาษดื่นมาก
ฟังจากการประชุมแล้ว ผมนึกในใจว่า นี่คือหลักฐานสะท้อนความเข้มแข็งของระบบสุขภาพไทย ที่มีการจับประเด็นหลักๆ ที่มีผลต่อความเข้มแข็งของระบบสุขภาพมาดำเนินการอย่างเป็นระบบ ย้ำคำว่า “ดำเนินการอย่างเป็นระบบ” นะครับ รวมทั้งดำเนินการอย่างต่อเนื่องด้วย ดังจะเห็นว่าคณะทำงานชุดนี้ทำงานต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี ๒๕๕๗
มีการรายงานการดำเนินการโครงการพัฒนาหลักสูตร การจัดการเรียนการสอน และการวัดผล ของแต่ละวิชาชีพ ที่ตัวแทนของสภาวิชาชีพ นำเสนอ ทำให้ผมได้เห็นความชาญฉลาดของทาง อย. เจ้าของเรื่อง ที่มีทุนให้แต่ละวิชาชีพเสนอขอทุนไปดำเนินการและเสนอผลงาน เป็นที่รู้กันว่างาน RDU ไม่ใช่งานวิชาการแบบมีการยกย่องในวงวิชาการแต่ละสาขา ที่ยกย่องงานเชิงลึกลงไปในศาสตร์ของตน จึงหาคนสนใจงานวิชาการด้าน RDU ยาก เท่าที่ทำกันและนำผลมาเสนอจึงน่าชื่นชมมาก
วิจารณ์ พานิช
๓๑ ส.ค. ๖๓
