กรมพระราชวังบวรสถานมงคล

กรมพระราชวังบวรสถานมงคล

กรมพระราชวังบวรสถานมงคล (วังหน้า) เป็นตำแหน่งที่พระมหากษัตริย์ทรงสถาปนาขึ้นสำหรับ

พระมหาอุปราชและมีฐานะเป็นองค์รัชทายาทผู้มีสิทธิ์ที่จะขึ้นครองราชสมบัติต่อไป

เดิมคือตำแหน่งพระมหาอุปราช ปรากฏเป็นครั้งแรกในรัชสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ

      สมเด็จพระเพทราชาทรงจึงเปลี่ยนชื่อจากตำแหน่งพระมหาอุปราชเป็น
"กรมพระราชวังบวรสถานมงคล"

           ภายหลังจากการเสด็จทิวงคตของกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้เลิกธรรมเนียมตั้งพระมหาอุปราช แล้วทรงสถาปนาสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ

เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ ขึ้นเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชแทน

สมัยกรุงศรีอยุธยา

          ในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนต้นยังไม่การการแต่งตั้งตำแหน่งพระมหาอุปราช เพียงแต่มีแต่งตั้งเจ้านายเพื่อไปครองเมืองต่าง ๆ เท่านั้น เช่น สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 โปรดให้สมเด็จพระราเมศวรเจ้าพระราชโอรสไปครองเมืองพิษณุโลก

           ในปี พ.ศ. 1981 เมื่อสมเด็จพระราเมศวรเจ้าเสวยราชสมบัติทรงพระนามว่าสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ จึงโปรดให้สถาปนาสมเด็จพระเชษฐาธิราชเจ้าที่เพิ่งลาผนวชเป็นพระมหาอุปราชเป็นครั้งแรกในปี พ.ศ. 2028  ตำแหน่งพระมหาอุปราชยิ่งเด่นชัดยิ่งขึ้นอีกในรัชสมัยสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช

          เมื่อสมเด็จพระนเรศวรมหาราชเสด็จไปครองเมืองพิษณุโลก สมเด็จพระมหาธรรมราชาทรงสร้าง "พระราชวังจันทรเกษม" ขึ้นที่หน้าพระราชวังหลวงเพื่อเป็นที่ประทับของสมเด็จพระนเรศวรเวลาเสด็จมายังกรุงศรีอยุธยา จึงเป็นที่มาของคำว่า "วังหน้า"

           ต่อมา เมื่อสมเด็จพระนเรศวรขึ้นครองราชย์ โปรดเกล้า ฯ ให้สถาปนาสมเด็จพระเอกาทศรถ สมเด็จพระอนุชาธิราชเป็นที่พระมหาอุปราช รับพระราชโองการ มีพระเกียรติยศเสมอพระเจ้าแผ่นดิน

          ในรัชสมัยสมเด็จพระเพทราชา ได้โปรดเกล้าฯ สถาปนาหลวงสรศักดิ์พระราชโอรสบุญธรรมเป็นพระมหาอุปราช ประทับ ณ วังหน้า พร้อมทั้งบัญญัติศัพท์นามสังกัดวังหน้าว่า "กรมพระราชวังบวรสถานมงคล"

นอกจากนี้ยังโปรดเกล้าฯ สถาปนานายจบคชประสิทธิ์ให้ดำรงพระยศเป็นวังหลัง พระราชทานวังหลังเป็นที่ประทับ พร้อมทั้งบัญญัติศัพท์นามวังหลังว่า "กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข" เป็นครั้งแรก

สมัยกรุงธนบุรี

          ในสมัยกรุงธนบุรีใช้แบบอย่างจากสมัยอยุธยา

สมัยกรุงรัตนโกสินทร์

           ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ใช้แบบอย่างจากสมัยอยุธยาโดยตลอด  หลังจากการเสด็จทิวงคตของกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวไม่ได้ทรงแต่งตั้งผู้ใดขึ้นดำรงตำแหน่งกรมพระราชวังบวรสถานมงคลอีก

          จนกระทั่ง พ.ศ. 2429 จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ

เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ ขึ้นเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร

ซึ่งเป็นพระองค์แรกที่ทรงดำรงตำแหน่งสยามมกุฎราชกุมาร ทำให้ตำแหน่งกรมพระราชวังบวรสถานมงคลถูกยกเลิกตั้งแต่นั้นมา

พระบัณฑูร

พระบัณฑูร คือ คำสั่งของพระมหาอุปราช มาจากภาษาเขมร แปลว่า "สั่ง"

สำหรับคำสั่งของพระมหากษัตริย์นั้นใช้คำว่า "พระราชโองการ" ในการสถาปนาพระมหาอุปราชตั้งแต่อดีตนั้น มักเรียกว่า "วังหน้ารับพระบัณฑูร"

ส่วน "วังหน้ารับ (บวร) ราชโองการ" นั้น เป็นพระมหาอุปราชที่พระมหากษัตริย์ทรงสถาปนาขึ้นเป็น

พระเจ้าแผ่นดินพระองค์ที่ 2 เสมอกับพระองค์ มีเพียง 2 พระองค์ ได้แก่

สมเด็จพระเอกาทศรถ พระอนุชาของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว พระอนุชาของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

กรมพระราชวังบวรสถานมงคล และ กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข

กรุงศรีอยุธยา

วังหน้า

พระเอกสัตราชพระมหาอุปราช

• พระอาทิตยวงศ์

• มหาอุปราช (จัน)

• สมเด็จพระนเรศวร

• สมเด็จพระเอกาทศรถ

• เจ้าฟ้าสุทัศน์

• จมื่นศรีเสารักษ์

 • สมเด็จพระศรีสุธรรมราชา

• สมเด็จพระนารายณ์มหาราช

• หลวงสรศักดิ์

• เจ้าฟ้าเพชร

• เจ้าฟ้าพร

• เจ้าฟ้าธรรมธิเบศฯ

• เจ้าฟ้าอุทุมพร

วังหลัง

นายจบคชประสิทธิ์

ที่ประทับ

พระราชวังจันทรเกษม (วังหน้า) • พระราชวังสวนหลวง (วังหลัง)

กรุงรัตนโกสินทร์       

วังหน้า

    สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท

• สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร

• สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์

• สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ

• พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว

• กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ

วังหลัง

สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ เจ้าฟ้ากรมพระอนุรักษ์เทเวศร์

ที่ประทับ

พระราชวังบวรสถานมงคล (วังหน้า) • พระราชวังบวรสถานพิมุข (วังหลัง)

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน เรื่องน่ารู้



ความเห็น (0)