คำนิยม

หนังสือ ทักษะแห่งอนาคตใหม่: การศึกษาเพื่อศตวรรษที่ 21 จัดพิมพ์เผยแพร่ในปี พ.ศ. 2554 แปลจากหนังสือ 21st Century Skills: Rethinking How Students Learn ซึ่งพิมพ์ในปี 2553  ในช่วงเวลา 8 ปีที่ผ่านมา หนังสือเล่มนี้ได้ก่อผลกระทบต่อวงการศึกษาไทยอย่างกว้างขวาง เกิดพัฒนาการเชิงระบบและเชิงนโยบายต่อการศึกษาไทยมากมาย ดังจะกล่าวถึงต่อไป

ในที่สุดหนังสือเล่มนี้ก็ขาดตลาดอยู่หลายปี โดยที่เนื้อหาสาระในเล่มยังคงสดใหม่อยู่ คือสื่อสารการเปลี่ยนแปลงแบบกลับจากหน้ามือเป็นหลังมือของการศึกษาในหลากหลายด้าน รวมทั้งสื่อสารเป้าหมายการเรียนรู้ที่ต้องครบด้าน (holistic)  และเกิดการเรียนรู้ในระดับที่ลึกและเชื่อมโยง (higher order learning)   

พร้อมๆ กันนั้น ในปี พ.ศ. 2555 ได้มีหนังสือ วิถีสร้างการเรียนรู้เพื่อศิษย์ในศตวรรษที่ 21 จัดพิมพ์โดยมูลนิธิสดศรี-สฤษดิ์วงศ์ ออกเผยแพร่ เป็นแรงขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงการศึกษาไทยอีกแรงหนึ่ง  หนังสือเล่มนี้ ดาวน์โหลด pdf file ได้ฟรี  จึงไม่ขาดตลาด   

หนังสือทั้งสองเล่มนี้ได้รับการกล่าวขวัญถึงอย่างกว้างขวาง และร่วมกันทำหน้าที่แจ้งเตือนสังคมไทย ให้เปลี่ยนโฉม (transform) รูปแบบการจัดการเรียนรู้ของประเทศ ให้สอดคล้องต่อยุคสมัย   

แต่หนังสือทั้งสองเล่มนั้น สื่อสารหลักการและเทคนิคด้านการเรียนรู้และการจัดการเรียนรู้  การนำหลักการเหล่านั้นไปประยุกต์ใช้ในสภาพจริงของระบบการศึกษาของประเทศจึงเกิดขึ้นช้าและไม่ทั่วถึง  ในปี พ.ศ. 2561 ได้มีหนังสือ The World Development Report 2018 : Learning to Realize Education’s Promise  ออกเผยแพร่โดยธนาคารโลก (ดาวน์โหลดได้ฟรี)  หนังสือเล่มนี้ชี้ให้เห็นความซับซ้อนซ่อนเงื่อนของระบบการศึกษา ที่เป็นต้นเหตุให้มาตรการยกระดับคุณภาพการศึกษาในประเทศส่วนใหญ่เกิดผลน้อยหรือไม่ได้ผล รวมทั้งได้เสนอแนะแนวทางการดำเนินการเพื่อให้ระบบการศึกษาพุ่งเป้าสู่ผลลัพธ์การเรียนรู้ (learning outcome) เป็นเป้าหมายหลัก หรือยึดการเรียนรู้ (learning) เป็นศูนย์กลาง  ผมได้ตีความรายงานนี้ลงเผยแพร่เป็นตอนๆ ใน https://www.gotoknow.org/posts/tags/สู่การศึกษาคุณภาพสูง    

เพื่อขับเคลื่อนการปฏิรูประบบการศึกษาไทยให้เกิดผลจริงจัง รัฐบาลที่ผ่านมาได้แต่งตั้ง คณะกรรมการอิสระเพื่อการปฏิรูปการศึกษา (กอปศ.) มีอายุ 2 ปี  คณะกรรมการชุดนี้ได้ออกกฎหมายและกลไกการทำงานปฏิรูปการศึกษาอย่างต่อเนื่อง และเมื่อครบวาระการปฏิบัติงาน คณะกรรมการดังกล่าวได้เสนอรายงาน 2 ปี ปฏิรูปการศึกษา ก้าวหน้าอย่างยั่งยืน (https://www.thaiedreform.org/knowledge/2880/) เพื่อให้มีการดำเนินการปฏิรูปอย่างต่อเนื่อง  นี่คือการดำเนินการแบบ top-down   

ในภาคประชาชน หรือภาคที่ไม่เป็นทางการ มีการรวมตัวกันก่อตั้ง ภาคีเพื่อการศึกษาไทย (TEP - Thailand Education Partnership) เพื่อขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงหรือปฏิรูปการศึกษาไทยแบบ bottom-up (https://www.facebook.com/TEPThaiEDU/)  หลายส่วนที่ภาคีเพื่อการศึกษาไทยเข้าไปทำงานร่วมกับพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา และร่วมกับโรงเรียน ได้รับการปูฐานความชอบธรรมทางกฎหมายจากผลงานของ กอปศ. และได้รับการปูฐานความรู้ความเข้าใจจากหนังสือ ทักษะแห่งอนาคตใหม่: การศึกษาเพื่อศตวรรษที่ 21 เล่มนี้   

หนังสือเล่มนี้ฉบับพิมพ์ครั้งแรก จัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ openworlds ซึ่งยุติการดำเนินงานไปแล้ว อดีตบรรณาธิการบริหารสำนักพิมพ์ดังกล่าว (ปกป้อง จันวิทย์ และ วรพจน์ วงศ์กิจรุ่งเรือง) ได้จัดตั้งสำนักพิมพ์ bookscape ขึ้นมาดำเนินการต่อเนื่อง โดยก่อนหน้าการตีพิมพ์หนังสือเล่มนี้ก็ได้จัดพิมพ์หนังสือแปลด้านการเรียนรู้อีกหลายเล่ม สะท้อนมิติที่หลากหลายซับซ้อนของการจัดการเรียนรู้ ซึ่งอาจกล่าวได้ว่า แต่ละเล่มนั้นเป็นบทรายละเอียดวิธีดำเนินการของหลักการตามหนังสือ ทักษะแห่งอนาคตใหม่ การศึกษาเพื่อศตวรรษที่ 21 เล่มนี้   

ด้วยความก้าวหน้าของวิทยาการด้านประสาทวิทยาศาสตร์ (neuroscience) และด้านจิตวิทยาการเรียนรู้ (cognitive psychology)  หลักการและวิธีการจัดการเรียนรู้เพื่อให้มนุษย์มีการพัฒนาด้านต่างๆ ครบทุกมิติ และพัฒนาได้เต็มศักยภาพยิ่งขึ้น ยังจะมีการพัฒนาต่อเนื่องไม่สิ้นสุด  ผมจึงมีความใฝ่ฝันอยากเห็นคนในวงการศึกษาไทยใช้หนังสือ ทักษะแห่งอนาคตใหม่: การศึกษาเพื่อศตวรรษที่ 21 เล่มนี้ ในการตั้งโจทย์ค้นหาวิธีประยุกต์หรือปฏิบัติในบริบทไทย เพื่อให้เยาวชนไทยได้พัฒนาทักษะต่างๆ ตามที่ระบุในหนังสือเล่มนี้ สำหรับเติบโตเป็นพลเมืองไทยคุณภาพสูง ทำหน้าที่ร่วมกันพัฒนาบ้านเมืองให้มีความมั่งคั่ง เสมอภาค และสันติสุขอย่างยั่งยืนสืบต่อไป

ศ.นพ.วิจารณ์ พานิช

ประธานมูลนิธิสดศรี-สฤษดิ์วงศ์

สิงหาคม 2562