วัดเจดีย์หลวง ตั้งอยู่ ถนนพระสิงห์ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ วัดนี้มีชื่อเรียกในตำนานหลายชื่อ เช่น เจดีย์กู่หลวงโชติการามวิหาร ปัจจุบันเรียกว่า วัดเจดีย์หลวงหมายถึง เจดีย์ใหญ่(คำว่าหลวง เมืองเหนือหมายถึงใหญ่)
พระธาตุเจดีย์หลวงนั้นถูกสร้างขึ้นในในรัชสมัยพญาแสนเมืองมา (พ.ศ. ๑๙๒๘ - ๑๙๔๕) กษัตริย์องค์ที่ ๗ แห่งราชวงศ์มังราย ซึ่งเป็นกษัตริย์ที่ปกครองเมืองเชียงใหม่ในขณะนั้น สร้างขึ้นเพื่ออุทิศส่วนบุญส่วนกุศลให้พญากือนา พระราชบิดา ซึ่งมีตำนานเล่ามาว่า พญากือนาซึ่งได้สวรรคตไปแล้ว ได้ปรากฏตัวแก่พ่อค้าชาวเชียงใหม่ที่เดินทางไปค้าขายที่พม่า ให้มาบอกว่าแก่พญาแสนเมืองมาผู้เป็นโอรสว่า ให้สร้างเจดีย์ไว้ท่ามกลางเวียง ให้สูงใหญ่พอให้คนที่อยู่ไกล ๒๐๐๐ วา สามารถมองเห็นได้ แล้วอุทิศบุญกุศลเหล่านนี้ให้แก่พญากือนา เพื่อให้พญากือนานั้นสามารถไปเกิดในเทวโลกได้ แต่พญาแสนเมืองมาเสด็จสวรรคตเสียก่อน พระนางเจ้าติโลกจุฑาราชเทวีผู้เป็นมเหสีได้สืบทอด เจตนารมณ์สร้างต่อ จนเสร็จในรัชสมัยพญาสามฝั่งแกน ใช้เวลาสร้าง ๕ ปี
ต่อมาได้มีการปฏิสังขรณ์ในสมัยพญาติโลกราช (พ.ศ. ๑๙๘๔ - ๒๐๓๐) พระองค์โปรดให้หมื่นด้ามพร้าคต นายช่างใหญ่ทำการปฏิสังขรณ์ โดยมีพระมหาสวามีสัทธัมกิติ เจ้าอาวาสองค์ที่ ๗ ของวัดโชติการาม (วัดเจดีย์หลวง) เป็นกำลังสำคัญในการควบคุมดูแล และประสานงาน การปฏิรูปและก่อสร้างครั้งนี้ได้สร้างขยายเจดีย์ให้ใหญ่กว่าเดิม ใช้เวลาในการก่อสร้าง ๓ ปี จึงแล้วเสร็จใน สมัยมหาเทวีจิรประภา รัชกาลที่ ๑๕ แห่งราชวงศ์มังราย เกิดพายุฝนตกหนัก แผ่นดินไหว พระมหาเจดีย์หลวงได้พังทลายลงมาเหลือเพียงครึ่งองค์ จากนั้นก็ถูกปล่อยทิ้งร้างไปนานกว่า ๔ ศตวรรษ พระมหาเจดีย์หลวงที่เห็นปัจจุบันกรมศิลปกรเพิ่งจะ บูรณปฏิสังขรณ์เสร็จไปเมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๕
ชินกาลมาลีปกรณ์กล่าวถึงการสร้างพระธาตุเจดีย์หลวงไว้ว่า
“ พระเจ้าแสนเมืองมานั้น ได้ทรงหุ้มพระธาตุเจดีย์หลวงในนครหริปุญชัย ด้วยแผ่นทองคำหนักสองแสนหนึ่งหมื่น
ท่านประพันธ์ไว้เป็นคาถา แปลความว่า พระเจ้าแสนเมืองมา พระชนมายุได้ ๓๙ ปี ครองราชย์สมบัติในเมืองเชียงใหม่ได้ ๑๖ ปี พระองค์ทรงเริ่มสร้างเจดีย์หลวงกลางเมืองเชียงใหม่ เมื่อเจดีย์หลวงยังไม่เสร็จพระองค์ก็สวรรคต พระราชินีผู้เป็นอัครมเหสีของพระองค์ได้โปรดให้ทำยอดพระธาตุเจดีย์หลวงจนเสร็จ ฯ”
