เช้าวันที่ ๑๔ ธันวาคม ๒๕๖๑ ผมไปร่วมประชุมคณะกรรมการกำกับทิศทางการดำเนินงานโครงการ พัฒนาองค์กรระดับจังหวัดเพื่อสร้างพลเมืองเยาวชน ที่เราเรียกชื่อย่อๆ ว่า โครงการ Active Citizen ส่วนที่ดำเนินการในจังหวัดลำพูน และจังหวัดสตูล สนับสนุนโดย มูลนิธิสยามกัมมาจล สสส. และ สกว. ในส่วนจังหวัดลำพูนดำเนินการโดยมูลนิธิสถาบันวิจัยเพื่อท้องถิ่น และสถาบันวิจัยหริภุญชัย และส่วนจังหวัดสตูลดำเนินการโดยศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น สกว.
ที่มาของโครงการ Active Citizen เริ่มปี ๒๕๕๕ ที่สงขลา ดำเนินการนำร่องโดย สงขลา ฟอรั่ม เมื่อได้โมเดลการทำงานก็เข้าสู่ Phase 2 : สงขลา ศรีสะเกษ น่าน สมุทรสงคราม ที่มานำเสนอในวันนี้เป็น Phase 3 : ลำพูน สตูล
ข้อเรียนรู้สำคัญจากการประชุม ๓ ชั่วโมงครึ่งของผมคือ
- 1. การสร้างพลเมืองเยาวชนในพื้นที่ ต้องสร้างโดยกิจกรรม เข้าไปหนุนให้เยาวชนในพื้นที่รวมตัวกันทำกิจกรรมที่มีคุณค่า หรือมีความหมายต่อชุมชน ไม่ใช่โดยวิธีจัดการฝึกอบรม หรือจับเยาวชนไปเข้าค่ายฝึกแบบทหาร
- 2. ต้องให้เยาวชนคิดโจทย์เอง โดยมีกระบวนการคิดโจทย์ให้เป็นโจทย์ที่เหมาะสมต่อชุมชน เรื่องนี้ ทีมพี่เลี้ยงของสตูลทำได้ดีมาก
- 3. ต้องหาทางให้องค์กร หรือผู้นำ ในชุมชนเข้ามาเป็นเจ้าของ หรืออย่างน้อย ร่วมเป็นเจ้าของกิจกรรมหรือโครงการ ซึ่งที่จริงต้องไม่ทำแบบ project-based ต้องวางยุทธศาสตร์ระยะยาว โดยในระยะยาว องค์กรในท้องถิ่นต้องเข้ามาเป็นเจ้าของกิจกรรมนี้
- 4. นี่คือกระบวนการเรียนรู้ในชีวิตจริง ในพื้นที่ ของภาคีที่หลากหลาย ได้แก่ เยาวชน (ทั้งในระบบการศึกษา และนอกระบบ) พี่เลี้ยง ทีมจัดการโครงการ พ่อแม่ผู้ปกครองของเยาวชน ผู้นำชุมชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ที่เป็นการเรียนรู้จากการปฏิบัติ
- 5. เป็นกระบวนการเดินทาง สู่การพัฒนา องค์กร (หรือกลไก) ระดับจังหวัด เพื่อพัฒนาเยาวชน
- 6. ผมฝันเห็นกลไกนี้เข้าไปเชื่อมโยงกับกระบวนการเรียนรู้ของนักเรียนในโรงเรียน เอื้อให้ครูออกแบบกิจกรรมเรียนรู้แบบ PBL เชื่อมโยงกับชีวิตจริงในชุมชน
เราได้เห็นวิธีการ empower ให้เยาวชนทำความรู้จักตนเองผ่านกระบวนการนาฬิกาชีวิต ทำความรู้จักชุมชนของตนเอง ผ่านกระบวนการ แผนที่ทางสังคม นำไปสู่การตั้งโจทย์พัฒนาท้องถิ่นบนฐานความเข้มแข็งของตนเอง และความต้องการของท้องถิ่น
ผลลัพธ์สำคัญที่สุดคือ สำนึกพลเมือง ทั้งที่เป็นสำนึกรักถิ่น และสำนึกรักบ้านเมือง และทักษะการทำงานเป็นทีม ตอบโจทย์สำคัญของท้องถิ่น
วิจารณ์ พานิช
๑๖ ธ.ค. ๖๑
