วันที่ ๒๐ ตุลาคม ๒๕๖๑ ทีมอาจารย์ผู้สอนรายวิชา ๐๐๓๕๐๐๑ หนึ่งหลักสูตรหนึ่งชุมชนของคณะนิติศาสตร์ มมส. เชิญ ดร.ไพบูลย์ โพธิ์สุวรรณ มาบรรยายพิเศษเรื่อง "มิติใหม่ชุมชนไทยไร้ถัง" จากวิทยาลัยพัฒนาการปกครองท้องถิ่น สถาบันพระปกเกล้า... ผมติดภารกิจสำคัญ จึงมอบหมายให้เสืออัดเสียงไว้ให้ฟัง ผมมาสืบค้นต่อ พบว่านี่แหละคือวิธีการสอนที่ผมต้องทำให้ได้ ... จึงถอดบทเรียนมาเพื่อให้ตนเองเข้าใจ และทดลองนำไปใช้ต่อไป
๑. เริ่มด้วยการตั้งคำถาม ให้เขียนคำตอบของตนลงในกระดาษ
ท่านตั้งถามให้นิสิตเขียนคำตอบของตนเองลงในกระดาษ โดยให้เวลาค่อย ๆ เขียนไปพร้อม ๆ กันทั้งห้อง ด้วย ๙ คำถาม ดังต่อไปนี้
- ขยะคืออะไร
- วิธีการจัดการขยะของเราทำอย่างไร
- ขยะมีกี่ประเภท
- เพลงที่เกี่ยวข้องกับขยะ เรารู้จักเพลงอะไร
- ตั้งแต่เกิดมา เราถูกสอนให้ทิ้งลงที่ไหน
- เราคาดว่าใครจะมาเก็บให้
- ค่าธรรมเนียมในการจัดเก็บแพงไหม
- ที่ที่เขาเอาขยะไปทิ้ง มันอยู่ตรงไหน รู้จักไหม
- รู้หรือไม่ว่าค่าจัดการหรือค่ากำจัดขยะประมาณตันละหรือกิโลกรัมละเท่าไหร่
ตอนท้ายของกิจกรรมนี้ ท่านจะบรรยายสรุป เล่าเรื่องให้นิสิตเห็นความรุนแรงของปัญหาขยะ ความสำคัญของการจัดการขยะ และความจำเป็นที่ตนเองต้องลงมือคัดแยกขยะ โดยใช้การเล่าเรื่องที่มีข้อมูลที่เป็นข้อเท็จจริง
สืบค้นเพิ่มเติม
ผมสืบค้นพบว่า ข้อมูลที่น่าสนใจได้รวบรวมไว้ใน "รายงานสถานการณ์ขยะมูลฝอยชุมชนของประเทศไทย ปี พ.ศ. ๒๕๕๙ ดาวน์โหลดได้ที่นี่ ข้อมูลที่น่าสนใจ มีดังนี้
ผมสืบค้นพบว่า ข้อมูลที่น่าสนใจได้รวบรวมไว้ใน "รายงานสถานการณ์ขยะมูลฝอยชุมชนของประเทศไทย ปี พ.ศ. ๒๕๕๙ ดาวน์โหลดได้ที่นี่ ข้อมูลที่น่าสนใจ มีดังนี้
- ปริมาณขยะของชุมชนในไทยกำลังเพิ่มขึ้น ๆ ดังตาราง สังเกตว่า อัตราการก่อขยะต่อคนต่อวันเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง จาก ๑.๐๓ กิโลกรัม ในปี ๒๕๕๑ เป็น ๑.๑๔ กิโลกรัม ในปี ๒๕๕๙
- ชุมชนก่อขยะถึงปีละ ๒๗ ล้านตัน
- ประมาณนี้ (๒๗ ลต.) เป็นขยะจากเทศบาลต่าง ๆ ที่อัตราการก่อขยะต่อคนไม่เท่ากัน สังเกตว่า ยิ่งเจริญมาก ยิ่งมีคนไปอยู่มาก ยิ่งก่อขยะมาก เมืองพัทยาก่อขยะมากกว่าปกติถึง ๔ เท่า ... ยิ่งเจริญยิ่งเสื่อม
- ปริมาณขยะจากชุมชนส่วนใหญ่ ไม่สามารถจัดการได้ กลายเป็นขยะตกค้างจำนวนมากกว่าร้อยละ ๕๐
๒. ระดมสาเหตุปัญหา
- เราถูกปลูกฝังให้ "ทิ้ง"ขยะลงถัง มาตั้งแต่ยังเด็ก ๆ ทำให้คนไทยมีขยะในถังเต็มไปหมด เพราะต่างคนต่างทิ้งลงถัง
- เราไม่ได้คิดว่า "ทำอย่างไรจะไม่ให้เกิดขยะ" เรามักจะคิดว่า "ทำอย่างไรจะไม่ให้ขยะกระจัดกระจาย" คิดแค่ว่าจะทำอย่างให้มันเรียบร้อย
- ทำให้วิธีแก้ปัญหาส่วนใหญ่คือ "การจัดหาถัง" เมื่อจำนวนถึงมากขึ้น จำนวนขยะก็มากขึ้น
๓. เงื่อนไขการเรียน
- ต่อไปนี้เราจะไม่สร้างทางตัน แต่เราจะหาทางออก
- เราจะไม่เป็น "นักโทษ" และเราจะเป็น "นักทำ"
- เราจะไม่สมมติ แต่จะใช้ข้อเท็จจริง
- พึ่งตนเองให้ได้ เป็นผู้อธิบาย มากกว่าเป็นผู้ถาม
๔. บรรยายพิเศษ
- ความหมายของขยะ
- ขยะคือสิ่งที่หากประโยชน์อะไรไม่ได้
- ขยะอาจารย์แบ่งออกเป็นยุค ๆ ตามแนวคิดประเทศไทย ๔.๐ ได้เป็น
- ยุค ๑.๐ ยุคใบตอง
- ยุค ๒.๐ ยุคกระดาษ
- ยุค ๓.๐ ยุคถุงพลาสติก (ปริโตรเคมี)
- ยุค ๔.๐ ยุคอิเล็คทรอนิกส์
- ขยะหลัก ๆ ของเรา เกิดจากบรรจุภัณฑ์นั่นเอง
- ช้อนพลาสติกอยู่ได้นานกว่าช้อนเหล็ก คืออยู่ได้เป็นพันปี
- ถุงพลาสติกอยู่ได้ ๔๕๐ ปี
- โฟมอยู่ได้ ๑๐,๐๐๐ ปี
- วิธีการจัดการหรือกำจัดขยะเขาทำอย่างไรบ้าง
- หลุมฝังกลบ ... เอาไว้ใช้สำหรับสิ่งที่เราใช้ไม่ได้อีกแล้ว
- โรงงานจัดการสิ่งที่เป็นพิษ
- โรงงานเผาขยะติดเชื้อ
- การแยกขยะในปัจจุบันจะแบ่งเป็น ๔ ชนิดคือ
- ขยะเปียก
- ขยะรีไซเคิล
- ขยะทั่วไป
- ขยะอันตราย
- จะเห็นว่า วิธีจัดการขยะที่มีอยู่ ไม่สอดคล้องกับวิธีจัดการขยะที่เรามี
- ดังนั้นขยะต้องเปลี่ยนวิธีแยกใหม่เป็น
- ขยะที่ใช้ไม่ได้อีกแล้ว
- ขยะมีพิษ ได้แก่ แบตเตอรี่ หลอดไฟ กระป๋องยาฆ่าแมลง กระป๋องสีสเปรย์ ฯลฯ
- ขยะติดเชื้อ ได้แก่ ผ้าอนามัย พลาสเตอร์ติดแผล ยา ฯลฯ
- ปัญหาขยะแท้จริงแล้ว คือ การเอาสิ่งที่ไม่ใช่ขยะ เอาไปไว้ผิดที่... ถ้าเราเอาถุงพลาสติกจากกองขยะออกได้ ทุกอย่างจบ
- พลาสติกทุกชนิดเป็นวัสดุรีไซเคิล พลาสติกไม่ใช่ขยะ... จัดการให้จบตั้งแต่ที่บ้าน
- เศษอาหาร คืิอวัสดุอินทรีย์ ไม่ใช่ขยะ เอา่ไปเลี้ยงสัตว์ เอาไปทำปุ๋ย ไปทำก๊าซ ฯลฯ
- ขยะมีพิษและติดเชื้อมีคนมาเก็บไปสู่โรงจัดการที่มีอยู่
- ดังนั้น เมื่อแทบจะไม่มีขยะ จึงไม่ต้องมีถัง ... "มิติใหม่ชุมชนไทยไร้ถัง"
๕. สาธิตการวิเคราะห์และจัดการขยะ
เตรียมถังขยะจริง ๆ มาแล้วคัดแยกและจัดการขยะให้ดูทีละชิ้นทีละชิ้น ๆ เริ่มจากการชั่งก่อน
- ถุงพลาสติก ใช้ได้อีก ไม่ใช่ขยะ เป็นวัสดุรีไซเคิล
- โฟม ไม่ใช่ขยะ เป็นวัสดุรีไซเคิล
- เศษอาหาร ไม่ใช่ขยะ เป็นวัสดุอินทรีย์
- ขวดน้ำพลาสติก ขายได้
- ขวดนมเปรี้ยว ขายได้
- สังกะสี ขายได้
- แบตเตอรี่มอเตอร์ไซด์ ขายได้
- กระป๋องโคก ขายได้
- กล่องนมขายได้
- ฯลฯ
สุดท้ายจะเหลือเฉพาะส่วนที่เป็นพิษและติดเชื้อเท่านั้น ซึ่งจะมีจำนวนไม่มาก จะเหลือสองส่วนนี้เพียงร้อยละ ๕ เท่านั้น เช่น
- ผ้าอนามัย ให้ใช้กระดาษห่อ รวมรวมไว้ให้มิดชิด เพื่อให้รถขยะนำไปส่งโรงพยาบาล
โดยสรุปคือ "อย่าทิ้งลงถัง อย่าหวังไปทิ้งบ้านคนอื่น"
ความรู้ที่ประทับใจและจำนำไปใช้และเล่าต่อ
- ขยะมีเพียง ๓ ประเภท คือ ขยะที่นำไปใช้อีกไม่ได้ ขยะมีพิษ และขยะติดเชื้อ นอกนั้นไม่ใช่ขยะ
- "อย่าทิ้งลงถัง อย่าหวังเอาไปทิ้งบ้านคนอื่น"
- ถุงพลาสติกอยู่ได้ ๔๕๐ ปี ถึงจะย่อยสลาย หากเอาไฟเผาจะได้สารก่อมะเร็ง
- ถุงพลาสติก ๒,๐๐๐ ถุง ถ้าล้างสะอาด ตากให้แห้ง เอาไปขายจะได้ ๑ บาท
- โฟมอยู่ได้ ๑๐,๐๐๐ ปี มีสารก่อมะเร็ง หากเอาไฟเผาจะได้สารก่อมะเร็ง
- กระดาษ ๑ ตัน ต้องใช้ต้นไม้ ๑๗ ต้น
- กระดาษกับใบตอง กระดาษเปื่อยง่ายกว่า
เปิดกะโหลกเลยครับอาจารย์สำหรับผม ขออนุญาตเรียนแบบ "ครูพักลักจำ" นำไปใช้เลยนะครับ
