เวทีเยาวชน ACT4HEALTH
ละครสนุกคิดเพื่อชีวิตสุขภาวะ
ศิลปะการละครนอกจากสร้างความบันเทิงที่ผู้ชมแล้ว ละครยังสามารถถ่ายทอดเรื่องราว สะท้อนแง่มุม ค่านิยม และสภาพสังคมในยุคนั้นๆ ขณะเดียวกันละครยังมีบทบาทในการใช้เป็นเครื่องมือเปลี่ยนแปลงทางสังคม นอกจากนี้แล้ว ละครยังมีสามารถช่วยสร้างเสริมสุขภาวะได้อีกทางหนึ่ง
ดังเช่น “กลุ่มหน้ากากเปลือย” ที่ขอรับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) จัดทำโครงการละครโรงเรียนและชุมชนสุขภาวะ ACT4HEALTH ด้วยการส่งเสริมเยาวชนระดับมัธยมศึกษา ทั้งจากโรงเรียนและชุมชนจำนวน 30 กลุ่ม สร้างสรรค์ละครเพื่อสร้างสุขภาวะ ครอบคลุมทั้ง 4 มิติ กาย ใจ ชุมชน และจิตปัญญา
นินาท บุญโพธิ์ทอง ผู้จัดการโครงการ ACT4HEALTH กล่าวว่า เป็นกิจกรรมที่ส่งเสริมให้เยาวชนในโรงเรียนและชุมชนนำกระบวนการละครไปใช้เพื่อถ่ายทอดและเล่าเรื่องราวในเชิงสุขภาวะ รูปแบบไหนก็ได้ ซึ่งโครงการแบ่งการทำงานออกเป็น 2 เฟส โดยเฟสแรกกลุ่มเป้าหมายเป็นโรงเรียน 13 แห่ง ซึ่งน้องๆ แต่ละโรงเรียนจะนำเสนอเนื้อหาละครในแง่มุมของวัยรุ่นและเป็นเรื่องใกล้ตัว เช่น ปัญหาสุขภาพ ยาเสพติด ปัญหาการมีเพศสัมพันธ์ก่อนวันอันควร ปัญหาการทะเลาะวิวาท หรือการส่งเสริมแง่คิดเชิงบวก เป็นต้น
เมื่อน้องๆ ผลิตโปรดักชั่นเสร็จแล้วในช่วงมกราคม-กุมภาพันธ์ 2560 ก็จะทำละครทัวร์ทั้งในโรงเรียนและรอบโรงเรียน ในเดือนมีนาคมทางโครงการก็จะจัดมหกรรมใหญ่ของโครงการ โดยการนำเอาทั้ง 13 โครงการมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน
ส่วนเฟส 2 จะเป็นในส่วนของชุมชนหรือกิจกรรมเชิงหัวข้ออีก 17 แห่ง ซึ่งอาจจะเพิ่มเติมเรื่องของละครเฉพาะแนวมากขึ้น เช่น ละครเต้น ละครเพลง ละใบ้ โดยจะเริ่มขั้นตอนการผลิตโปรดักชั่นในเดือนมกราคม และจะออกแสดงในช่วงมีนาคม-เมษายน ด้วยการให้เลือกลงพื้นที่แสดงด้วยตัวเอง และพฤษภาคม จึงจะจัดงานแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันของเฟส 2 อีกครั้งหนึ่ง โดยให้โครงการในเฟสแรกมาร่วมแลกเปลี่ยนด้วย
“ทั้ง 30 กลุ่มจะเป็นผู้คิดโจทย์ด้วยตัวเอง โดยเราจะทำหน้าที่เป็นแค่พี่เลี้ยงในส่วนของเทคนิคการเขียนบทและกระบวนการละครเท่านั้น ส่วนเนื้อหาของละครจะมาจากกระบวนการที่น้องๆ ช่วยกันจับประเด็นและสร้างขึ้นมา ซึ่งจะต้องตอบโจทย์สุขภาวะ 4 มิติ กาย ใจ ชุมชน และจิตปัญญา โดยทางโครงการเฟสแรกมุ่งเน้นใน 3 ส่วนแรก ส่วนโครงการในเฟส 2 จะมุ่งเน้นประเด็นของชุมชนเป็นหลัก” นินาท เล่า
อย่างไรก็ตาม “ละคร” ในโครงการ ACT4HEALTH ต้องตอบโจทย์ 4 ข้อให้ได้ คือ 1.ละครต้องเล่าเรื่องได้ 2. ละครต้องทำให้คนดูสนุกกับการเรียนรู้ 3.ละครต้องมีศิลปะ มีความงดงาม และ 4. ละครให้แง่คิดอะไรกับผู้ชม
ละครช่วยสร้างการเปลี่ยนแปลงได้อย่างไรนั้น นินาท บอกว่า ประการแรกคือกระบวนการคิด ทำให้เกิดการตระหนักและรู้จักตัวเอง นำไปสู่การรับรู้ว่าคนรอบข้างต้องการอะไร จึงเกิดกระบวนการสื่อสาร ระหว่างตัวปัจเจกบุคคลกับสังคม นำไปสู่การสร้างจุดมุ่งหมายที่กำลังทำอยู่ ประการต่อมาคือกระบวนการเชิงร่างกาย ซึ่งกระบวนการละครจะฝึกการใช้ร่างกายเพื่อสื่อสารตลอดเวลา การใช้เสียง การเคลื่อนไหว ทำให้น้องๆ เยาวชนที่เข้าร่วมโครงการได้เรียนรู้การทำงานของร่างกายและการรักษาร่างกายเพื่อทำให้เกิดพลังในการใช้ร่างกายอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด
ด้าน ศิศิธร นวลจันทร์ อาจารย์จากโรงเรียนอัสสัมชัญ บางรัก กล่าวถึงการใช้ละครกับการสอนนักเรียน ว่า ทางโรงเรียนได้ตั้งชมรมการละครขึ้น ซึ่งสมาชิกชมรมก็ได้เข้าร่วมโครงการนี้ด้วย ซึ่งประโยชน์ของละครที่เห็นได้ชัด คือ ด้านร่างกาย เพราะเวลาเด็กๆ ทำกิจกรรม ได้มีการเคลื่อนไหวร่างกายทุกส่วน และอีกด้านคือวิธีคิด รู้จักความรับผิดชอบ มีความเป็นผู้ใหญ่ขึ้น ขณะเดียวกันยังช่วยสอนเรื่องของการใช้อารมณ์และสุขภาวะ เด็กจะเรียนรู้ผ่านตัวละครทั้งนักแสดงและผู้ชม สามารถนำไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้ โดยเฉพาะการใช้อารมณ์ ถ้าไม่ควบคุมอารมณ์ อารมณ์ก็จะควบคุมตัวเอง จนอาจเกิดผลลัพธ์ไม่พึงประสงค์ได้
อย่างไรก็ละครจะช่วยเกิดพฤติกรรมกรรมการเปลี่ยนแปลงหรือไม่ ขึ้นอยู่กับตัวเด็กด้วย ถ้าเด็กยอมรับได้ก็สามารถเปลี่ยนแปลงได้ ซึ่งขั้นแรก คือต้องสื่อสารกับเด็กให้ได้ก่อนเมื่อเด็กเกิดการยอมรับถึงจะนำไปสู่กระวนกรเปลี่ยนแปลงต่อไป
ACT4HEALTH มีเยาวชนเป็นตัวละครหลักที่จะถ่ายทอดเรื่องราวเพื่อเสริมสร้างสุขภาวะ ซึ่งเป็นผู้ที่น่าจะถ่ายทอดอารมณ์ ความนึกคิดของวัยรุ่นได้ดีกว่าใคร เพราะเป็นเรื่องใกล้ตัวที่เขาสามารถถ่ายทอดมาได้อย่างตรงใจ และโดนใจผู้ชม
ปฏิมา กล่อมกระโทก นักเรียนชั้น ม.6 โรงเรียนสันติราษฎร์วิทยาลัย กล่าวถึงละครช่วยส่งเสริมการสร้างเสริมสุขภาวะอย่างไร ว่า บางทีการพูดเฉยๆ ผู้ฟังอาจจะไม่สนใจ การใช้ละครซึ่งมีความตื่นเต้น ก็น่าสนใจกว่า โดยสื่อให้เห็นชัดๆ แฝงด้วยความรู้ด้านสุขภาพ ผู้ชมก็จะเก็บไปคิดตาม อย่างไรก็ตามการจะใช้ละครสื่อออกไปให้เข้าใจหรือสื่อไปแล้วจะเข้าใจหรือไม่ สิ่งเหล่านี้เป็นเรื่องยาก ซึ่งคนทำละครต้องฝึกฝนและเรียนรู้ไม่มีที่สิ้นสุด
ในส่วนละครของกลุ่มนักเรียนจากสันติราษฎร์วิทยาลัย จะมุ่งเน้นไปปัญหายาเสพติด เพศศึกษา และเรื่องอารมณ์ เพราะพวกเขาคิดว่าเป็นเป็นเรื่องใกล้ตัวและเป็นประเด็นหลักของปัญหาวัยรุ่น ซึ่งที่โรงเรียนมีปัญหาเรื่องของยาเสพติด การพนัน ซึ่งปฏิมามุ่งมั่นว่าจะใช้ละครเข้าไปช่วยแก้ปัญหานี้ได้อีกทางหนึ่ง
ขณะที่ น.ส.กุลภัสส์ ผิวผา จากโรงเรียนศึกษานารี กล่าวว่า ละครของกลุ่มเธอจะนำเสนออีกด้านของเด็กคนหนึ่งที่มีปัญหากับทางบ้าน มีทัศนคติด้านลบ กลุ่มละครของเธอต้องการจะสื่อ ว่าเกิดปัญหาอะไรหลังจากนั้น แล้วจะแก้ปัญหาอย่างไร โดยจะนำเสนอมุมมองด้านบวกเข้าไป เพราะเชื่อว่าถ้ามองโลกในแง่บวก จะช่วยสร้างเสริมสุขภาพจิตให้ดีขึ้นได้ เมื่อสุขภาพจิตดีอย่างอื่นก็จะดีตามไปด้วย
ละครโรงเรียนและชุมชนสุขภาวะ ACT4HEALTH ถือเป็นการนำเสนอการสร้างเสริมสุขาภาวะในอีกรูปแบบหนึ่ง ที่นำกระบวนการของละครมาร่วมถ่ายทอดผ่านตัวละครในแต่ละบทบาท ด้วยนักแสดงเพียงไม่กี่คน แต่สามารถสร้างการรับรู้ได้มากมาย ด้วยการสร้างการมีส่วนร่วมของผู้ชม ทั้งอารมณ์ ความรู้สึกนึกคิด อันจะนำไปสู่การปรับเปลี่ยนและการสร้างเสริมสุขภาวะครอบคลุมทั้ง 4 มิติต่อไป
