ผมตั้งชื่อบันทึกนี้ว่าแก่อย่างมีคุณภาพชีวิต ในยุคประเทศไทย ๔.๐ แล้วบอกตัวเองว่าเป็นยุคที่ผมจากโลกนี้ไปแล้ว เพราะมีคนทำนายว่า ประเทศไทยจะต้องใช้เวลา ๓๐ ปี จึงจะหลุดจากกับดักรายได้ปานกลางได้
วันที่ ๒๖ มกราคม ๒๕๖๑บวท. (บัณฑิตยสภาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย) จัดการเสวนา เรื่อง Aging well inThailand 4.0 และผมเขียนบันทึกนี้จากการฟังการบรรยายและอภิปราย
ศ. ดร. ปราโมทย์ประสาทกุลนักประชากรศาสตร์อาวุโสของไทย เล่าเรื่อง ภาพรวมและสถานภาพสังคมสูงอายุของประเทศ โดยเอาตัวเลขมาให้ดูว่าในช่วงรัชกาลที่๙ จำนวนประชากรไทยเพิ่มจาก ๑๗ ล้าน เป็น ๖๖ ล้าน เพิ่มขึ้นถึง ๔๙ ล้านคน แต่ต่อจากนี้ไปจะเป็นยุคที่พลเมืองไทยลดลง ในช่วงเวลา ๗๐ ปีดังกล่าวอายุขัยเฉลี่ยของคนไทยเพิ่มขึ้น ๒๐ ปี จาก๕๕ ปี เป็น ๗๕ ปี
ช่วงเวลาที่น่าสนใจมากคือช่วง “สึนามิประชากร” ที่มีเด็กเกิด ๑ ล้านคนขึ้นไป เป็นช่วงเวลา ๒๐ ปี ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๐๕ ถึง ๒๕๒๕ ในปี ๒๕๕๙ มีเด็กเกิด ๗ แสนคน คนกลุ่มนี้กำลังจะเข้ามาเพิ่มจำนวนผู้สูงอายุทำให้ประเทศไทยเป็นสังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ (ประชากรอายุ ๖๐ ปีขึ้นไป ร้อยละ ๑๔)ในปี พ.ศ. ๒๕๖๔ และเป็นสังคมสูงวัยระดับสุดยอด (super-aging society– ประชากรอายุ ๖๐ ปีขึ้นไป ร้อยละ ๒๐) ในปี๒๕๗๔
ขอให้ข้อมูลว่าประเทศไทยเริ่มเป็นสังคมสูงวัย ในปี ๒๕๔๘ (ประชากรอายุ ๖๐ ปีขึ้นไป ร้อยละ ๗)
ดร. ปราโมทย์ เสนอแนะ disruptive demographytransition ว่าเราต้องเปลี่ยนแนวคิดทั้งที่อยู่อาศัย สถานที่สาธารณะ อาหาร และแบบแผนการดำรงชีวิต เปลี่ยนจากแนวคิดแบบเดิมๆ ที่ผู้สูงอายุเป็นชนส่วนน้อย มาสู่สภาพที่ผู้สูงอายุเป็นชนกลุ่มใหญ่มากของสังคม รวมทั้งเสนอมาตรการactive aging
ศ. นพ. ปิยะมิตรศรีธราคณบดีคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล เล่าเรื่อง การรองรับทางการแพทย์ในสังคมผู้สูงอายุ บอกว่าโรคที่ผู้สูงอายุเป็นมากคือโรคสมองเสื่อมกับโรคกลุ่ม NCD ท่านเอาตัวเลขจาก ThaiNational Health Examination Survey ซึ่งให้ตัวเลขที่น่ากลัวคือโรคอ้วนเพิ่มขึ้น เป็นเส้นทางสู่โรค NCD อื่นๆ และมีข้อมูลบอกว่าตัวช่วยป้องกันโรคอ้วนที่สำคัญที่สุดคือการศึกษา(health literacy) สมัยก่อนคนจนผอม คนรวยอ้วน แต่เดี๋ยวนี้กลับกัน
ความรู้เรื่อง NCD ของไทยที่สำคัญยิ่งได้จากการศึกษาระยะยาว(กว่า ๓๐ ปี) ในกลุ่มพนักงานของการไฟฟ้าฝ่ายผลิต นำมาสู่การพัฒนา App Thai CV Risk และใช้ความรู้ที่ได้ในการออกแบบที่พักผู้สูงอายุของSCG และออกแบบอาหารสำหรับผู้สูงอายุโดยกลุ่มเบทาโกร รวมทั้งโครงการศูนย์ที่พักอาศัยสำหรับผู้สูงอายุแบบครบวงจร ในที่ดินของกรมธนารักษ์ที่อำเภอบางพลี ใกล้ศูนย์การแพทย์จักรีนฤบดินทร์
ผมเองเชื่อเรื่องการสั่งสมทุนไว้ใช้ยามสูงอายุ โดยต้องสั่งสมไว้ตั้งแต่อายุยังน้อย ทุนในที่นี้หมายถึงทุนร่างกายที่แข็งแรง ผ่านการออกกำลังกายแบบแอโรบิก ผมวิ่งออกกำลังวันละ ๓๐นาทีทุกวันตั้งแต่อายุ ๔๐ และยังเดินออกกำลังทุกเช้าในเวลานี้
ดร. ยอดเยี่ยมเทพธรานนท์ กรรมการอำนวยการ บริษัท PAC พูดเรื่อง การออกแบบพื้นที่/ที่อยู่อาศัยสำหรับสังคมผู้สูงอายุ แบบย้ำบางประเด็นในเอกสาร การเตรียมสภาพแวดล้อมเพื่อผู้สูงอายุผู้พิการ และเด็ก (เอกสารนี้มีให้ดาวน์โหลดฟรี)
ผมขอเพิ่มเติมว่าการอกแบบเมือง โดยเฉพาะพื้นที่สาธารณะ เพื่อการสะสมทุนความแข็งแรงของร่างกาย(และจิตใจ) เป็นเรื่องสำคัญไม่น้อยกว่าการออกแบบเพื่อผู้สูงอายุ ผมไปเห็นในต่างประเทศที่เขาเฉือนถนนรถยนต์ให้เป็นทางจักรยาน และคิดว่าเป็นนโยบายสั่งสมทุนสุขภาพยามสูงอายุ
วิจารณ์ พานิช
๒๖ ม.ค. ๖๑
