เคล็ดลับการดื่มชาตามฤดูกาล และเรื่องราวการดื่มชาโดยสังเขป

โดย วาทิน ศานติ์ สันติ (12/4/2559)

ชาคือเครื่องดื่มที่ได้รับความนิยมทุกยุคทุกสมัย ทุกเชื้อชาติ กล่าวกันว่ามีต้นกำเนิดจากประเทศจีน ในสมัยราชวงศ์ถัง ลู่อี่ว์ได้เขียน "คัมภีร์ชา" ที่ผสมผสานปรัชญาลัทธิขงจื้อ เต๋า และพุทธมหายานเข้าด้วยกัน โดยตระหนักว่าการดื่มชา การชงชาและการบริการชาเป็นกิจกรรมทางสังคมที่นำมาซึ่งความสมัครสมานสามัคคี เป็นการกล่อมเกลาจิตใจให้ปราณีต สงบเย็น ในสมัยราชวงศ์ซ่ง มโนคติแห่งการดื่มชาคลี่คลายไปสู่ศิลปะแห่งชีวิต การดื่มชาเป็นมรรควิธีหนึ่งในการประจักษ์แจ้งแห่งตน (พัชนี ตั้งยืนยง. 2558, หน้า 71-72)

ชาได้รับความนิยมมากในยุโรป เมื่อชาวอังกฤษปกครองภูมิภาคเอเชีย มีการนำชาจากเอเชียเข้าไปในยุโรป เกิดธรรมเนียมการดื่มชาขึ้น โดยเฉพาะในอังกฤษ การดื่มชาเป็นธรรมเนียมปฎิบัติที่ "ผู้ดี" นิยมดื่มกันเป็นเวลา เรียกว่า " tea time หรือ tea break time - เวลาน้ำชา" เมื่อมีความต้องชาจำนวนมาก อังกฤษก็บังคับให้คนเอเชียเป็นฐานการผลิตชา เช่นในศรีลังกา เมืองซีลอน จนเราได้ยินกันชาหูว่า "ชาซีลอน"

ในประเทศญี่ปุ่นก็นิยมดื่มชามาก จนมีผู้กล่าวว่าการดื่มชาของญี่ปุ่นคือศิลปะ หรือคือปรัชญาขั้นสูง ที่ผสมผสานปรัชญาของเซ็น รวมถึงปรัชญาของบูชิโด การชงชามีพิธีรีตรองมากมายพอ ๆ กันขั้นตอนการดื่ม

ในไทยก็นิยมดื่มชามานาน นิยมทุกชนชั้น บ้างดื่มแก้หนาว บ้างใช้รับแขก บ้างถวายพระ ชุดน้ำชาสวย ๆ จึงมักไว้รับแขกกับถวายพระ ชุดน้ำชาสวย ๆ เป็นเครื่องแสดงฐานะและอำนาจของผู้ครอบครองได้อีกด้วย การล้อมวงดื่มชายังทำให้เกิดแลกเปลี่ยนความรู้ความคิด ข่าวสาร และความเป็นไปของผู้คนในชุมชนได้เป็นอย่างดี

ปัจจุบันชาถูกนำมากรอกขวดพลาสติกขาย มีหลากหลายรสชาติ ทั้งชาเขียว ชาขาว ชาแดง ชาอู่หลง ชาผสมเก็กฮวย ฯลฯ วางขายหลายยี่ฮ้อตามห้างสรรพสินค้าและตามร้านสะดวกซื้อในลักษณะแช่เย็นเพื่อดื่มดับกระหายคลายร้อนในหน้าร้อนได้เป็นอย่างดี นับว่าเป็นเครื่องดื่มยอดนิยมของคนไทยโดยเปลี่ยนรูปแปลงลักษณ์จากร้อนมาเย็น จากกาและจอกมาเป็นขวดพลาสติก

เข้าเรื่องเคล็ดลับการดื่มชากันสักที พัชนี ตั้งยืนยง อธิบายเรื่องเคล็ดลับการดื่มชาไว้ในบทความเรื่อง "ทฤษฎีห้าธาติ : สัญศาสตร์ในวัฒนธรรมอาหารจีน" หัวข้อ "ชา : วิถีแห่งบูรพา" ดังนี้

การดื่มชาให้ถูกตามหลักธาตุของชาวจีนควรดื่มตามฤดูกาล

ฤดูใบไม้ผลิควรดื่มชาดอกไม้ เพราะดอกไม้หาง่าย

ฤดูร้อนควรดื่มชาเขียว เพราะสามารถช่วยขจัดสารพิษได้

ฤดูใบไม้ร่วงควรดื่มชาอู่หลง เพราะมีฤทธิ์เป็นกลาง ไม่ร้อน ไม่เย็น

ฤดูหนาวควรดื่มชาแดง เพราะช่วยทำให้ร่างกายอบอุ่น

ในปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นชาดอกไม้ ชาเขียว ชาอู่หลง หรือชาแดงหาซื้อง่ายตามทัองตลาด และมีราคาไม่สูงจนเกินไป หากใครจะลองดื่มตามฤดูกาลตามที่ท่านอาจารย์พัชนี ตั้งยืนยงแนะนำก็นับว่าเป็นเรื่องดี

ชาแม้จะเป็นเครื่องดืมที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพหากดื่มในปริมาณที่พอดี แต่หากเกินพอดีก็ทำให้เป็นโทษได้เช่นนอนไม่หลับขับถ่ายยากเป็นต้น

หากท่านใดสนใจอ่านเรื่องการรับประทานอาหารให้ถูกกับธาตุใรร่างกายพร้อมกับศึกษาหลักปรัชญาการกินอาหารให้ถูกกับธาตุแนะนำให้อ่านจากบทความตามที่อ้างอิงด้านล่างนี้เลยครับ

ขอบคุณภาพประกอบจาก www.framedance.org ค้นเมื่อ 12 เมษายน 2559.

เอกสารประกอบการเขียน

พัชนี ตั้งยืนยง. (2558) "ทฤษฎีห้าธาติ : สัญศาสตร์ในวัฒนธรรมอาหารจีน", ดิน น้ำ ลม ไฟ ธาตุ จักรวาล พิษภัยจากมุมมองมนุษยศาสตร์. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ศยาม.