ทำไมเวลาพูดหรือเขียนแล้วมันต่างกัน หรือประมาณว่าใช้เพื่อให้เท่ห์มั่ว ๆ ไปอย่างนั้น

     ผมโดนรุ่นน้องคนหนึ่งถามด้วยความสงสัยว่าความเป็นชุมชนและเครือข่าย มันเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร ทำไมเวลาพูดหรือเขียนแล้วมันต่างกัน หรือประมาณว่าใช้เพื่อให้เท่ห์มั่ว ๆ ไปอย่างนั้น จริง ๆ แล้วผมก็ได้ตอบไปแล้ว แต่ใช้ทักษะที่ได้จากระสบการณ์ตอบออกไป บอกน้องเขาไปด้วยว่าประมวลเอาหาได้จับนิยามใครมาบอก จึงไม่แน่ใจนักให้ไปตรวจเช็คเสียด้วย ผมคิดว่าหากได้นำมาบันทึกไว้เพื่อตรวจสอบก็จะดี เผื่อใครเห็นแตกต่างกันออกไป จะได้ต่อยอดกันไว้นะครับ

     หากจะพิจารณาความเป็น “ชุมชน” ว่าหมายถึงการที่คนจำนวนหนึ่งเท่าใดก็ได้มีวัตถุประสงค์ร่วมกัน มีปฏิสัมพันธ์กัน มีการสื่อสารถึงกัน หรือรวมกลุ่มกัน ด้วยความเอื้ออาทรต่อกันและกัน มีการเรียนรู้ร่วมกันในการประทำ ตลอดจนต้องมีการจัดการเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ที่มีไว้ร่วมกันด้วย ฉะนั้นเมื่อเราจะกล่าวถึงความเป็นชุมชน ก็จะมีคำสำสัญอยู่ดังนี้
          • คนตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป
          • มีวัตถุประสงค์ร่วมกัน
          • มีการรวมตัวเพื่อมีปฏิสัมพันธ์กัน/มีการติดต่อสื่อสารถึงกัน
          • มีการเรียนรู้ร่วมกันจากการกระทำ
          • มีการจัดการเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ของชุมชนร่วมกัน

     จากคำสำคัญ 5 ประการข้างต้น จะเห็นว่ามีสิ่งที่คล้าย ๆ และแตกต่างกันกับ “เครือข่าย” ด้วยเมื่อเรานึกถึงเครือข่ายสิ่งหนึ่งที่อิสระคือไม่จำเป็นต้องมีวัตถุประสงค์ร่วมกัน แต่มักจะมองไปที่เป้าประสงค์ซึ่งกว้างไกล หรือเป็นนามธรรมกว่า แต่เป็นเป้าประสงค์เดียวกัน เครือข่ายอาจจะเป็นการรวมตัวของชุมชนหลาย ๆ ชุมชน หรือคนหลาย ๆ คนเช่นเดียวกันกับชุมชน และมีคำสำคัญอื่น ๆ เหมือน “ชุมชน” แต่มีการจัดการที่แยกกันได้เพื่อมุ่งไปที่เป้าประสงค์นั้น ๆ เช่นเดียวกัน

     เช่นเครือข่ายนักพัฒนาสุขภาพชุมชน ก็จะมีชุมชน (นักปฏิบัติ) อสม., กลุ่มหรือชุมชนนักวิชาการ, ชุมชนเจ้าหน้าที่สาธารณสุขระดับตำบล หรือชุมชนที่รวมตัวกันเป็นสมัชชาสุขภาพพื้นที่ เป็นต้น

     ชุมชนตามความเข้าใจของผมที่เราใช้กันอยู่ หากมีเงื่อนไขตามคำสำคัญทั้ง 5 ประการข้างต้นแล้ว จะเรียกชื่ออย่างไรก็ได้ ไม่ว่าจะเป็นกลุ่ม ชมรม สมาคม หรืออื่น ๆ ที่ผมไม่ได้เขียนไว้