คณะรัฐมนตรีเห็นชอบแผนการศึกษาแห่งชาติ ฉบับปรับปรุง (พ.ศ. 2552 — 2559) ตามที่กระทรวงศึกษาธิการเสนอ และให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาการศึกษาในช่วงระยะเวลาดังกล่าวต่อไป ทั้งนี้ ให้กระทรวงศึกษาธิการรับความเห็นและข้อสังเกตของ กระทรวงวัฒนธรรม กระทรวงแรงงาน และสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ไปประกอบการพิจารณาดำเนินสาระสำคัญของแผนการศึกษาแห่งชาติ ฉบับปรับปรุง (พ.ศ. 2552 — 2559)
ปัจจุบันแม้สถานการณ์จะเปลี่ยนแปลงไปตามกระแสโลกาภิวัตน์ แต่เนื่องจากแผนการศึกษาแห่งชาติ ฉบับเดิม (พ.ศ. 2545 — 2559) นั้น เป็นแผนระยะยาวที่สอดคล้องกับพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 จึงเห็นควรให้คงปรัชญาหลัก เจตนารมณ์ และวัตถุประสงค์ของแผนฉบับเดิมไว้ แล้วปรับปรุงในส่วนของนโยบายเป้าหมาย และกรอบการดำเนินงานให้สอดคล้องกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไป ซึ่งสรุปสาระสำคัญได้ดังนี้
ปรัชญาหลักและกรอบแนวคิด
การจัดทำแผนการศึกษาแห่งชาติ ฉบับปรับปรุง (พ.ศ. 2552 — 2559) ยึดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงยึดทางสายกลางอยู่บนพื้นฐานของความสมดุลพอดี รู้จักพอประมาณ อย่างมีเหตุผล มีความรอบรู้เท่าทันโลก เพื่อมุ่งให้เกิดการพัฒนาที่ยั่งยืนและความอยู่ดีมีสุขของคนไทย เกิดการบูรณาการแบบองค์รวมที่ยึด “คน” เป็นศูนย์กลางของการพัฒนาอย่างมี “ดุลยภาพ” ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม การเมือง สิ่งแวดล้อม เป็นแผนที่บูรณาการศาสนา ศิลปะ วัฒนธรรม และกีฬากับการศึกษาทุกระดับ รวมทั้งเชื่อมโยงการพัฒนาการศึกษากับการพัฒนาด้านต่าง ๆ ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม การเมือง การปกครอง วัฒนธรรม สิ่งแวดล้อม วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี เป็นต้น โดยคำนึงถึงการพัฒนาอย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต
เจตนารมณ์ของแผน
แผนการศึกษาแห่งชาติมีเจตนารมณ์เพื่อมุ่ง
(1) พัฒนาชีวิตให้เป็น “มนุษย์ที่สมบูรณ์ทั้งทางร่างกาย จิตใจ สติปัญญา ความรู้และคุณธรรม มีจริยธรรม และวัฒนธรรมในการดำรงชีวิต สามารถอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุข”
(2) พัฒนาสังคมไทยให้เป็นสังคมที่มีความเข้มแข็งและมีดุลยภาพใน 3 ด้าน คือ เป็นสังคมคุณภาพ สังคมแห่งภูมิปัญญาและการเรียนรู้ และสังคมสมานฉันท์และเอื้ออาทรต่อกัน
วัตถุประสงค์ของแผน
1. เพื่อให้บรรลุตามปรัชญาหลักและเจตนารมณ์ของแผนการศึกษาแห่งชาติ ฉบับปรับปรุง (พ.ศ. 2552 — 2559) จึงกำหนดวัตถุประสงค์ของแผนฯ ที่สำคัญ 3 ประการ ดังนี้
2. พัฒนาคนอย่างรอบด้านและสมดุลเพื่อเป็นฐานหลักของการพัฒนา
3. เพื่อสร้างสังคมไทยให้เป็นสังคมคุณธรรม ภูมิปัญญาและการเรียนรู้
4. เพื่อพัฒนาสภาพแวดล้อมของสังคมเพื่อเป็นฐานในการพัฒนาคน และสร้างสังคมคุณธรรม ภูมิปัญญา และการเรียนรู้
แนวนโยบาย เป้าหมาย และกรอบการดำเนินงาน
เพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ทั้งสามประการดังกล่าว ประกอบกับการคำนึงถึงทิศทางการพัฒนาประเทศในอนาคตที่เน้นการใช้ความรู้เป็นฐานของการพัฒนา ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม ประชากร สิ่งแวดล้อม วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี จึงได้กำหนดแนวนโยบายในแต่ละวัตถุประสงค์ ดังนี้
วัตถุประสงค์ 1 : พัฒนาคนในรอบด้าน และสมดุลเพื่อเป็นฐานหลักของการพัฒนา
นโยบาย 1: พัฒนาทุกคนให้มีโอกาสเข้าถึงการเรียนรู้
เป้าหมาย
- เด็กปฐมวัย 0-5 ปี
- ทุกคนมีโอกาสได้รับการศึกษาขั้นพื้นฐาน 12 ปี
- มีกำลังคนด้านอาชีวะระดับต่าง ๆ
- พัฒนาฝีมือแรงงานได้มาตรฐาน
- ผู้สำเร็จการศึกษาขั้นพื้นฐานได้มีโอกาสศึกษาในระดับอุดมศึกษา
- มีการจัดบริการศึกษาในหลายรูปแบบ
แนวการดำเนินงาน
- ส่งเสริมสนับสนุนความพร้อมของเด็ก
- จัดบริการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
- ส่งเสริมการจัดอาชีวศึกษาและการฝึกอบรมวิชาชีพ
- ปรับปรุงคุณภาพการศึกษาระดับอุดมศึกษา
- ส่งเสริมการจัดการศึกษาเฉพาะทาง
- ส่งเสริมให้มีการศึกษาพระพุทธศาสนา
นโยบาย 2: การปฏิรูปการเรียนรู้เพื่อพัฒนาผู้เรียน
เป้าหมาย
- ผู้เรียนเป็นคนเก่ง ดี และมีความสุข
- ครูได้รับการพัฒนาความรู้ การจัดกระบวนการเรียนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ
- ผู้บริหารและครูได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ
- สถานศึกษาทุกแห่งมีการประกันคุณภาพการศึกษา
แนวการดำเนินงาน
- การปฏิรูปการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ
- ปฏิรูปครู คณาจารย์ และบุคลากรทางการศึกษา
- กำหนดมาตรฐานการศึกษา และการประกันคุณภาพการศึกษา
นโยบาย 3: ปลูกฝังและเสริมสร้างศีลธรรม คุณธรรม จริยธรรม ค่านิยม และคุณลักษณะที่พึงประสงค์
เป้าหมาย
- มีการบูรณาการด้านการศึกษา ศาสนา ศิลปวัฒนธรรม
- บุคคล ครอบครัว ชุมชน องค์กร สถานประกอบการ ร่วมคิด ร่วมดำเนินงาน
- คนไทยมีค่านิยมและพฤติกรรมตามระบบวิถีชีวิตที่ดีงาน
แนวการดำเนินงาน
- ปฏิรูปโครงสร้างเนื้อหาของหลักสูตร
- บุคคล ครอบครัว ชุมชน องค์กร สถานประกอบการ ให้มีส่วนร่วมอย่างสำคัญ
- บูรณาการการศึกษาและศาสนาเข้าด้วยกัน
- ส่งเสริมและสนับสนุนวัฒนธรรม ประชาธิปไตย
นโยบาย 4: พัฒนากำลังคนด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเพื่อการพึ่งพาตนเองและเพิ่มสมรรถนะการแข่งขัน
เป้าหมาย
- คนไทยมีความรู้ ความคิด ใฝ่รู้ด้านวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี
- ผลิตครู คณาจารย์ ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ให้สอดคล้องกับความต้องการ
- ผู้สำเร็จการศึกษาด้านวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี มีคุณภาพ ในระดับนานาชาติ
- บุคลากรที่ทำงานด้านนี้ได้รับการพัฒนาอย่างจริงจัง
- ผลิตนักวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่สามารถทำการวิจัยเพื่อสร้างความรู้และนวัตกรรมได้
แนวการดำเนินงาน
- เสริมสร้างสนับสนุนเน้นกระบวนการเรียนรู้ทางวิทยาศาสตร์
- ส่งเสริมการผลิตและพัฒนาครู ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี อย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง
- ส่งเสริมผู้มีความสามารถพิเศษด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ได้รับการพัฒนาตั้งแต่เยาว์วัย
- ส่งเสริมกระบวนการผลิตนักวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี สามารถทำการวิจัยและพัฒนา
- สร้างนวัตกรรมจากฐานภูมิปัญญาท้องถิ่นและภูมิปัญญาไทยได้
วัตถุประสงค์ 2 : สร้างสังคมให้มีคุณธรรม ภูมิปัญญา และการเรียนรู้
นโยบาย 5: การพัฒนาสังคมแห่งการเรียนรู้ เพื่อสร้างความรู้ ความคิด ความประพฤติ และคุณธรรม
เป้าหมาย
- ทักษะ และกระบวนการในการคิดการวิเคราะห์ และแก้ปัญหาได้
- มีความซื่อสัตย์สุจริต มีระเบียบ วินัย ประหยัด อดออม รับผิดชอบต่อส่วนรวม
- มีโอกาสและทางเลือกที่จะเรียนรู้อย่างต่อเนื่องตลอดช่วงอายุ
แนวการดำเนินงาน
- จัดการเรียนรู้ที่มีคุณภาพ มีความหลากหลายและยืดหยุ่น
- ส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต สนับสนุนให้ทุกฝ่ายมีส่วนร่วม
- พัฒนาแหล่งเรียนรู้ให้ครอบคลุมวิทยาการ สร้างเครือข่ายตั้งแต่ระดับชุมชนถึงระดับชาติ
- พัฒนาข้อมูลสื่อ เทคโนโลยีสารสนเทศ
- จัดกระบวนการเรียนรู้ให้ครอบคลุมด้านวิชาการ ความรู้ทั่วไป ด้านอาชีพ และด้านศาสนา
นโยบาย 6: ส่งเสริมการวิจัยและพัฒนาเพื่อเพิ่มพูนความรู้ และการเรียนรู้ของคน
เป้าหมาย
- เพิ่มสัดส่วนการสนับสนุนด้านการวิจัยจากภาครัฐไม่น้อยกว่าร้อยละ 1.5
- มีการวิจัยด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
- มีบุคลากรเพื่อการวิจัยและพัฒนาคุณภาพ และประสิทธิภาพ
แนวการดำเนินงาน
- กำหนดกลไกเชิงนโยบายด้านการวิจัย และพัฒนาที่เข้มแข็ง
- กำหนดการวิจัยเป็นสาระในหลักสูตรการเรียนรู้
- ส่งเสริมและสนับสนุนการวิจัยเพื่อประโยชน์ในการดำเนินชีวิตและการประกอบอาชีพ
นโยบาย 7: การสร้างสรรค์ ประยุกต์ใช้ และเผยแพร่ความรู้และการเรียนรู้
เป้าหมาย
- มีการพัฒนาการเรียนรู้และความรู้ใหม่ๆ
- มีการใช้ความรู้เป็นฐานและการพัฒนาคุณภาพชีวิต
- มีการใช้ความรู้เป็นฐานในการพัฒนาในทุกภาคการผลิต
แนวการดำเนินงาน
- ส่งเสริมการสร้างสรรค์ความรู้ใหม่ๆ
- สนับสนุนให้มีการแลกเปลี่ยน และประยุกต์ความรู้
- สนับสนุนให้มีการใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีในการแสวงหาและเผยแพร่ความรู้
วัตถุประสงค์ 3 : พัฒนาสภาพแวดล้อมของสังคมเพื่อเป็นฐานในการพัฒนาคน
นโยบาย 8: ส่งเสริมและสร้างสรรค์ทุนทางสังคมและวัฒนธรรม ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
เป้าหมาย
- ทุกสถาบันในสังคมทำหน้าที่เป็นภูมิคุ้มกัน พัฒนาจิตใจ
- มีการฟื้นฟู พัฒนาและสร้างสรรค์พฤติกรรมของคน และสิ่งแวดล้อมให้เกิดความดีงาม
แนวการดำเนินงาน
- ส่งเสริมการดำเนินงานด้านศาสนา ศิลปวัฒนธรรม สังคม พลศึกษานันทนาการ และการกีฬา
- ผลิตและพัฒนาบุคลากรที่มีความรู้และความสามารถด้านศิลปะ และวัฒนธรรม รวมทั้งส่งเสริมพัฒนาศิลปิน
นโยบาย 9: การจำกัด ลด ขจัดปัญหาทางโครงสร้างหรือคงไว้ซึ่งความยากจน ขัดสน ด้อยทั้งโอกาสและศักดิ์ศรีของคนเพื่อสร้างความเป็นธรรมในสังคม
เป้าหมาย
- ประชากรในวัยเรียน โดยเฉพาะผู้ด้อยโอกาส มีโอกาสได้รับการศึกษาอย่างทั่วถึง
- ประชากรผู้ด้อยโอกาสทุกกลุ่ม เข้าถึงการบริการทางการศึกษาและฝึกอบรมวิชาชีพอย่างทั่วถึง
- การจัดการศึกษาสอดคล้องกับความต้องการของผู้เรียน อย่างมีคุณภาพ
- ประชาชน ชุมชน องค์กร มีความเข้มแข็ง และมีส่วนร่วมในการดำเนินการ
แนวการดำเนินงาน
- ส่งเสริมและสนับสนุนการเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงการศึกษา
- ปฏิรูประบบงบประมาณ
- ปฏิรูปโครงสร้างการบริหาร
นโยบาย 10 : การพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อการศึกษาและการพัฒนาประเทศ
เป้าหมาย
- มีการใช้เทคโนโลยีเพื่อการพัฒนาคุณภาพและประสิทธิภาพของการศึกษาอย่างทั่วถึง
- ประชาชนเห็นความสำคัญและประโยชน์ของการใช้เทคโนโลยีเพื่อการศึกษา
แนวการดำเนินงาน
- ส่งเสริมหน่วยงานทุกระดับ มีระบบฐานข้อมูลที่เชื่อมโยงกันได้
- ใช้เทคโนโลยีเพื่อลดความเหลื่อมล้ำ
นโยบาย 11 : การจัดทรัพยากรและการลงทุนการศึกษา ศาสนา ศิลปะ และวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาคนและสังคมไทย
เป้าหมาย
- ทุกส่วนของสังคมร่วมระดมทุนเพื่อการเรียนรู้ของคนไทย
- เปิดโอกาสให้ภาคเอกชนร่วมลงทุนจัดการศึกษาให้มีประสิทธิภาพและมีความหลากหลาย
แนวการดำเนินงาน
- ระดมทรัพยากรและการลงทุนอย่างเพียงพอ
- จัดระบบและวิธีการบริหาร จัดสรรทรัพยากร และระบบติดตาม ด้วยความโปร่งใส
