สหภาพสหกรณ์ ..(ชื่อจังหวัด)..จำกัด

เมื่อวันที่ 21 สิงหาคม2557 ได้ร่วมไปกับคณะวิจัยเรื่องสหภาพสหกรณ์ไทยจำกัดที่สันนิบาตสหกรณ์จังหวัดชลบุรีปัจจุบันสันนิบาตสหกรณ์จังหวัดชลบุรีเป็นเพียงความร่วมมือกัน มิได้มีฐานะเป็นนิติบุคคลไม่แสวงหากำไร แต่ประการใดได้รับฟังความคิดเห็นจากสันนิบาตสหกรณ์จังหวัดชลบุรีเพื่อประกอบการวิจัยของคณะวิจัยเลยขอถือโอกาสเขียนบทความนี้ขึ้นมา

เมื่อปีพ.ศ. 2492 ได้มีดำริในการที่จะเก็บค่าธรรมเนียมการตรวจบัญชีสหกรณ์สะสมไว้เพื่อตั้งสหภาพสหกรณ์แห่งประเทศไทยจำกัด(เป็นสหกรณ์สูงสุด) เพื่อเป็นศูนย์กลางของขบวนการสหกรณ์ไทยในการเชื่อมโยงทั้งด้านการให้บริการสมาชิกของสหกรณ์ต่างๆและการให้บริการระหว่างสหกรณ์ในขบวนการสหกรณ์ไทยด้วยหันให้การศึกษาอบรมข้อมูลข่าวสารกระจายไปในสหกรณ์ต่างๆทั่วประเทศไทย

ในปีพ.ศ. 2509 ได้มีการเปลี่ยนความคิดจากการตั้งสหภาพสหกรณ์ไทยจำกัดเป็นการตั้งสันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทยจำกัดแทนเนื่องจากเกรงความสับสนของคำว่าสหภาพ (Union) ที่เป็นสหภาพแรงงานดำริที่จะเก็บค่าธรรมเนียมการตรวจบัญชีเพื่อก่อตั้งสหภาพสหกรณ์ไทยจำกัดจึงเปลี่ยนเป็นจะจัดตั้งสันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทยจำกัด (เป็นสหกรณ์ประเภทชุมนุมฯ) แต่ก็ยังไม่ได้ตั้งขึ้น

ในปีนี้ในปีพ.ศ. 2511จึงได้จัดตั้งสันนิบาตสหกรณ์ จำกัดสินใช้ ขึ้น เป็นสหกรณ์ประเภทชุมนุมสหกรณ์เป็นองค์การสูงสุดของขบวนการสหกรณ์(APEX) โดยความร่วมมือร่วมใจของสหกรณ์ต่างๆในขบวนการสหกรณ์ไทยจดทะเบียนเป็นสหกรณ์ประเทศชุมนุมสหกรณ์(ประเภทที่ 16) ในชื่อว่าสันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทย ไม่จำกัดสินใช้ จดทะเบียนตามพ.ร.บ.สหกรณ์พ.ศ. 2471
เมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2511 นับเป็นองค์การสูงสุดของขบวนการสหกรณ์ไทยในการเชื่อมโยงสหกรณ์ทุกประเภทเข้าด้วยกัน

ในระหว่างที่ใช้ พ.ร.บ. สหกรณ์ 2471 มีการกำหนดประเภทสหกรณ์ครั้งที่ 1 โดยกฎกระทรวง ระหว่างปี 2495-2511 ตามพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2471 มีสหกรณ์ 22 ประเภทคือ 1. สหกรณ์หาทุน ขึ้นกับสำนักงานปลัดกระทรวง 2. สหกรณ์เช่าซื้อที่ดิน ขึ้นกับกรมสหกรณ์ที่ดิน 3. สหกรณ์นิคมกสิกรรม ขึ้นกับกรมสหกรณ์ที่ดิน 4. สหกรณ์นิคมเกลือ ขึ้นกับกรมสหกรณ์ที่ดิน 5. สหกรณ์หาทุน และบำรุงที่ดิน ขึ้นกับกรมสหกรณ์ที่ดิน 6. สหกรณ์บำรุงที่ดิน ขึ้นกับกรมสหกรณ์ที่ดิน 7. ร้านสหกรณ์ ขึ้นกับกรมสหกรณ์พาณิชย์ 8. สหกรณ์ขายข้าวและพืชผล ขึ้นกับกรมสหกรณ์พาณิชย์ 9. สหกรณ์ขายน้ำตาลโตนด ขึ้นกับกรมสหกรณ์พาณิชย์ 10. สหกรณ์ขายเกลือ ขึ้นกับกรมสหกรณ์พาณิชย์ 11. ร้านสหกรณ์กลาง ขึ้นกับกรมสหกรณ์พาณิชย์ 12. สหกรณ์อุตสาหกรรม ขึ้นกับกรมสหกรณ์พาณิชย์ 13. สหกรณ์ผู้เดินรถ ขึ้นกับกรมสหกรณ์พาณิชย์ 14. สหกรณ์การประมง ขึ้นกับกรมสหกรณ์พาณิชย์ 15. ธนาคารสหกรณ์จังหวัด ขึ้นกับกรมสหกรณ์ธนกิจ 16. ชุมนุมสหกรณ์ ขึ้นกับกรมสหกรณ์ธนกิจ 17. สหกรณ์การไฟฟ้า ขึ้นกับกรมสหกรณ์พาณิชย์ 18. สหกรณ์บำรุงและค้าสัตว์ ขึ้นกับกรมสหกรณ์พาณิชย์ 19. สหกรณ์หาทุนและขายเกลือ ขึ้นกับกรมสหกรณ์พาณิชย์ 20. สหกรณ์ผู้เช่าที่ดิน ขึ้นกับกรมสหกรณ์ที่ดิน 21. สหกรณ์ขายพืชผลและผลผลิต ขึ้นกับกรมสหกรณ์พาณิชย์ 22. สหกรณ์ออมทรัพย์ ขึ้นกับกรมสหกรณ์ธนกิจ


จนในวันที่ 7 มิถุนายน พ.ศ. 2511 มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2511 ขี้น เหตุผลในการประกาศใช้พระราชบัญญัติสหกรณ์ ฉบับปี พ.ศ. 2511 คือ กิจการของสหกรณ์ ได้ขยายตัวขึ้นเป็นลำดับ แต่กฎหมายว่าด้วยสหกรณ์ ที่ใช้อยู่ในปัจจุบันเป็นกฎหมายที่ใช้มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2471 และแก้ไขครั้งสุดท้าย เมื่อ พ.ศ. 2471 จึงสมควรปรับปรุงกฎหมายว่าด้วยสหกรณ์ขึ้นใหม่ให้เหมาะแก่กาลสมัยเพื่อส่งเสริมการดำเนินงานของสหกรณ์ให้ดีขึ้น

สันนิบาตสหกรณ์ จำกัดสินใช้ ซึ่งตั้งขึ้นโดยความร่วมมือร่วมใจ ก่อนหน้านั้น ประมาณสามเดือน จึงหายไป กลายเป็นสันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทย ตามส่วนที่ 6 ของพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2511 มาตรา 104 ให้มีสถาบันขึ้นสถาบันหนึ่ง ซึ่งเรียนกว่า “สันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทย ประกอบด้วย สมาชิกซึ่งเป็นสหกรณ์ มีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมความเจริญก้าวหน้า แก่กิจการสหกรณ์ทุกประเภททั่วราชอาณาจักรอันมิใช่เป็นการหาผลกำไรหรือรายได้แบ่งปัน หากดูหน้าที่ของสันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทยตามพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2511 แล้ว เป็น หน้าที่ตามหลักการสหกรณ์ที่ 5 หลักการสหกรณ์ที่ 6

จากการได้ฟัง ความต้องการของเครือข่ายขบวนการสหกรณ์ในจังหวัดชลบุรี พบว่า ต้องการองค์กรสูงสุด(Apex) ของขบวนการสหกรณ์ในจังหวัดที่ทำการเชื่อมโยงกิจการของขบวนการสหกรณ์ในจังหวัดชลบุรีในทุกมิติ ทั้งเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม เพื่อการพัฒนาชุมชนที่สมาชิกสหกรณ์อาศัยอยู่ จังหวัด ประเทศ และแบ่งปันไปยังเพื่อนอาเซียนให้มีความสุขร่วมกัน ซึ่งองค์กรนี้จะต้องอยู่สูงกว่าชุมนุมสหกรณ์ที่มีอยู่ และเป็นนิติบุคคลลักษณะเดียวกับชุมนุมสหกรณ์แต่รับสมาชิกเป็นชุมนุมสหกรณ์ มาเป็นชุมนุมสหกรณ์สมาชิก หรือรับสหกรณ์มาเป็นสมาชิก โดยยกเส้นแบ่งประเภทสหกรณ์ออกไป เนื่องจากชุมนุมสหกรณ์ที่มีอยู่นั้นมีขอบเขตแดนเฉพาะประเภทสหกรณ์ สหภาพสหกรณ์ ชลบุรี จำกัด สำหร้บจังหวัดชลบุรี จะเป็นคำตอบสำหรับความต้องการนี้ได้

จากประสบการณ์ของผู้เขียน ที่ได้เคยมีประสบการณ์เข้าประชุม 5 เครือข่ายชุมนุม และ 1 สันนิบาต ถ้ายกระดับเป็นนิติบุคคล สหภาพสหกรณ์ไทย จำกัด และเชื่อมโยงกับ จังหวัด อาจเรียกว่า สหภาพสหกรณ์ ...(ชื่อจังหวัด).... จำกัด ตามแบบที่บรรพชนสหกรณ์ไทยเคยคิดไว้ ก็น่าจะมีประโยชน์ แต่การตั้งขึ้นมาไม่ต้องมีสถานที่ใหม่ พนักงานใหม่ แต่ใช้ฝากไว้กับสหกรณ์ที่เป็นพี่ใหญ่ในจังหวัด ก็ได้ ตอนที่ราชการตั้งชุมนุมสหกรณ์การเกษตรระดับจังหวัด ราชการได้ผลงานด้านปริมาณ ตั้งขึ้นใหม่ สถานที่ใหม่ พนักงานใหม่ สิ้นเปลืองกว่า แต่ถ้าเป็นขบวนการสหกรณ์ทำกันเอง ก็ใช้ฝากไว้ที่สหกรณ์ หรือชุมนุมสหกรณ์ ที่เข้มแข็งได้ ประหยัดกว่า แต่จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล เป็นประเภทชุมนุม หรือจะเป็นประเภท สหภาพ ที่จะมีขึ้นในอนาคตก็ได้ แล้วให้บริการตามที่ชุมนุมสหกรณ์สมาชิกตามต้องการ ภาคสหกรณ์คิดกันเอง ทำกันเองไม่ต้องรอภาครัฐ เป็นไปตามหลักการสหกรณ์ที่ 4

หลักการที่ 4 :การปกครองตนเองและความเป็นอิสระ

สหกรณ์เป็นองค์การที่พึ่งพาและปกครองตนเอง โดยการควบคุมของสมาชิก ในกรณีที่สหกรณ์จำต้องมีจ้อตกลงหรือผูกพันกับองค์การอื่นๆ รวมถึง องค์การของรัฐ หรือต้องแสวงหาทุนจากแหล่งภายนอก สหกรณ์ต้องกระทำภายใต้เงื่อนไขอันเป็นที่มั่นใจว่า มวลสมาชิกจะยังคงไว้ซึ่งอำนาจในการควบคุมตามแนวทางประชาธิปไตย และยังคงดำรงความเป็นอิสระของสหกรณ์

4th Principle: Autonomy and Independence

Co-operatives are autonomous, self-help organisations controlled by their members. If they enter to agreements with other organisations, including governments, or raise capital from external sources, they do so on terms that ensure democratic control by their members and maintain their co-operative autonomy.

ขบวนการสหกรณ์ไทยสามารถทำได้เลย หากมีผู้นำสหภาพสหกรณ์ ที่จะเกิดขึ้นไปเปรียบกับ สันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทย ก็ให้นึกถึง ตึกสูงมาก ๆ ย่อมต้อง เป็นตึกแฝด ครับ ตึกหนึ่งเป็นตึกของรัฐ อีกตึกหนึ่งเป็นตึกเอกชน การสหกรณ์เป็นเรื่องของการแบ่งปัน ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน ขบวนการสหกรณ์มีตึกแฝด เกื้อกูลกันไป และหากมีการตั้ง สหภาพสหกรณ์ไทยขึ้น ก็ขอให้ไปสมัครเป็นสมาชิก ICA เพื่อเชื่อมโยงกับขบวนการสหกรณ์โลก หนึ่งประเทศมีสมาชิก ICA ได้หลายองค์การ เพื่อประโยชน์ในอนาคตสำหรับ สหภาพสหกรณ์ไทย จำกัด ที่จะมีขึ้นในอนาคต


พีระพงศ์ วาระเสน
อนุกรรมการวิชาการสมาคมเศรษฐศาสตร์สหกรณ์

24 สิงหาค 2557