อิทธิบาท ๔ เป็นหลักธรรมขั้นพื้นฐานในทางพระพุทธศาสนาที่มีความสำคัญอย่างยิ่งที่จะทำให้ผู้ประพฤติ ปฏิบัติ ประสบความสำเร็จตามความมุ่งมหมายในสิ่งทีีทำ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านการปฏิบัติงาน   พระธรรมปิฏก (ป.อ ปยุตโต) ได้กล่าวไว้ว่า อิทธิบาท ๔ (คุณเครื่องให้้ถึงความสำเร็จ คุณธรรมที่นำไปสู่ความสำเร็จแห่งผบลที่มุ่งหมาย -Path of accomplishment  , basic for  success) ได้แก่

๑.ฉันทะ ( Aspiration) คือความต้องการที่จะทำใฝ่ใจรักจะทำสิ่งนั้นอยู่เสมอ 

๒. วิริยะ ( energy , effort , exertion ) คือ  ขยันหมั่นประกอบสิ่งนั้นด้วยความพยายาม เข้มแข็ง อดทน เอาธุระ ไม่ท้อถอย

๓.จิตตะ ( thoughtfulness} active thought)  คือตั้งจิตรับรู้ในสิ่งที่ทำและสิ่งนั้นด้วยความคิด เอาจิตฝักใฝ่ไม่ปล่อยใจให้ฟุ้งซ่านเลื่อนลอยอกไป

๔. วิมังสา (  investigation , examination , reasoning, testing) คือ หมั่นใช้ปัญยาพิจารณาใคร่ครวญตรวจตราหาเหตุผล และตรวจสอบข้อยิ่งหย่อนในสิ่งที่ทำนั้น มีกาีวางแผน วัดผล คิดค้นวิธีการแก้ไข ปรับปรุง

ผลการศึกษาพบว่า การปฏิบัติงานใโดยการใช้หลักอิทธิบาท ๔ ของบุคลากรโรงพยาบาล หนองม่วงไข่จังหวัดแพร่ โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก ( = ๓.๗๙) และเมื่อจำแนกเป็นรายด้านพบว่าบุคลากรโรงพยาบาลหนองม่วงไข่จังหวัดแพร่มีการประยุกต์ใช้หลักอิทธิบาท ๔ ในการปฏิบัติงานอยู่ในระดับมากทุกด้านโดยมีค่าเฉลี่ยจากมากไปหาน้อย คือ ด้านจิตตะ(= ๓.๙๕) ด้านวิมังสา (= ๓.๘๕) ด้านฉันทะ (= ๓.๗๕ ) และด้านวิริยะ( = ๓.๖๒)

 http://cdn.gotoknow.org/assets/media/files/001/022...