การศึกษามวลสารของพระสมเด็จวัดระฆังนั้น น่าจะศึกษาได้ดีจากพระที่ "กร่อน" มากกว่าพระที่ผิวสมบูรณ์ ในพระที่กร่อน เช่น พระสมเด็จวัดระฆังพิมพ์ใหญ่องค์นี้ จะเห็นทั้ง พระธาตุ ทรายสีดำ น้ำตาล แดง ฟ้า ขาว ใส ฯลฯ ที่นับเป็นครั้งแรกที่ผมมาจงใจมาส่องดูมวลสารเหล่านี้ ที่ผ่านมาผมไปเน้นดูการงอกของเนื้อปูนสุก ปูนดิบ และตั้งอิ้ว "คลุมผิว" องค์พระ ที่แม้แต่ผิวเดิมก็ยังไม่ค่อยเห็น หรืออย่างมากก็ "รางๆ" จึงนึกไม่ออกว่าจะดูมวลสารได้ยังไง....................................................พอมาดูองค์ที่กร่อนๆ จึงพอเข้าใจคำพูด และสิ่งที่เคยได้ยินมาเพียงแต่สงสัยว่า............ที่ผ่านมาที่ผมตามอ่านตามดูเมื่อเขาบอกว่า..."เม็ดพระธาตุ" ชัดมาก หรือ "มวลสาร" ครบ นั้นผมมองตามแล้วก็ไม่เห็นสักที.................................................................สำหรับองค์นี้ผมมั่นใจว่ามวลสารเหล่านี้น่าจะเก่า และอยู่มากับพระยาวนานแน่นอน โดยสังเกตจากการฝังตัวแน่น กร่อนเฉพาะด้านนอก มน เหี่ยว และกร่อนหลากทิศทางในบริเวณใกล้ๆกันที่แสดงว่า เป็นลักษณะของการผ่านการใช้มานาน โดนสัมผัสจนกร่อน มิได้เกิดจากการขัดแต่ง*******************************************นี่แหละครับ หลักการดูมวลสาร และเม็ดทรายที่ใช้ได้ในทุกเนื้อ ทุกอายุ ที่มีเม็ดทราย ทั้งในพระเนื้อดิน เนื้อว่าน เนื้อผงตั้งแต่พระทวาราวดี ลพบุรี อู่ทอง สุโขทัย อยุธยา จนกระทั่งพระอายุแค่ร้อยกว่าปี******************************************จับหลักได้ แล้วยากที่จะพลาดครับอิอิอิอิอิอิอิอิ
