"พี่หนาน"
นาย พรพจน์ พี่หนาน เรียงประพัฒน์

การบำเพ็ญบุญในวันพระ ๑๕ ค่ำ ของชาวพุทธภาคเหนือ (บ้านแพะ)๒


บทสวดถวายพรพระที่ใช้สวดในการทำบุญวันพระของทางภาคเหนือบ้านผม

๕. พระสงฆ์เริ่มสวดบท ถวายพรพระ หรือ พระคาถาพาหุง มหากา ภะวะตุสัพฯ เป็นลำดับไป ในช่วงนี้จักขอนำคำแปลที่เป็นภาษาไทยมาลงไว้เพื่อความเข้าใจ ความหมายไปพร้อม ๆ กันเป็นช่วง ๆ ด้วยครับ

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมา สมฺพุทธสฺส (พระสวดซ้ำ ๓ ครั้ง)

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระองค์นั้น ซึ่งเป็นผู้ไกลจากกิเลส เป็นผู้ตรัสรู้ด้วยพระองค์เอง โดยชอบ (พระสวดซ้ำ ๓ ครั้ง)

อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมา สมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต(พระมักจะลงเสียงสวดผิดกันเป็นสุขโต) โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติฯ

เพราะเหตุอย่างนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเป็นผู้ไกลจากกิเลส และตรัสรู้ด้วยพระองค์เองโดยชอบ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เป็นผู้ไปแล้วด้วยดี เป็นผู้รู้โลกอย่างแจ่มแจ้ง เป็นผู้สามารถฝึกบุรุษที่สมควรฝึกได้อย่างไม่มีใครยิ่งกว่า
เป็นครูผู้สอนของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานด้วยธรรม เป็นผู้มีความเจริญจำแนกธรรมสั่งสอนสัตว์ดังนี้

สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปนยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหีติฯ

พระธรรม ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ดีแล้ว เป็นสิ่งที่ผู้ศึกษาและปฏิบัติพึงเห็นได้ด้วยตนเอง เป็นสิ่งที่ปฏิบัติได้ และให้ผลได้ไม่จำกัดกาล เป็นสิ่งที่ควรกล่าวกับผู้อื่นว่าท่านจงมาดูเถิด เป็นสิ่งที่ควรน้อมเข้ามาใส่ตัว เป็นสิ่งที่ผู้รู้พึงรู้ได้เฉพาะตน ดังนี้

สุปฏิปันโน ภควโต สาวกสงฺโฆ อุชุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ญายปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ สามีจิปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลีกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสาติฯ (พาหุงสหสฺ...)

พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า หมู่ใด, ปฏิบัติดีแล้ว
พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า หมู่ใด, ปฏิบัติตรงแล้ว
พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า หมู่ใด, ปฏิบัติธรรมเป็นเครื่องออกจากทุกข์แล้ว
พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า หมู่ใด, ปฏิบัติสมควรแล้ว
ได้แก่ บุคคลเหล่านี้คือ คู่แห่งบุรุษ ๔ คู่ นับเรียงตัวบุรุษได้ ๘ บุรุษ นั่นแหละพระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า ท่านเป็นผู้ควรแก่สักการะที่เขานำมาบูชา เป็นผู้ควรแก่สักการะที่เขาจัดไว้ต้อนรับ เป็นผู้ควรรับทักษิณาทาน เป็นผู้ที่บุคคลทั่วไปควรทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญของโลกไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า ดังนี้

พระสงฆ์สวดพุทธชัยมงคลคาถาต่อ...

พาหุงฺสหสฺ สมภินิมฺมิตสาวุธนฺตํ
คฺรีเมขลํ อุทิตโฆ รสเสนมารํ
ทานาทิธมฺมวิธินา ชิตฺวา มุนินฺโท
ตนฺเตชสา ภวตุ เต ชยมงฺคลานิ

สมเด็จพระผู้มีพระภาค ผู้เป็นจอมของนักปราชญ์ ทรงชนะพญามารพร้อมด้วยเสนา ซึ่งเนรมิตแขนได้ตั้งพัน มีมือถืออาวุธครบทั้งพันมือ ขี่ช้างคิรีเมขล์ ส่งเสียงสนั่นน่ากลัว ทรงชนะด้วยธรรมวิธีมีทานบารมี เป็นต้น และด้วยเดชะของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ขอชัยมงคลทั้งหลายจงมีแก่ท่าน(พระสวดให้เรา)

มาราติเรกมภิยุชฺฌิตสพฺพรตฺติ̊
โฆรมฺปนาฬวกมกฺขมถทฺธยกฺขํ
ขนฺตีสุทนฺตวิธินา ชิตฺวา มุนินฺโท
ตนฺเตชสา ภวตุ เต ชยมงฺคลานิ

สมเด็จพระผู้มีพระภาค พระจอมมุนีทรงชนะอาฬวกยักษ์ผู้โหดร้ายบ้าคลั่ง น่าสพึงกลัว ซึ่งต่อสู้กับพระองค์ ตลอดทั้งคืนรุนแรงยิ่งกว่าพญามาร จนละพยศร้ายได้สิ้น ด้วยขันติธรรมวิธีอันพระองค์ได้ฝึกไว้ดีแล้ว และด้วยเดชของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ขอชัยมงคลทั้งหลายจงมีแก่ท่าน

นาฬาคิริ̊ คชวรํ อติมตฺตภูตํ
ทาวคฺคิจกฺกมสนีว สุทารุณนฺตํ
เมตฺตมฺพุเสกวิธินา ชิตฺวา มุนินฺโท
ตนฺเตชสา ภวตุ เต ชยมงฺคลานิ

สมเด็จพระผู้มีพระภาค พระจอมมุนีทรงชนะพญาช้าง ชื่อ นาฬาคิรี ซึ่งกำลังตกมันจัด ทารุณโหดร้ายยิ่งนัก ดุจไฟป่าจักราวุธและสายฟ้า ด้วยพระเมตตาธรรม และด้วยเดชของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ขอชัยมงคลทั้งหลายจงมีแก่ท่าน

อุกฺขิตฺตขคฺคมติหตฺถ สุทารุณนฺตํ
ธาวนฺติโยชนปถํ คุลิมาลวนฺตํ
อิทฺธีภิสํ ขตมโน ชิตฺวา มุนินฺโท
ตนฺเตชสา ภวตุ เต ชยมงฺคลานิ

สมเด็จพระผู้มีพระภาค พระจอมมุนีทรงชนะมหาโจร ชื่อ องคุลีมาล ในมือถือดาบเงื้อง่าโหดร้ายทารุณยิ่ง วิ่งไล่ตามพระองค์ห่างออกไปเรื่อย ๆ เป็นระยะทางถึง ๓ โยชน์ ด้วยทรงบันดาลมโนมยิทธิ (ฤทธิ์ทางใจ) และด้วยเดชของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ขอชัยมงคลทั้งหลายจงมีแก่ท่าน

กตฺวาน กฏฺฐมุทรํ อิว คพฺภินียา
จิญฺจาย ทุฏฺฐวจนํ ชนกายมชฺเฌ
สนฺเตน โสมวิธินา ชิตฺวา มุนินฺโท
ตนฺเตชสา ภวตุ เต ชยมงฺคลานิ

สมเด็จพระผู้มีพระภาค พระจอมมุนีทรงชนะคำกล่าวใส่ร้ายท่ามกลางชุมชน ของนางจิญจมาณวิกา ผู้ผูกท่อนไม้ซ่อนไว้ที่ท้องแสร้งทำเป็นหญิงมีครรภ์ ด้วยความจริง ด้วยความสงบเยือกเย็นด้วยวิธีสมาธิอันงาม และด้วยเดชของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ขอชัยมงคลทั้งหลายจงมีแก่ท่าน

สจฺจํ วิหาย มติสจฺจกาวาทเกตุ̊
วาทาภิโรปิตมนํ อติอนฺธภูตํ (พระมักสวดผิดเป็น อติมตฺตภูตํ สลับกับบท นาฬาคิริํ)
ปญฺญาปทีปชลิโต ชิตฺวา มุนินฺโท
ตนฺเตชสา ภวตุ เต ชยมงฺคลานิ

สมเด็จพระผู้มีพระภาค พระจอมมุนีทรงชนะสัจจกนิครนถ์ ผู้เชิดชูลัทธิของตนว่าจริงแท้อย่างเลิศลอย ราวกับชูธงขึ้นฟ้า ผู้มุ่งโต้วาทะกับพระองค์ ด้วยพระปัญญาอันเป็นเลิศดุจประทีปอันโชติช่วง ด้วยเทศนาญาณวิถี และด้วยเดชของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ขอชัยมงคลทั้งหลายจงมีแก่ท่าน

นนฺโทปนนฺทภุชคํ วิพุธํ มหิทฺธิ̊
ปุตฺเตน เถรภุชเคน ทมาปยนฺโต
อิทฺธูปเทสวิธินา ชิตฺวา มุนินฺโท
ตนฺเตชสา ภวตุ เต ชยมงฺคลานิ

สมเด็จพระผู้มีพระภาค พระจอมมุนีทรงชนะพญานาคชื่อนันโทปนันทะ ผู้หลงผิดและมีฤทธิ์มาก ด้วยทรงแนะนำวิธี และ อิทธิฤทธิ์แก่พระโมคคัลลานะ พระเถระภุชงค์ พุทธบุตร ให้ไปปราบจนเชื่อง และด้วยเดชของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ขอชัยมงคลทั้งหลายจงมีแก่ท่าน

ทุคฺคาหทิฏฺฐิภุชเคน สุทฏฺฐหตฺถํ
พฺรหฺมํ วิสุทฺธิชุติมิทฺธิพกาภิธานํ
ญาณาคเทน วิธินา ชิตฺวา มุนินฺโท
ตนฺเตชสา ภวตุ เต ชยมงฺคลานิ

สมเด็จพระผู้มีพระภาค พระจอมมุนีทรงชนะพรหม ชื่อ ท้าวพูกะ ผู้รัดรึง ทิฏฐิ คือ ความเห็นผิดไว้แนบแน่น โดยสำคัญผิดว่าตนบริสุทธิ์มีฤทธิ์รุ่งโรจน์ด้วยวิธีวางยาอันวิเศษ คือ เทศนาญาณ และด้วยเดชของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ขอชัยมงคลทั้งหลายจงมีแก่ท่าน

เอตาปิ พุทฺธชยมงฺคล อฏฺฐคาถา โย
วาจโน ทินทิเน สรเต มตนฺที
หิตฺวานเน กวิวิธานิ จุปทฺทวานิ
โมกขํ สุขํ อธิคเมยฺย นโร สปญฺโญ...(มหาการุณิโก...)

แม้นรชนใดไม่เกียจคร้าน สวดก็ดี ระลึกก็ดี ซึ่งพุทธชัยมงคลคาถา ๘ บทนี้ ทุกวัน ย่อมเป็นเหตุให้พ้นอุปัทวอันตรายทั้งปวง นรชนผู้มีปัญญาย่อมถึงซึ่งความสุขสูงสุดแล สิวโมกข์นฤพานอันเป็นเอกันตบรมสุข

จบพระคาถาพาหุงแล้ว พระสวดต่อด้วยพระคาถามหากา ภวตุ สัพฯเป็นลำดับไป...

มหาการุณิโก นาโถ หิตาย สพฺพปาณีนํ ปูเรตฺวา ปารมี สพฺพา ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ เอเตน สจฺจวชฺเชน โหตุ เต ชยมงฺคลํ...(ชยนฺโต...)

สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระผู้ทรงเป็นที่พึ่งของสรรพสัตว์ทรงประกอบด้วยพระมหากรุณา ทรงบำเพ็ญพระบารมีทั้งปวง เพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่สรรพสัตว์ ทรงบรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด ด้วยการกล่าวสัจจวาจานี้ ขอชัยมงคลทั้งหลายจงมีแก่ท่านฯ

ชยนฺโต โพธิยา มูเล สกฺยานํ นนฺทิวฑฺฒโน เอวํ ตวํ วิชโย โหหิ ชยสฺสุ ชยมงฺคเล อปราชิตปลฺลงฺเก สีเส ปฐวิโปกฺขเร อภิเสเก สพฺพ พุทฺธานํ อคฺคปฺปตฺโต ปโมทติฯ สุนกฺขตฺตํ สุมงฺคลํ สุปภาตํ สุหุฏฺฐิตํ สุขโณ สุมุหุตฺโต จ สุยิฏฺฐํ พฺรหฺมจาริสุ ปทกฺขิณํ กายกมฺมํ วาจากมฺมํ ปทกฺขิณํ ปทกฺขิณํ มโนกมฺมํ ปณิธีเต ปทกฺขิณา ปทกฺขิณานิ กตฺวาน ลภนฺตตฺเถ ปทกฺขิเณ...(ภวตุ สพฺพ...)

ขอท่านจงมีชัยชนะในชัยมงคลพิธี ดุจพระจอมมุนีผู้ยังความปีติยินดีให้เพิ่มพูนแก่ชาวศากยะ ทรงมีชัยชนะมาร ณ โคนต้นมหาโพธิ์ทรงถึงความเป็นเลิศยอดเยี่ยม ทรงปีติปราโมทย์อยู่เหนืออชิตบัลลังก์อันไม่รู้พ่าย ณ โปกขรปฐพี อันเป็นที่อภิเษกของพระพุทธเจ้าทุกพระองค์ ฉะนั้นเถิด เวลาที่กำหนดไว้ดี งานมงคลดี รุ่งแจ้งดี ความพยายามดี ชั่วขณะหนึ่งดี ชั่วครู่หนึ่งดี การบูชาดี แด่พระสงฆ์ผู้บริสุทธิ์ กายกรรมอันเป็นกุศล วจีกรรมอันเป็นกุศล มโนกรรมอันเป็นกุศล ความปรารถนาดีอันเป็นกุศล ผู้ได้ประพฤติกรรมอันเป็นกุศล ย่อมประสบความสุขโชคดี เทอญ

(บทนี้พระท่านจะใช้สวดเวลาประธานสงฆ์ทำพิธีเจิมบ้านและประพรมน้ำพุทธมนต์หลังจากกราบลาพระเสร็จแล้วก่อนกลับวัดในงานต่าง ๆ ที่บ้านและที่วัดด้วย) สวดต่อด้วยบทปิดท้ายว่า...

ภวตุ สพฺพมงฺคลํ รกฺขนฺตุ สพฺพเทวตา สพฺพพุทธานุภาเวน สทา โสตฺถี ภวนฺตุ เตฯ

ภวตุ สพฺพมงฺคลํ รกฺขนฺตุ สพฺพเทวตา สพฺพธมฺมานุภาเวน สทา โสตฺถี ภวนฺตุ เตฯ

ภวตุ สพฺพมงฺคลํ รกฺขนฺตุ สพฺพเทวตา สพฺพสงฺฆานุภาเวน สทา โสตฺถี ภวนฺตุ เตฯ

ขอสรรพมงคลจงมีแก่ท่าน ขอเหล่าเทพยดาทั้งปวงจงรักษาท่าน ด้วยอานุภาพแห่ง(พระพุทธเจ้า พระธรรมเจ้า พระสงฆเจ้า) ขอความสุขสวัสดีทั้งหลาย จงมีแก่ท่านทุกเมื่อ

(คำแปลต่างกันตรงคำที่ขีดเส้นใต้และแปลวงเล็บไว้ นอกนั้นความหมายเหมือนกันทั้งหมด)

หมายเลขบันทึก: 547861เขียนเมื่อ 10 กันยายน 2013 13:37 น. ()แก้ไขเมื่อ 28 กันยายน 2013 13:41 น. ()สัญญาอนุญาต: ครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง


ความเห็น (5)

สวัสดีค่ะ  คุณพี่หนาน

- ขอบคุณ ความรู้ เกี่ยวกับ การทำบุญในวันพระ ของภาคเหนือ  ทั้ง สองตอน นะคะ

กุหลาบสวดบทพุทธชัยมงคลคาถาได้ แต่เพิ่งสังเกตว่าตกอักษรฬว ไป 2 ตัวมาตลอดในหลายปีที่ผ่านมา ในวรรคโฆรมฺปนาฬวกมกฺขมถทฺธยกฺขํ 

วรรค นนฺโทปนนฺทภุชคํ กุหลาบนึกว่าพระพุทธเจ้าแสดงอิทธิฤทธิ์ด้วยพระองค์เอง ไม่ทราบว่าเป็นพระโมคคัลลานะ

คำแปลของหลาย ๆ บท/วรรค ที่อ่านในนี้ละเอียดกว่าที่เคยอ่านมา ทำให้เข้าใจได้มากขึ้น

ส่วนบทมหากา กุหลาบยังเพียรไม่ถึง ยังไม่เคยเริ่มเลย ทั้ง ๆ ที่ทราบว่าคู่กับพาหุง จะพยายามต่อไปค่ะ

ขอบคุณมากค่ะพี่หนาน

สวัสดีครับอ.จอย joy ฮยิ๊นดีอย่างยิ่งครับ พิธีกรรมหรือขั้นตอนแถวเชียงใหม่ เชียงรายละเอียดกว่าแถวบ้านผมอีกครับอาจารย์

คุณกุหลาบ มัทนา ขอบคุณมากครับ ถือเป็นการทบทวนความรู้ไปในตัวครับ

ท่านใดประสงค์จะสวดให้กับตนเอง ก็ให้เปลี่ยนคำว่า "...ภวตุ เต..."  เป็น "...ภวตุ เม..." นะครับ 

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี