ชาวนานักจัดการความรู้

วันที่ ๕-๗ ก.ค. นี้ สคส. จัดรายการ "KM สัญจร" ไปเยี่ยมชมกิจกรรม KM ใน ๕ จังหวัด คือ สุพรรณ นครสวรรค์ ตาก พิจิตร และพิษณุโลก เราจะเอาเรื่องย่อของกิจกรรมที่เราจะไปเยี่ยมชมมาลงเพื่อแบ่งปันความรู้

เรื่องแรกคือเรื่องชาวนานักจัดการความรู้ที่สุพรรณบุรี

โรงเรียนชาวนาสุพรรณบุรี : บทสรุปสำหรับผู้บริหาร

โครงการส่งเสริมการจัดการความรู้เรื่องการทำนาข้าวในระบบเกษตรกรรมยั่งยืนมีแนวทางการดำเนินงานโดยให้ความสำคัญต่อการพัฒนาตัวเกษตรกรเอง เจ้าหน้าที่มูลนิธิข้าวขวัญเป็นเพียง“คุณอำนวย” ให้เกิดเวทีความรู้ แต่ผู้ที่ศึกษาและนำไปปฏิบัติจริงเกิดผลจริงคือตัวเกษตรกรหรือ “คุณกิจ” เกิดเป็นเครือข่ายชาวนา โดยมีชาวนาในพื้นที่ อ.อู่ทอง อ.ดอนเจดีย์ อ.บางปลาม้า และ อ.เมืองเป็นเป้าหมายหลัก การดำเนินงานเริ่มจากเวทีตั้งโจทย์ ระดมสมองทบทวนสถานการณ์การทำนาตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน เมื่อเกษตรกรชาวนาได้ระดมปัญหา จนกระทั่งเห็นปัญหาต่างๆ ร่วมกัน จึงเห็นพ้องกันที่จะเปลี่ยนปแลงตนเองไปสู่วิถีชีวิตและการผลิตที่ดีขึ้น จึงร่วมกันกำหนดเป้าหมายและทิศทางที่จะเป็นทางออกร่วมกัน ในเวทีตั้งเป้า
กิจกรรมในโรงเรียนชาวนา มี 3 หลักสูตรคือ การกำจัดศัตรูพืชโดยชีววิธี, การปรับปรุงบำรุงดิน และ การพัฒนาพันธุ์ข้าว ซึ่งขณะนี้ได้ดำเนินการเสร็จสิ้นไป 2 หลักสูตรแล้ว สรุปผลการดำเนินงานได้ดังนี้

หลักสูตรการกำจัดศัตรูพืชโดยชีววิธี

<table border="1" cellspacing="0" cellpadding="0">

ก่อนเรียน
 หลังเรียน
 1. ต้นทุนการทำนาสูง 3,000 – 3,500 บาท/ไร่
 1. ลดต้นทุนได้เหลือ 750 – 1,300 บาท/ไร่
 2. มีความรู้ด้านเทคนิคเกษตรน้อย
 2. มีความรู้นำมาใช้ประโยชน์ได้จริงได้แก่การล้มตอซังการใช้จุลินทรีย์ย่อยสลายฟาง (ทำเอง) ทำปุ๋ยหมักชีวภาพการคัดเลือกพันธุ์ข้าวการเรียนรู้เรื่องแมลงการใช้สมุนไพรทดแทนสารเคมีการดำนาต้นเดียว
 3. ไม่สนใจเรื่องเงิน , รายละเอียดมากนัก
 3. มีความละเอียดปรานีตในการทำนามากขึ้นรอบคอบมากขึ้นในการบันทึกรายรับ–รายจ่าย
 4. ตัวใครตัวมัน
 4. สมานสามัคคีมากขึ้นรักกันช่วยเหลือกันมากขึ้นมีเครือข่ายมากขึ้นมีเพื่อที่มีความคิดเดียวกัน
 5. ไม่มีเวลา
 5. มีเวลามากขึ้นอยู่กับครอบครัวช่วยเหลือชุมชนมากขึ้นทำให้ชุมชนเข้มแข็ง
 6. สิ่งแวดล้อมแย่
 6. ดินดีน้ำสะอาดอากาศไม่เหม็นมีอาการธรรมชาติเพิ่มมากขึ้น
 7. สุขภาพไม่ดี
 7. สุขภาพการดีขึ้นเจ็บป่วยน้อยลงมีความสุขมากขึ้นสุขภาพจิตดีขึ้นมาก
 8 มีหนี้สินเพิ่มขึ้น
 8. หนี้สินไม่เพิ่มและส่วนใหญ่สามารถชำระหนี้สินให้เหลือน้อยลง
 9. พิธีกรรมวัฒนธรรมข้าวหายไป
 9. ฟื้นฟูพิธีกรรมวัฒนธรรมข้าวขึ้นมารู้สึกรักและเคารพแผ่นดินและข้าว (แม่โพสพ) มากขึ้น

</table>

หลักสูตรการปรับปรุงบำรุงดิน

กิจกรรมนี้ได้องค์ความรู้ในเรื่ององค์ประกอบของดิน ชนิดของดิน กระบวนการพัฒนาดิน การสังเกตดินดี ดินไม่ดี และวิธีตรวจวัดอย่างง่าย นอกจากนี้ยังมีการประสานความร่วมมือกับภาควิชาการและหน่วยงานราชการ เช่น แยกเชื้อจุลินทรีย์ในใบไผ่ โดยมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ พบว่ามีเชื้อจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์จำนวนมาก ประสานความร่วมมือกับ อบต. และผู้ว่าราชการจังหวัดสุพรรณบุรี เพื่อร่วมกันพัฒนาพื้นที่จังหวัดสุพรรณบุรี ให้เป็นพื้นที่เกษตรอินทรีย์ตามนโยบายเร่งด่วนของจังหวัด (ชาวนา และคุณอำนวยร่วมเป็นวิทยากรเผยแพร่การจัดการความรู้)

อย่างไรก็ตามโครงการฯ พบว่ามีปัญหาอุปสรรคในหลักสูตรนี้หลายประเด็นด้วยกันคือ พื้นที่ทำนาไม่ได้พักเพื่อหมักฟางตามข้อตกลงเนื่องจากภาวะแห้งแล้งไม่มีน้ำ,วัตถุดิบในการรทำปุ๋ยหมัก เช่น กากน้ำตาล หายากมากขึ้นราคาแพง, นักเรียนบางคนมาไม่ต่อเนื่อง, นักเรียนยังคงใช้ปุ๋ยเคมีอยู่ ซึ่งโครงการฯ ได้หารือร่วมกับนักเรียนชาวนาแล้วสรุปได้ว่าจะแก้ไขโดย เรียนหลักสูตรปรับปรุงบำรุงดินซ้ำในทุกพื้นที่, ร่วมกันหาวิธีแก้ไขปัญหาขาดแคลนวัตถุดิบ, การใช้ปุ๋ยหมักให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด, การจัดตั้งและจัดการกองทุนปุ๋ย

เมื่อนักเรียนชาวนาได้เรียนหลักสูตรที่ 2 การปรับปรุงบำรุงดินซ้ำแล้ว จึงจะผ่านไปเรียนหลักสูตรที่ 3 คือ การพัฒนาพันธุ์ข้าว

วิจารณ์ พานิช

๒๘ มิ.ย. ๔๘

</strong>