ประชาธิปไตยในพระพุทธศาสนา
![]()
หลักประชาธิปไตยทั่วไปในพระพุทธศาสนา
![]()
พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาประชาธิปไตยมาตั้งแต่เริ่มแรก
ก่อนที่พระพุทธเจ้าจะทรงมอบให้พระสงฆ์เป็นใหญ่ในกิจการทั้งปวงเสียอีกลักษณะที่เป็นประชาธิปไตยในพระพุทธศาสนามีตัวอย่างดังต่อไปนี้
![]()
1. พระพุทธศาสนามีพระธรรมวินัยเป็นธรรมนูญหรือกฎหมายสูงสุด
พระธรรม คือ คำสอนที่พระพุทธเจ้าทรงแสดง พระวินัยคือ
คำสั่งอันเป็นข้อปฏิบัติที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติขึ้นเมื่อรวมกัน เรียกว่า
พระธรรมวินัย ซึ่งมีความสำคัญขนาดที่พระพุทธเจ้าทรงมอบให้เป็นพระศาสดาแทนพระองค์
ก่อนที่พระองค์จะปรินิพพานเพียงเล็กน้อย
![]()
2. มีการกำหนดลักษณะของศาสนาไว้เรียบร้อย ไม่ปล่อยให้เป็นไปตามยถากรรม ลักษณะของพระพุทธศาสนาคือสายกลาง ไม่ซ้ายสุด
ไม่ขวาสุด ทางสายกลางนี้เป็นครรลอง อาจปฏิบัติค่อนข้างเคร่งครัดก็ได้
โดยใช้สิทธิในการแสวงหาอดิเรกลาภตามที่ทรงอนุญาตไว้ ในสมัยต่อมา เรียกแนวกลางๆ
ของพระพุทธศาสนาว่า วิภัชชวาที คือศาสนาที่กล่าวจำแนกแจกแจง
ตามความเป็นจริงบางอย่างกล่าวยืนยันโดยส่วนเดียวได้
บางอย่างกล่าวจำแนกแจกแจงเป็นกรณี ๆ ไป
![]()
3. พระพุทธศาสนา
มีความเสมอภาคภายใต้พระธรรมวินัย บุคคลที่เป็นวรรณะกษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์
ศูทรมาแต่เดิม รวมทั้งคนวรรณะต่ำกว่านั้น เช่นพวกจัณฑาล พวกปุกกุสะคนเก็บขยะ
และพวกทาส เมื่อเข้ามาอุปสมบทในพระพุทธศาสนาอย่างถูกต้องแล้ว มีความเท่าเทียมกัน
คือปฏิบัติตามสิกขาบทเท่ากัน และเคารพกันตามลำดับอาวุโส
คือผู้อุปสมบทภายหลังเคารพผู้อุปสมบทก่อน
![]()
4. พระภิกษุในพระพุทธศาสนา มีสิทธิ
เสรีภาพภายใต้พระธรรมวินัย เช่นในฐานะภิกษุเจ้าถิ่น
จะมีสิทธิได้รับของแจกก่อนภิกษุอาคันตุกะ
ภิกษุที่จำพรรษาอยู่ด้วยกันมีสิทธิได้รับของแจกตามลำดับพรรษา มีสิทธิรับกฐิน
และได้รับอานิสงส์กฐินในการแสวงหาจีวรตลอด 4 เดือนฤดูหนาวเท่าเทียมกัน
นอกจากนั้นยังมีเสรีภาพที่จะเดินทางไปไหนมาไหนได้
จะอยู่จำพรรษาวัดใดก็ได้เลือกปฏิบัติกรรมฐานข้อใด ถือธุดงควัตรข้อใดก็ได้ทั้งสิ้น
![]()
5. มีการแบ่งอำนาจ พระเถระผู้ใหญ่ทำหน้าที่บริหารปกครองหมู่คณะ การบัญญัติพระวินัย
พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติเอง เช่นมีภิกษุผู้ทำผิดมาสอบสวนแล้วจึงทรงบัญญัติพระวินัย
ส่วนการตัดสินคดีตามพระวินัยทรงบัญญัติแล้วเป็นหน้าที่ของพระวินัยธรรม
![]()
6. พระพุทธศาสนามีหลักเสียงข้างมาก คือ ใช้เสียงข้างมาก เป็นเกณฑ์ตัดสิน เรียกว่า วิธีเยภุยยสิกา
การตัดสินโดยใช้เสียงข้างมาก
เป็นไปได้หรือไม่ ทีจะเรียกหลักทางศาสนาพุทธว่า ธรรมาธิปไตย แม้ประชาธิปไตย จะมีหลายประเด็นที่คล้ายกับศาสนาพุทธ เช่น ความเสมอภาค และการเคารพในกันและกัน มีหลักปฏิบัติเป็นแกนกลาง ไม่เน้นตัวบุคคล แต่แก่นแท้ก็ไม่เหมือนกัน
จึงเห็นว่าควรเรียกว่า ธรรมาธิปไตย คือหลักปฏิบัติอันถูกต้องเป็นหลักใหญ่ น่าจะเหมาะสมกว่า ประชาธิปไตย ประชาชน (ผู้คน) เป็นหลักใหญ่