บันทึกนี้จะเป็นการเขียนหลักการทางกิจกรรมบำบัดที่แตกต่างกันในการดูแลเด็กกับวัยรุ่นที่มีความบกพร่องทางจิตสังคม ซึ่งเชื่อว่าจะเป็นแนวทางและข้อมูลความรู้ให้กับพ่อแม่หรือผู้ดูแล รวมถึงความรู้เชิงสาธารณะประโยชน์ด้วย


ในการเรียนวิชา กิจกรรมบำบัดเพื่อสุขภาพจิต 1 (PTOT 329) อาจารย์ผู้สอน อ.ดร.ศุภลักษณ์ เข็มทอง ผมได้เรียนรู้ถึงโรคทางจิตเวชในผู้รับบริการเด็กและวัยรุ่นมากมาย และเรียนรู้เกี่ยวกับ การใช้กรอบอ้างอิงทางกิจกรรมบำบัด เพื่อการบำบัดในผู้รับบริการกลุ่มนี้ ด้งต่อไปนี้

โรคทางจิตเวชเด็กและวัยรุ่น แบ่งความผิดปกติได้ตาม DSM IV ดังนี้

แบ่งออกเป็น 10 กลุ่ม 

1) Mental Retardation บกพร่องทางสติปัญญา

2) Learning Disorders คือความผิดปกติของสมองในกระบวนการเรียนรู้ต่างๆ

3) Motor Skills Disorders มีความผิดปกติของการประสานงานของกล้ามเนื้อ

4) Communication Disorders มีความผิดปกติในด้านการสื่อสารไม่ว่าภาษาพูด หรือภาษามือ (sign language)

5) Pervasive Developmental Disorders คือความผิดปกติในด้านพัฒนาการหลายด้าน ตัวอย่างเช่น autistic disorder, childhood disintegrative disorder หรือ Asperger's syndrome เป็นต้น

6) Attention-Deficit and Disruptive Behavior Disorders แบ่งเป็น 3 กลุ่มย่อยๆคือ

- Attention- deficit/hyperactivity disorder หรือโรคซนสมาธิสั้น

- Conduct disorder เด็กมีพฤติกรรมเกเรคล้ายอันธพาล

- Oppositional defiant disorder เด็กมีอาการดื้อ ไม่เชื่อฟัง

7) Feeding and Eating Disorders of Infancy or Early Childhood ความผิดปกติในพฤติกรรมการกิน

8) Tic Disorders คือ อาการกระตุกของกล้ามเนื้อต่างๆอย่างไม่เป็นจังหวะ ( motor tics ) หรือการส่งเสียงหรือพูดคำต่างๆซ้ำๆ ( vocal tics )

9) Elimination Disorders คือความผิดปกติของการขับถ่ายทั้งปัสสาวะและอุจจาระ

10) อื่นๆ ได้แก่

- Separation anxiety disorder ความกังวลต่อการต้องแยกจากพ่อแม่หรือคนใกล้ชิด

- Selective mutism เด็กไม่ยอมพูดกับคนนอกครอบครัว แม้แต่ที่โรงเรียน

- Reactive attachment disorder of infancy or early childhood เด็กที่ขาดความรักผูกพันแต่เล็ก เช่นเด็กที่ถูกทอดทิ้ง จนเกิดปัญหาเหม่อลอย ไม่สนใจคนอีกเลย หรือต้องสนิทกับคนแบบไม่เลือก

- Stereotype movement disorder พฤติกรรมซ้ำๆ ของเด็ก เช่น ดูดนิ้ว กัดเล็บ โขกศีรษะกับพื้น

(ที่มาจาก:http://www.ramamental.com/c32.htm )

โดยความแตกต่างระหว่างเด็กกับวัยรุ่นนั้น เราจะต้องดูเกี่ยวกับระดับพัฒนาการตามแต่ละช่วงวัยของเด็ก รวมถึงอาการของโรคนั้นๆด้วย ทำการประเมินเพื่อการจัดการรวมรวบข้อมูล นำมาวางแผนการรักษาและ ทำการบำบัดรักษารวมถึงการประเมินซ้ำเพื่อการปรับปรุงการรักษาด้วย

สำหรับเด็ก อายุ 0-5 ขวบ เราจะเลือกกิจกรรมที่ให้เด็กสามารถแสดงออกทางสีหน้า ให้พ่อแม่หรือผู้ดูแลมาร่วมกิจกรรมกับเด็กเลย จะต้องดูตามพัฒนาการด้านกล้ามเนื้อ ของเด็กด้วย

เด็กอายุ 6-11 ปี จะเริ่มมีการแยกตัวก่อนอาการซึมเศร้า จะต้องสอนพ่อแม่หรือผู้ดูแลให้เข้าหาเด็ก ใช้ภาษากาย การกอด การจับมือ ใช้การทำกิจกรรมกลุ่มช่วย เลือกกิจกรรมให้เหมาะสมกับวัยและพัฒนาการ

วัยรุ่น 12-17 ปี ถ้ามีปัญหาทางจิตเวชอาจส่งผลให้เกิดการติดยาหรือใช้สารเสพติด จะมีพฤติกรรมต่อต้านสังคม ชอบบ่น มีพฤติกรรมต่อต้านสังคม กิจกรรมกลุ่มควรหลีกเลี่ยงของมีคม มีด กรรไกร กิจกรรมควรส่งเสริมให้เหมาะตามพัฒนาการ ในช่วงวัยนี้กลุ่มเพื่อนจะเป็นแรงขับที่สำคัญ จำการเรื่องการนอนหลับ การผ่อนคลาย อาจใช้กิจกรรมที่ออกแรงหนักเพื่อระบายออกของปัญหา ทำการผ่อนคลายหลายๆรูปแบบ

ในวัยรุ่นใช้การทำจิตบำบัด : 

    -Cognitive behavior therapy ให้ผู้รับบริการรู้ถึงพฤติกรรมทางลบ และก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลง

    - Family-focus therapy เน้นที่ครอบครัวและผู้รับบริการหาหนทางการแก้ปัญหา

    - Interpersonal and social rhythm therapy บำบัดโดยการสร้งสัมพันธภาพ อาจเป็นพ่อแม่หรือผู้ดูแล

    - Psychoeducation การจัดอบรมให้ความรู้ (โดยนักกิจกรรมบำบัดจะทำในส่วนนี้มาก)

บทบาทของนักกิจกรรมบำบัด ในกลุ่มบกพร่องทางจิตสังคมเด็กและวัยรุ่นนั้น มีบทบาทดังนี้  

   1.ส่งเสริมสุขภาพทางบวก

   2.การประเมินทางกิจกรรมบำบัด คุณภาพชีวิต

   3.สังเกตอาการทางจิต

   4.ให้การรักษาทั้งแบบกลุ่มและเดี่ยว

   5.ส่งเสริมการมี สมาธิในห้องเรียน คงช่วงความสนใจ การทำกิจกรรมที่โรงเรียน อาจใช้ กระบวนการประสาทรับความรู้สึก(SI)

   6.ถ้ามีทักษะทางสังคม ใช้การทำกิจกรรมกลุ่มทางสังคมที่มีความหมาย

   7.ปัญหาการนอนหลับจัดการเรื่อง การสงวนพลังงาน

   8.ส่งเสริมความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน ADL

   9.แก้ปัญหาตามกลุ่มอาการ ทำการฝึกกิจกรรมบำบัด เป็นต้น

 โดยนักกิจกรรมบำบัดจะต้องเป็นผู้คิดวิเคราะห์กิจกรรมที่เหมาะสมกับผู้รับบริการในแต่ละช่วงวัยและการส่งเสริมทักษะความสามารถในด้านต่างๆของผู้รับบริการ ใช้กรอบอ้างอิงทางกิจกรรมบำบัดที่เหมาะสม และบำบัดให้ได้ผลลัพธ์ที่ดีที่สุด ส่งเสริมการมีปฏิสัมพันธ์และการมีส่วนร่วมทางสังคม สามารถดำเนินชีวิตประจำวันได้อย่างอิสระและเกิดสุขภาวะที่ดีทำให้มีคุณภาะชีวิตที่ดีขั้น



นายเจษธวัช  บุญฤทธิ์ลักขณา 5323005 

นักศึกษากิจกรรมบำบัดชั้นปีที่3 

คณะกายภาพบำบัด ม.มหิดล