คราวที่แล้วเราได้ทบทวนเรื่องของบ่อเกิดของกฎหมายระหว่างประเทศ ในส่วนของสนธิสัญญากันไปแล้ว คราวนี้เราก็จะมาทบทวนกันถึงเรื่องของความรับผิดของรัฐนะค่ะ
เนื่องจากรัฐมีสถานะเป็นบุคคลตามกฎหมายระหว่างประเทศ ดังนั้นก็ถือว่ารัฐก็มีสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายระหว่างประเทศด้วยเช่นกัน และรัฐเองก็อาจจะต้องมีความรับผิดในทางระหว่างประเทศด้วย เมื่อรัฐกระทำการละเมิดต่อกฎหมายระหว่างประเทศ และก่อให้เกิดความเสียหายแก่รัฐอื่น รัฐนั้นจึงมีหน้าที่ ที่จะต้องรับผิดชอบต่อการกระทำของตน โดยมีเงื่อนไขอยู่ 2 ประการดังนี้
- การกระทำของรัฐนั้นเป็นการไม่ชอบด้วยกฎหมายระหว่างประเทศ อาจเป็นการกระทำของรัฐโดยตรงจากการดำเนินกิจการภายในหรือภายนอก หรือเกิดจากตัวแทนของรัฐบาลก็ได้ ส่วนผู้เสียหายจากการละเมิดต่อกฎหมายระหว่างประเทศ อาจเป็นรัฐหรือเอกชนก็ได้
- การกระทำนั้นต้องถือได้ว่าอยู่ในความรับผิดชอบของรัฐ คือการกระทำของรัฐหรือตัวแทนของรัฐตามที่รับมอบอำนาจจากรัฐ แต่ถ้าเป็นการกระทำของเอกชนซึ่งเป็นคนในสัญชาติของตน ย่อมไม่ผูกผันความรับผิดของรัฐ
ความรับผิดของรัฐที่มีต่อคนต่างด้าวที่ได้รับความเสียหาย ก่อนที่คนต่างด้าวจะร้องขอให้รัฐของตนใช้สิทธิคุ้มครองทางการทูตดำเนินการเรียกร้องแทนตนเองได้นั้น จะต้องดำเนินการต่อไปนี้ก่อน คือ
- พยายามใช้วิถีทางตามขั้นตอนของกฎหมายภายในรัฐที่ก่อความเสียหายแก่ตนเองก่อน เช่น เรียกร้องความเป็นธรรมต่อเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง หรือเรียกร้องค่าเสียหายต่อศาล เป็นต้น
- หากไม่ได้ผลเพราะมีการปฏิเสธไม่ให้ความเป็นธรรม หรือไม่รับฟ้อง คนต่างด้าวนั้นจึงจะสามารถร้องให้รัฐของตนใช้สิทธิคุ้มครองทางการทูตเข้ามาดำเนินการแทนตนได้ ทั้งนี้การที่รัฐจะใช้สิทธิดังกล่าวนี้หรือไม่นั้น ถือเป็นสิทธิโดยเฉพาะของรัฐที่จะใช้หรือไม่ก็ได้ และการจะให้ความคุ้มครองจากการกระทำโดยสุจริตเท่านั้น
ความรับผิดของรัฐในสงครามกลางเมือง ซึ่งกรณีที่เกิดสงครามกลางเมืองอาจก่อให้เกิดความเสียหายแก่รัฐต่างประเทศ หรือคนต่างด้าวได้ รัฐจะต้องรับผิดแค่ไหน เพียงใดขึ้นอยู่กับว่า
- ความเสียหายเกิดจากฝ่ายรัฐบาล รัฐบาลไม่จำเป็นต้องรับผิด เพราะถือเสมือนว่าเป็นลักษณะเดียวกับการเกิดสงคราม ความเสียหายที่เกิดขึ้นเป็นเหตุสุดวิสัย เว้นแต่ว่าความเสียหายที่เกิดขึ้นนั้นมิได้เกิดขึ้นจากการต่อสู้เพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยในการปราบกบฏ หรือการจลาจลตามปกติวิสัย
- ความเสียกายเกิดจากฝ่ายกบฏ ถ้าหากฝ่ายกบฏเป็นฝ่ายแพ้ รัฐไม่ต้องรับผิดแต่อย่างใดเพราะถือว่าฝ่ายกบฏไม่ใช่ตัวแทนของรัฐ แต่มีข้อยกเว้นว่า ถ้าความเสียหายนั้นเกิดจากการละเลยของรัฐที่ไม่ดำเนินการป้องกัน หรือคุ้มครองคนต่างชาติ โดยรู้อยู่ว่าจะมีอันตรายและรัฐมีกำลังเพียงพอที่จะดำเนินการได้ หรือกรณีที่รัฐยอมยกโทษให้ฝ่ายกบฏหรือยอมให้เข้าร่วมเป็นคณะรัฐบาล ดังนี้แล้วฝ่ายรัฐบาลจำต้องรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดขึ้น
แต่มีการกระทำบางกรณีที่ไม่ถือว่าอยู่ในความรับผิดชอบของรัฐ คือ
- การกระทำที่เกิดจากการยินยอมของรัฐที่เสียหาย
- การป้องกันที่ชอบด้วยกฎหมายของรัฐ
- กรณีที่รัฐผู้เสียหายมีส่วนร่วมในการก่อให้เกิดความเสียหาย
- การใช้มาตรการ Reprisals
- การกระทำที่เป็นเหตุสุดวิสัย
- การกระทำด้วยความจำเป็น
