คำถาม
คุณแอนนี่ได้อีเมลล์มาหารืออาจารย์แหววเมื่อวันที่ ๗ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๕๔ เวลา ๙.๑๘ น. โดยใช้ระบบอีเมลล์อัตโนมัติของ [email protected] โดยมีใจความว่า
“-----Original Message-----
From: [email protected] [mailto:[email protected]]
Sent: Monday, November 07, 2011 9:18
Subject: [gotoknow.org] You've received a contact mail (07 Nov 2011 09:18).
หัวข้อ: แรงงานต่างด้าว
---------------------------------------
เรียนถาม อาจารย์ค่ะ
พอดีหนูมีพี่สะไภ้เป็นคนลาวและมาอยู่ที่ไทยได้ประมาณ ๑๐ ปีแล้ว แต่ไม่มีบัตรอะไรเลย และมาแต่งงานกับพี่ชายหนู แต่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสกัน แต่มีลูกด้วยกัน ๑ คน อายุจะ ๕ ขวบแล้ว แต่ลูกของเค้าตอนแจ้งเกิด พี่ชายหนูแจ้งเป็นพ่อและหนูแจ้งเป็นแม่ แทนพี่สะไภ้เพราะเค้าเป็นต่างด้าวกลัวหลานจะมีปัญหาทีหลัง หนูอยากถามว่าพี่สะไภ้จะขอสัญชาติไทยได้ไม๊ และถ้าไม่ได้จะต้องทำอย่างไรบ้างถึงจะมีโอกาศขอสัญชาติไทยได้ หนูอ่านในเวบเค้าบอกว่า หัวหน้าครอบครัวต้องมีรายได้เลี้ยงดูครอบครัวอย่างต่ำ ๓๐,๐๐๐ บาทต่อเดือน ถ้าไม่ถึงจะได้ไม๊คะ ขอความกรุณาให้อาจารย์ช่วยตอบด้วยนะคะ ขอบพระคุณอย่างสูงค่ะ”
--------
คำตอบ
--------
ในประการแรก ที่คุณถามว่า “พี่สะไภ้จะขอสัญชาติไทยได้ไม๊ และถ้าไม่ได้จะต้องทำอย่างไรบ้างถึงจะมีโอกาศขอสัญชาติไทยได้” นั้น อาจารย์แหววจะขอตอบว่า หญิงต่างด้าวจะมีสิทธิร้องขอสัญชาติไทยโดยการสมรสได้หากมีสามีที่ชอบด้วยกฎหมายเป็นคนสัญชาติไทย แต่การอนุญาตตามคำขอนี้เป็นอำนาจดุลพินิจของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ซึ่งในทางปฏิบัติ รัฐมนตรีนี้จะอนุญาตยากมาก ในรายที่อนุญาตนั้น จะต้องปรากฏว่า มีความสัมพันธ์กับประเทศไทยอย่างแท้จริง ซึ่งการที่มีบุตรกับสามีสัญชาติไทย ก็เป็นข้อเท็จจริงที่ชี้ถึงความสัมพันธ์ที่แท้จริงกับประเทศไทย
ในประการที่สอง ที่คุณเล่าว่า “แต่ลูกของเค้าตอนแจ้งเกิด พี่ชายหนูแจ้งเป็นพ่อและหนูแจ้งเป็นแม่ แทนพี่สะไภ้เพราะเค้าเป็นต่างด้าวกลัวหลานจะมีปัญหาทีหลัง” นั้น อาจารย์แหววจึงขอตั้งข้อสังเกตว่า การตัดสินใจดังกล่าวเป็นเรื่องที่ผิดพลาดมาก แม้มารดาจะเป็นคนต่างด้าว ก็ไม่ทำให้บุตรตกเป็นคนต่างด้าว หากบิดาตามข้อเท็จจริงเป็นคนสัญชาติไทย การจัดการความผิดพลาดตรงนี้ ก็อาจนำมาซึ่งความผิดตามกฎหมายอาญาฐานแจ้งความเท็จของผู้แจ้ง ก็คือ คุณและพี่ชาย นอกจากนั้น ข้อเท็จจริงในเรื่องนี้ก็ไม่อาจถูกหยิบยกมาเป็นเหตุผลในการร้องขอสัญชาติไทยให้แก่พี่สะใภ้ของคุณหากไม่มีการเปิดเผยข้อเท็จจริงในเรื่องนี้
ในประการที่สาม ที่คุณถามว่า “หัวหน้าครอบครัวต้องมีรายได้เลี้ยงดูครอบครัวอย่างต่ำ ๓๐,๐๐๐ บาทต่อเดือน” หรือไม่หากพี่สะใภ้จะร้องขอสิทธิในสัญชาติไทยนั้น คำตอบ ก็คือ เกณฑ์ดังกล่าวเป็นเกณฑ์ที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยใช้ในการพิจารณาอนุญาตให้สิทธิในสัญชาติไทยแก่หญิงต่างด้าวที่สมรสตามกฎหมายกับชายสัญชาติไทย ทั้งนี้ เพื่อที่จะมั่นใจได้ว่า ชายจะรับผิดชอบเลี้ยงดูภริยาต่างด้าวได้จริง เพื่อมิให้การเข้ามาอาศัยอยู่ในประเทศไทยของหญิงต่างด้าวนั้นก่อภาระทางเศรษฐกิจต่อสังคมไทย การยกเว้นไม่ใช้เกณฑ์ดังกล่าวจะเป็นไปได้หากพี่สะใภ้ของเขาเป็นชนกลุ่มน้อยไร้สัญชาติซึ่งไม่อาจถูกส่งกลับประเทศต้นทาง ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับพี่สะใภ้ของคุณจึงสำคัญมาก
ในประการที่สี่ เพื่อที่จะตอบคำถามของคุณได้ชัดเจนและวิเคราะห์การแก้ไขปัญหาที่ครอบครัวของคุณประสบอยู่ อาจารย์แหววขอข้อเท็จจริงเพิ่มเติมเพื่อที่จะทราบว่า พี่สะใภ้ของคุณเป็นคนเชื้อสายลาวที่ได้รับการรับรองสถานะคนสัญชาติลาวในทะเบียนราษฎรของประเทศลาวแล้ว หรือเธอผู้นี้เป็นคนเชื้อสายลาวที่ตกหล่นจากทะเบียนราษฎรลาว ? กล่าวคือ (๑) พี่สะใภ้ของคุณเกิดที่ไหน ? เมื่อไหร่ ? (๒) พี่สะใภ้ของคุณถือบัตรประชาชนที่ออกโดยรัฐบาลลาวหรือไม่ ? (๓) พี่สะใภ้ของคุณเข้ามาในประเทศไทยตั้งแต่เมื่อใด ? โดยช่องทางใด ? (๔) พี่สะใภ้ของคุณเริ่มต้นอยู่กินฉันสามีภริยากับพี่ชายของคุณตั้งแต่เมื่อใด ? ที่ไหน ? (๕) พี่สะใภ้ของคุณยังมีญาติพี่น้องที่อาศัยอยู่ในประเทศลาวหรือไม่ ? (๖) พี่ชายของคุณประกอบอาชีพอะไร ? ที่ไหน ? (๗) พี่สะใภ้ของคุณประกอบอาชีพอะไร ? ที่ไหน ? และ (๘) ครอบครัวของพี่ชายอาศัยอยู่ ณ ที่ใดในประเทศไทย ?
หากคุณต้องการให้มีการวิเคราะห์สิทธิในสถานะบุคคลตามกฎหมายไทยของพี่สะใภ้ของคุณต่อไปให้ชัดเจนยิ่งขึ้น ขอโปรดตอบคำถามดังกล่าวมาให้ชัดเจน
------------------------------------------------------------
อยากถามปัญหาคล้าย ๆ กันเช่นนี้