ผมกำลังค้นคว้าข้อมูลเพื่อสื่อสารผ่านรายการวิทยุพรุ่งนี้ ในฐานะตัวแทนสมาคมนักกิจกรรมบำบัด/อาชีวบำบัดแห่งประเทศไทย เลยนำมาบันทึกสาระน่ารู้ในการจัดการกับความเครียดที่เกิดขึ้นตามมากับภาวะวิกฤตน้ำท่วมในไทย โดยได้อ่านข้อมูลมาจาก Stuart, M. (2004). Stress management after a disaster. Tucson: The University of Arizona Cooperative Extension. ซึ่งกล่าวว่า ความเครียด คือ ภาวะที่ร่างกายปรับตัวต่อสื่งแวดล้อมต่างๆ
ระดับความเครียด อ้างอิงจาก Lazarus, J. (2000). Stress relief & relaxation techniques. Los Angeles: Keats Publishing.
ระดับที่ 1 ความเครียดฉับพลัน (Acute Stress) เช่น ความล้า ความกังวล โกรธ หงุดหงิด ไม่มีสมาธิ ใจสั่น ปวดหัว ความดันโลหิตสูง ท้องร่วง ท้องผูก หรือปวดต่างๆ ทำให้แผนการดำเนินชีวิตในแต่ละวันของมนุษย์ชะงัก ซึ่งสามารถจัดการคลายเครียดเองในแต่ละบุคคล
ระดับที่ 2 ความเครียดฉับพลันเป็นช่วงเวลา (Episodic Acute Stress) เช่น หอบบ่อยครั้ง เจ็บหน้าอก มีโรคหัวใจ โรคปวดหัวเป็นประจำ หรือมีบุคลิกภาพชนิด A (ไม่อดทน เร่งรีบ ก้าวร้าว ชอบแข่งขัน) ซึ่งอาจจัดการคลายเครียดจากการรักษาทางการแพทย์ได้
ระดับที่ 3 ความเครียดเรื้อรัง (Chronic Stress) เช่น เบื่ออาหาร ทานมากเกินไป รู้สึกไม่พอ รู้สึกไม่ปลอดภัย โกรธง่าย โรดปวด/ล้าเรื้อรัง โรคกระเพาะ โรคหัวใจ ร้องไห้ง่าย ซึมเศร้า ซึ่งควรปรึกษาแพทย์และนักบำบัดในการฟื้นฟูสมรรถภาพทางจิตระยะยาว
ระดับที่ 4 ความเครียดเจ็บใจ (Traumatic Stress) เกิดกลไกป้องกันทางจิต (ช๊อค งง ปฏิเสธ และยอมรับ) หลังจากได้รับภัยพิบัติทางธรรมชาติ อุบัติเหตุ อาชญากรรม ตกงาน เศรษฐานะตกต่ำ ฯลฯ จนเกิดอารมณ์แปรปรวน วิตกกังวล ซึมเศร้า คิดกลับไปกลับมาเรื่องเดิมจนจำได้ สมาธิสั้น ปัญหาหัวใจเต้นเร็ว เหงื่อออกง่าย ปวดหัว อาหารไม่ย่อย ทะเลาะกับคนอื่นง่าย แยกตัวจากกลุ่มคน ซึ่งจะต้องเข้ารับโปรแกรมการเพิ่มทักษะการจัดการ (Coping skills) จากผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน เช่น
แนวทางการเพิ่มทักษะการจัดการ อ้างอิงจาก Snyder, C.R. (2001). Coping with stress: effective people and processes. New York: Oxford University Press.
1. ระดับมุ่งเน้นปัญหา (Problem-focused) เช่น พัฒนาแผนการจัดการความเครียด
2. ระดับมุ่งตรงสิ่งแวดล้อม (Environment-directed) เช่น ลดความเครียดในที่ทำงาน
3. ระดับมุ่งเน้นอารมณ์ (Emotion-focused) เช่น มองมุมบวกจะทำให้ทุกอย่างดีขึ้น
4. ระดับมุ่งตรงตัวเอง (Self-directed) เช่น ฝึกหายใจ
อย่างไรก็ตามในแต่ละบุคคลควรได้รับการประเมินจากจิตแพทย์ นักจิตวิทยาคลินิก นักกิจกรรมบำบัดจิตสังคม หรือผู้เชี่ยวชาญ เพื่อให้คำแนะนำ และ/หรือโปรแกรมการจัดการความเครียดด้วยเทคนิคต่างๆ ต่อไป เช่น การผ่อนคลายความเครียด การรู้คิดแก้ไขปัญหา การทำกิจกรรมยามว่าง ฯลฯ
ขอบคุณมากครับสำหรับดอกไม้จากคุณโสภณและพี่อ.ดร.ขจิต ครับ
ขอบคุณมากครับผศ.วิไล