๒๐๐.การถอดบทเรียนของอาจารย์มหาวิทยาลัยพะเยา เข้าสู่ดอกคำใต้โมเดล ๒

     ดอกคำใต้โซนทักษิณ ประกอบไปด้วย ๔ ตำบล โดยเรียงจากตำบลที่ตั้งก่อน-หลังคือ ตำบลบ้านปิน ตำบลบ้านถ้ำ ตำบลหนองหล่ม และตำบลคือเวียง หากเข้าใจพื้นฐานแล้ว จะทำให้ทราบว่าตำบลทั้ง ๔ นี้เกิดมาจากชนกลุ่มเดียวกัน คือเขตดอกคำใต้ทักษิณนี้ เป็นส่วนด้านใต้ของอำเภอโดยมีรวมตัวกันตั้งเป็นตำบลบ้านปินในปี ๒๔๖๐ ต่อจากนั้นเมื่อมีประชากรมากขึ้นก็แยกเป็นตำบลบ้านถ้ำ แยกออกเป็นตำบลหนองหล่ม และตำบลบ้านปินและตำบลบ้านถ้ำแยกเป็นตำบลคือเวียง

 

     ทีมนี้ อาจารย์จากมหาวิทยาลัยพะเยา แบ่งออกเป็น ๒ สีตามปัญหาที่เกิดขึ้น คือ

     ๑.ตำบลหนองหล่มและตำบลบ้านปิน ให้ชื่อว่าเป็นตำบลสีขาว

     ๒.ตำบลบ้านถ้ำและตำบลคือเวียง ให้ชื่อว่าเป็นตำบลสีเขียว

ซึ่งจะมีรายละเอียด ดังนี้

ตำบลหนองหล่ม

     ตำบลนี้ จากการนำเสนอคือปัญหายาเสพติด ดังนั้นแนวทางหนึ่งจากเวทีวันนั้นคือการสร้างเยาวชนต้นแบบ ที่สามารถกลับตัวกลับใจ ไม่เกี่ยวข้องกับยาเสพติด ให้เข้ามาสู่วงจรของการร่วมพัฒนาชุมชน

 

     ในประเด็นนี้ทางมหาวิทยาลัยพะเยาได้ตั้งคำถามว่า จะทำอย่างไร?ให้เยาวชนรุ่นต่อไปทำกิจกรรมดี ๆ ต่อไป ไม่ให้หยุดอยู่ที่รุ่นนี้ ดังนั้น ต้องกลับไปมองที่สถาบันครอบครัวเป็นประเด็นหลัก องค์กรภาครัฐ ตลอดจนถึงองค์กรเอกชนให้เข้ามาร่วมกันในการแก้ปัญหา

     จุดเด่นของตำบลหนองหล่มที่ดำเนินการอยู่แล้วคือ การมีโครงการขับเคลื่อนในประเด็นของเด็กและเยาวชนให้ทำกิจกรรมเพื่อสังคม นอกจากนี้ยังมีโครงการพาไปทัศนศึกษาดูงานตามที่ต่าง ๆ เช่น ในเรือนจำ คุมประพฤติ ฯลฯ ที่สำคัญมีการบูรณาการการทำงานกับอัยการเพื่อให้ข้อมูลด้านกฏหมาย และที่เกี่ยวข้อง

     นอกจากนี้แล้วชุมชน ได้กีดกันและตัดสิทธิ์คนติดยาไม่ให้เข้าร่วมสมาคมด้วย แต่เปิดโอกาสให้กับผู้ที่สามารถกลับตัวกลับใจได้ เข้ามาร่วมสมาคมกับชุมชนได้หากพิสูจน์ได้ว่าเลิกเกี่ยวข้องกับยาเสพติดแล้ว

 

ตำบลบ้านปิน

     ตำบลนี้จับประเด็นปัญหาเรื่องยาเสพติด มีการจัดเวทีสาธารณะเพื่อให้รับรู้รับทราบปัญหาร่วมกันของคนในชุมชน เพื่อนำไปสู่การทำแผนพัฒนา นอกจากนั้นแล้วยังมีสภาเด็ก โดยใช้หลักธรรมาภิบาลในการบริหารจัดการ และร่วมคิดร่วมทำ

     ประเด็นที่น่าสนใจคือการที่ชุมชนได้สร้างสื่อ ๒ ทางในการจัดการปัญหา โดยการจัดทำละครเร่ ออกไปให้ความรู้แก่คนในชุมชนโดยเฉพาะอย่างยิ่งเด็กและเยาวชนเพื่อช่วยแก้ปัญหา และที่สำคัญเด็กในชุมชนเกิดการตื่นตัวอย่างมาก

     จากประเด็นนี้ทำให้เห็นว่า ๔ ตำบลจะมีกฏระเบียบของตำบลอย่างชัดเจน และที่สำคัญตำบลนี้ มีผู้นำชุมชนอย่างมุกดา อินต๊ะสาร ที่สามารถสร้างสวัสดิการให้กับชุมชนได้ และตำบลบ้านปินเป็นตำบลหนึ่งที่มีกองทุนด้านนี้ค่อนข้างจะเข้มแข็ง นอกจากนั้นแล้ว ยังมีการอนุรักษ์ฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ สร้างเวทีเรียนรู้ อีกด้วย

     ทีมอาจารย์มหาวิทยาลัยพะเยา ได้เสนออีกว่าควรตั้งประเด็นในการตรวจสอบจากส่วนต่าง ๆ ของสังคมในทุก ๆ ๓ เดือน เพื่อนำข้อมูลมาทบทวนในการจัดทำแผนปฏิบัติการต่อไป

ตำบลคือเวียง

     ตำบลนี้ ได้ยกประเด็นเรื่องการจัดการทรัยากรน้ำ และป่าไม้ แต่จุดเด่นอยู่ที่การจัดเวทีในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การถ่ายทอดความรู้สู่ครัวเรือนต่าง ๆ คล้าย ๆ กับการใช้กองทัพมดในการเข้าหาโดยการกระจายออกไปสู่ทุก ๆ ครัวเรือนของอาสาสมัครตัวน้อย เพื่อหาข้อมูลในด้านต่าง ๆ

     มีการดึงศักยภาพของกุงทุนสวัสดิภาพชุมชนมาใช้อย่างได้ผล มีกฏระเบียบ ข้อบังคับที่ให้ผลดีและผลเสียแก่คนที่ไม่เคารพกติกาของสังคม

     นอกจากนี้แล้วยังมีการถ่ายทอดความรู้โดยการทำ SWOT ของชุมชน การอนุรักษ์การจัดการแม่น้ำ การยกระดับการพัฒนาชุมชนได้ด้วยตนเอง ทำให้เกิดความภาคภูมิใจ และที่สำคัญคือการจัดเครือข่าย ศูนย์ฯ รับข้อมูลที่เป็นรูปธรรมอย่างชัดเจน

ตำบลบ้านถ้ำ

     ตำบลนี้ มีลักษณะคล้าย ๆ กับตำบลคือเวียง แต่เน้นหนักไปที่การแลกเปลี่ยน การอนุรักษ์ ฟื้นฟูศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นมากกว่า โดยชูศูนย์ ๓ วัยให้เกิดกิจกรรม เกิดโครงการดี ๆ ของตนเองมากขึ้น

     ส่วนประเด็นที่น่าเป็นห่วงคือต้องสร้างความยั่งยืนให้กับชุมชน ไม่ควรยึดติดกับโครงการของทางราชการเกินไป แต่ควรให้เกิดเป็นกิจกรรม และวิถีชีวิตเป็นของตนเอง เกิดขึ้นและตั้งอยู่เพราะการเป็น-อยู่-คือ ในลักษณะที่ตนเองปฏิบัติตามวิถี มิใช่การจัดตั้ง

     ประเด็นที่น่าสนใจยิ่งคือ ตำบลนี้เน้นสุขภาพชุมชน โดยมีระเบียบ แบบแผนที่ชัดเจน ผลที่ได้รับคือ ครอบครัวในชุมชนมีความสุขมากขึ้น

     นี้คือภาพรวมของ อำเภอดอกคำใต้โซนทักษิณ เป็นกลุ่ม ๔ ตำบลที่มีประเด็นและลักษณะเฉพาะที่น่าสนใจยิ่ง ส่วนรายละเอียดที่น่าสนใจในประเด็นอื่น ๆ ผู้เขียนจะได้นำเสนอในโอกาสต่อไป