พุทธศาสนา ประเทศตะวันตก อาจารย์ทรงวิทย์ แก้วศรี

ผมได้อ่านบทความดีๆ หลายบทความเพราะต้องมาจัดทำสื่อออนไลน์ไว้ให้นักศึกษาได้เข้ามาค้นคว้า ซึ่งเป็นอีกวิธีหนึ่งหรับนักศึกษาที่มีความสนใจใคร่รู้ ในวันหยุดเช่นนี้ผมได้อ่านบทความหนึ่งชื่อ พุทธศาสนาเข้าสู่ตะวันตก เขียนโดยท่านอาจารย์ทรงวิทย์ แก้วศรี เนื้อหาภายหลังที่ผมอ่านจบ ผมคิดว่านักศึกษาที่ลงทะเบียนในรายวิชานี้น่าจะได้ประโยชน์ไม่มากก็น้อยหากได้อ่านจนจบเช่นเดียวกับผม ชื่อบันทึกนี้ผมใช้คำใหม่ว่า พระอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันตก เพราะตามธรรมชาติพระอาทิตย์ย่อมขึ้นทางทิศตะวันออกแล้วตกลงทางทิศตะวันตก แต่การเคลื่อนครั้งนี้ไปขึ้นทางทิศตะวันตกก่อนเพื่อให้นักศึกษาผู้ที่สนใจจะได้ต่อยอดความรู้ว่าประเทศในตะวันตกนั้นมีประเทศอะไรบ้าง และในปัจจุบันประเทศเหล่านั้นได้รับแนวคิดทางพุทธศาสนาไปใช้มากน้อยเพียงใด ผมคงทำหน้าที่นำเนื้อหาสาระดีๆมาฝาก เป็นในส่วนที่จะช่วยเกื้อกูลนักศึกษาให้เพียรพยายามรู้ด้วยตนเองในอนาคต

พระพุทธศาสนาเข้าสู่ตะวันตก

วิทยาการใหม่ ๆ ในตะวันตก นับว่ามีความใกล้เคียงกับแนวความคิดข้อนี้มาก ที่บอกให้เราทราบว่า ทุกสิ่งทุกอย่างที่ดำเนินไปเป็นขั้น ๆ มีรากเหง้าและต้นตอมาจาก ความคิดดั้งเดิมของเรานั่นเอง คริสต์มาส ฮัมเฟรยส์ กล่าวย้ำข้อความตอนนี้ไว้ว่า พระพุทธศาสนาสอนให้คนเราคิดอย่างเสรี มีใจกว้างพอ อันนี้แหละ ที่ทำให้คนทึ่ง เพราะว่า พระพุทธศาสนานั้น เคารพคำสอนที่มีเหตุผลของทุก ๆ ศาสนา การที่ศาสนามีต่าง ๆ กัน เพื่อให้เหมาะกับสันดานของแต่ละบุคคล ให้มีความเข้าใจอย่างสูงส่ง และตรงกับความต้องการ ในทางจิตใจของมนุษย์ในทุก ๆ ขีดขั้นในช่วงชีวิต ซึ่งจะต้องมีการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้น ในขณะเดียวกันก็ดูเหมือนว่า ยังมีความต้องการปรัชญาทางศีลธรรม เกี่ยวกับการครองชีวิต เพื่อมาทดแทนช่องโหว่ในหลักคำสอนศาสนาคริสต์ ซึ่งเป็นความรู้สึกอยู่ในใจของชาวตะวันตก หลักคำสอนอันใหม่นี้เกี่ยวกับ ศิลปะการครองชีวิต สามารถที่จะสนองความต้องการของเขาเหล่านั้นได้

 

อีกอย่างหนึ่ง ในบรรดาศาสนาใหญ่ ๆ ด้วยกัน มีแต่พระพุทธศาสนาเท่านั้น ที่ไม่หวั่นกลัวต่อวิทยาการใหม่ ๆ ทุก ๆ ปี จะมีการค้นพบสัจธรรมของพระพุทธศาสนาว่า เป็นของจริงแท้ ยังไม่มีข้อพิสูจน์ว่าไม่จริง พระพุทธศาสนาไม่เคยหวั่นกลัวต่อวิชาจิตวิทยา เพราะการแจกแจงระบบการทำงานของดวงจิต อันซับซ้อนและลึกซึ้ง ที่ปรากฏในพระอภิธรรมปิฎกนั้น ยังเป็นคู่แข่งที่สำคัญกับจิตวิทยาสมัยใหม่ ในตะวันตกอยู่ สำหรับวิชาสังคมซึ่งเป็นเทพเจ้าน้องใหม่สุด ในศาสตร์ของชาวตะวันตกนั้น ถ้าเอามาเทียบกับพระพุทธศาสนาแล้ว ก็เป็นเทวกุมารองค์เล็ก ๆ ของหลักคำสอน อันเกี่ยวกับพระโพธิสัตว์ อันว่าด้วยเมตตาธรรม ที่มีต่อสรรพสัตว์น้อยใหญ่ทุกจำพวก และหน้าที่ของพระโพธิสัตว์ ก็คือต้องทำงานเพื่อประโยชน์สุข ให้แก่สัตว์ทั้งหลาย ผู้เป็นเพื่อนร่วมเกิดของตน

 

โลกเรานับวันแต่จะแคบลงเข้าทุกที ถึงแม้ว่าแนวความคิดและวิทยาการใหม่ ๆ ในตะวันตก จะได้มีการศึกษากันอย่างกว้างขวางเพียงไร ในหมู่ชาวตะวันออก แต่ชาวตะวันตกเองก็ต้องศึกษาเรียนรู้ศาสตร์ และวิชาการอันว่าด้วยจิตของชาวตะวันออก มากขึ้นเพียงนั้นเช่นกัน อีกอย่างหนึ่ง ในบรรดาศาสนาต่าง ๆ ของโลก พระพุทธศาสนาเท่านั้นที่ไม่มีอะไร จะต้องหวั่นกลัวต่อผลแห่งความคิดของมนุษย์ ในโลกตะวันตกยุคปัจจุบัน กล่าวคือ การวิพากษ์วิจารณ์ถึงความคิดก่อน ๆ และชี้ชัดออกมาให้เห็น เป็นข้อที่เชื่อถือได้ และวิทยาการใหม่ ๆ ที่ใช้ศัพท์ในแง่ที่กว้างขวางมาก เกี่ยวกับข้อแรก ทัศนคติของพระพุทธศาสนาต่อปรากฏการณ์ทุกอย่าง และต่อทฤษฎีคำสอนทุกทฤษฎี ที่เกี่ยวกับปรากฏการณ์นั้น ตรงตามวัตถุประสงค์ ไม่ทึกทักอะไรง่าย ๆ ทดสอบทุกสิ่งทุกอย่างกันให้จริง ๆ เถอะ เพราะ การกระทำเช่นนั้น เป็นความมุ่งหมายของพระพุทธศาสนา ที่ต้องการให้พุทธศาสนิกเป็นอยู่แล้ว

 

จากความจริงในแง่นี้ นักสังเกตพุทธศาสนาในตะวันตกบางท่าน เช่น วาย, สิริญาณ ในขณะเดินทางไปสังเกตการณ์พระพุทธศาสนาในตะวันตก ได้เปิดเผยว่า ส่วนใหญ่แล้ว ชาวตะวันตกจะเกิดความประทับใจในหลักคำสอนของพระพุทธเจ้าที่ว่า ขอให้ผู้ที่จะนำเอาคำสอนของพระองค์ ไปใช้ได้ใคร่ครวญทดสอบดูก่อน นั่นก็คือ ชาวพุทธได้รับการส่งเสริมให้รู้จักคิดด้วยตัวเอง พระสงฆ์ในพุทธศาสนา ไม่จำต้องปฏิญญาว่า จะครองสมณเพศตราบเท่าชีวิต แต่ยังมีอิสระที่จะลาเพศออกไป เมื่อไรก็ได้ตามปรารถนา ไม่มีสวรรค์หรือนรกที่เป็นปัจจัยผลักดันภายนอก และพระพุทธเจ้าไม่ทรงมอบหมายให้ผู้ใด มาทำหน้าที่เป็นศาสดาแทนพระองค์ หลังแต่ปรินิพพาน แต่ทรงมอบธรรมวินัยไว้เป็นสมบัติ แก่มนุษย์ชาติด้วยพระพุทธดำรัสว่า "ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นชื่อว่าเห็นเรา"

 

วิทยาการใหม่ ๆ ในโลกตะวันตกทุกวันนี้ ต่างสนใจศึกษาเกี่ยวกับเรื่อง การทำงานของจิต กันมาก สิ่งที่เห็นชัดที่สุดเกี่ยวกับความเคลื่อนไหว เมื่อเร็ว ๆ นี้ ในหลักมูลฐานของฟิสิกส์ ก็คือ การบัญญัติศัพท์ใหม่ ๆ ให้กับ สิ่งที่ค้นพบขนานไปพร้อม ๆ กับ ที่ปรากฏในพระไตรปิฎก ซึ่งแต่งไว้สองพันกว่าปีมาแล้ว แท้จริงแล้ว พระพุทธศาสนาไม่มีอะไรที่จะต้องกลัว วิทยาการใหม่ ๆ ในตะวันตก และในโลกของจิต ซึ่งรวมถึงศาสตร์ที่เกี่ยวกับระบบสมอง กล่าวคือ จิตวิทยานั้น ในโลกตะวันตกยังต้องเรียนรู้จากพระพุทธศาสนาอีก มากกว่าที่ตนรู้อยู่เดี๋ยวนี้มากนัก

 

คำสอนของพระพุทธศาสนา ลึกซึ้งคัมภีรภาพยิ่งนัก แต่แม้จะกว้างขวางเพียงไร ก็ใจกว้างพอที่จะให้ใคร ๆ มาค้นคว้าหาความจริงได้เสมอ การชี้บอกทางที่ถูกต้องให้แก่ผู้อื่น ถือเป็นการกระทำที่มีเกียรติ และหนทางที่จะให้บรรลุเป้าหมายนั้น มีมากมายพอ ๆ กับ ชีวิตมนุษย์เราทีเดียว พระพุทธศาสนากล่าวได้ว่า มีผู้นับถือตั้งครึ่งโลก ทั้งผู้ที่เป็นชาวพุทธโดยไม่รู้ตัวก็มาก และถ้าเราจะขีดคั่นคำสอนระหว่าง ฝ่ายหินยาน กับ มหายาน แล้ว เราจะต้องยอมรับว่า คำสอนฝ่ายมหายานนั้น มีความยืดหยุ่นให้พอเหมาะพอควรกับอัธยาศัยของบุคคลทุกประเภท ได้มากกว่า และในขณะที่พุทธธรรมได้เผยตัวขึ้น ให้ปรากฏในซีกโลกตะวันออกไกลอยู่เช่นไร พุทธธรรมก็ได้หยั่งรากลงตั้งมั่น ในซีกโลกตะวันตกอย่างรวดเร็ว มีอิทธิพลทั้งในด้านความคิด และ การดำเนินชีวิตของเขา เหล่านั้นอยู่เช่นนั้น เช่นเดียวกัน

 

ทรงวิทย์  แก้วศรี