มีผู้ดัดแปลงทำนองเพลงเขมรพวงเป็นเพลงไทยสากลไว้หลายเพลง แต่ที่ตั้งชื่อบ่งชี้ว่าเป็นทำนองเขมรพวงหรือเขมรพระประทุม มี ๒ เพลง คือ เพลงพุ่มพวงดวงใจ กับเพลงปทุมมาลย์ เป็นผลงานของค่ายสุนทราภรณ์ทั้ง ๒ เพลง

 

เพลงเขมรพวง

 

เพลงเขมรพวง ๒ ชั้น เป็นเพลงเก่า ไม่ทราบนามผู้แต่ง ประเภทหน้าทับปรบไก่ มี ๒ ท่อน ท่อน ๑ มี ๔ จังหวะ ท่อน ๒ มี ๖ จังหวะ มีชื่ออีกชื่อหนึ่งว่า “เขมรพระประทุม” สาเหตุที่ได้ชื่อว่าเขมรพระประทุมนั้น  เนื่องจากสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ได้ทรงบรรจุทำนองเพลงเขมรพวง ไว้เป็นเพลงแรกในตับเรื่องขอมดำดิน สำหรับประกอบการแสดงภาพนิ่ง (Tableau Vivant) โดยทรงบรรจุทำนองเขมรพวงให้ร้องในบทของ “พระประทุม (ท้าวพันธุม)” บทร้องขึ้นต้นว่า “เมื่อนั้น พระประทุมสุริยวงศ์ทรงขรรค์” ผู้ชมผู้ฟังเห็นว่าเพลงนี้ไพเราะนัก แต่ไม่รู้จักชื่อเพลงเขมรพวง จึงเรียกกันว่า “เพลงเขมรพระประทุม” ส่วนเพลงเขมรพวง ๓ ชั้น สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระนครสวรรค์วรพินิต ทรงแต่งขยายเป็นอัตราจังหวะ ๓ ชั้น ในขณะที่หลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ก็แต่งขยายเป็นอัตรา ๓ ชั้นอีกทางหนึ่ง โดยให้เป็นเพลงทางกรอสำเนียงเขมร (ทางกรอตามความเข้าใจที่ง่าย ๆ  คือทำนองที่บรรจุโน้ตห่าง ๆ ตรงกันข้ามกับทางเก็บที่บรรจุโน้ตอย่างน้อยห้องละ ๔ ตัวโน้ตเต็มทุกห้อง) เพลงเขมรพวง ๓ ชั้น ทางของหลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) เป็นทางที่ได้รับความนิยมแพร่หลายที่สุด

 

 

มีผู้ดัดแปลงทำนองเพลงเขมรพวงเป็นเพลงไทยสากลไว้หลายเพลง แต่ที่ตั้งชื่อบ่งชี้ว่าเป็นทำนองเขมรพวงหรือเขมรพระประทุม มี ๒ เพลง คือ เพลงพุ่มพวงดวงใจ กับเพลงปทุมมาลย์ เป็นผลงานของค่ายสุนทราภรณ์ทั้ง ๒ เพลง

 

เพลงพุ่มพวงดวงใจ

 

เพลงพุ่มพวงดวงใจ คำร้องโดยสมศักดิ์ เทพานนท์ ทำนองโดยธนิต ผลประเสริฐ ดัดแปลงทำนองเพลงเขมรพวง ๓ ชั้น วินัย จุลละบุษปะ – ชวลี ช่วงวิทย์ ขับร้องบันทึกเสียงครั้งแรกในรูปแบบสังคีตสัมพันธ์

                                                                                                                          

“(ชาย) โอ้พุ่มพวงดวงใจ แสนงอนไปได้ ยิ้มกันนิดหน่อยเป็นไร ใจพี่อาวรณ์
(หญิง) ก็ใครไหนเล่า เขาทำแสนงอน อย่ามาวอนเพราะเธองอนก่อน
(ชาย) พี่งอนกับใครไหนกัน

(หญิง) พบเธอพาให้เคืองขุ่นใจ
(ชาย) เลือกหยิกเอา เอ้าหยิกตรงไหน
(หญิง) ก็ไปควงคู่อยู่กับใคร ไปให้ไกลฉัน
(ชาย) พี่อุ่นใจกอดสาว จะไปให้หนาวไยกัน
(หญิง) มีคนเขาคอยอยู่ พี่มียอดชู้รำพัน
(ชาย) พี่มีเพียงจอมขวัญ ทุกวันเรื่อยมา หวาน
(หญิง) หวาน

(ชาย) ใจ

(หญิง) ใจ
(ชาย) ของ

(หญิง) ของ

(ชาย) พี่

(หญิง) พี่ เดี๋ยวนี้คงไม่มี หวานกลายเป็นเหมือนยา คนใจคด น้ำพริกต้มผักหมดรส เธอจึงไม่แลหา
(ชาย) โอ้พุ่มพวงดวงตา หวานจริงยิ่งกว่า หวานใดใจเจ้าจำ
(หญิง) ถ้าเชื่อคำคม เดี๋ยวจะต้องช้ำตรม ลมปากนี้เคยพร่ำ รัก
(ชาย) รัก

(หญิง) จริง

(ชาย) จริง
(หญิง) ใจ

(ชาย) ใจ

(หญิง) มั่น

(ชาย) มั่น จะให้พี่สาบาน ที่ไหนยอมทำ
(หญิง) อย่าหลอก

(ชาย) ไม่หลอก

(หญิง) จริงจริง

(ชาย) จริงจริง
(หญิง) พนมมือ

(ชาย) พนมมือ

(หญิง) ตามคำ

(ชาย) ตามคำ
(หญิง) หญิง

(ชาย) หญิง

(หญิง) ใด

(ชาย) ใด
(หญิง) ไม่

(ชาย) ไม่

(หญิง) เกี่ยว

(ชาย) เกี่ยว
(หญิง) รัก

(ชาย) รัก

(หญิง) เดียว

(ชาย) เดียว
(หญิง) จน

(ชาย) จน

(หญิง) ตาย

(ชาย) ตาย
(หญิง) วันใดฉันลืมคำที่กล่าวมา ขอให้ฟ้าผ่าตาย
(ชาย) รุนแรงเหลือเกินเจ้า
(หญิง) โธ่ เพื่อเราจะรักกันไม่หน่าย
(ชาย) วันใดฉันลืมคำที่กล่าวมา ขอให้ฟ้าฝ่าตาย
(หญิง) รางวัลที่สาบานให้
(ชาย) ชื่นใจ ขอให้หอมปรางพุ่มพวง”

 

 

เพลงปทุมมาลย์

 

เพลงปทุมมาลย์ คำร้องโดยแก้ว อัจฉริยะกุล ทำนองโดย เอื้อ สุนทรสนาน ดัดแปลงทำนองเพลงเขมรพวง (เขมรพระประทุม) ๒ ชั้น บันทึกเสียงครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ.๒๔๙๗ โดย วินัย จุลละบุษปะ

 

“ปทุมมาลย์จอมขวัญ น้องพี่ที่ฝันเพ้อรำพันใฝ่หา โอ้แก้วตา ดอกฟ้าสวรรค์ ปทุมมาลย์ฟ้าท่านคงประทานมาให้ฉัน โฉมงามนั่น คืนวันมั่นหมายใจ
รักรัญจวนป่วนใจให้กระสัน ผูกพันรักอาลัย ขวัญตาขวัญมาประดับใจ เจ้าอยู่ไหน โอ้ปทุมไฉไล หัวใจพี่ปรารถนา พี่เฝ้าแต่มองหมายปองเจ้า แม้เงาพี่ก็เฝ้าแลหา โอ้ปทุมมาลย์หวานใจของข้า น้องจงเมตตาพี่เอย”

 

วิพล นาคพันธ์

๒๕ พฤษภาคม ๒๕๕๔