แม้จะปิดโครงการพัฒนาทันตแพทย์ผู้นำสร้างเสริมสุขภาพช่องปาก ปี 2552 - 2553 ไปแล้ว แต่ความสัมพันธ์แบบเครือข่ายพี่น้องทันตะในภาคอิสานและส่วนกลางยังไม่จางหาย ยิ่งกระชับแน่นและมีความสุขในการพบเจอพูดคุย มีเหตุให้ชวนกันทำงานต่อ เพราะพี่ตา ทพญ.ศิริรัตน์ รัศมีโสรัจ แห่ง สสจ.นครราชสีมา ให้โจทย์มาทางพี่สุรัตน์ (สำนักทันตฯ) พี่ฝน (หนองบัวลำภู) จึงชวนอ้อ (สระใคร) และพี่จิน (จอมพระ) มาช่วยกันจุดประกาย เชื่อมโยงสิ่งที่มีคุณค่าอยู่แล้ว ให้บุคลากรที่เกี่ยวข้องโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ใน 9 อำเภอรุ่นแรกของโคราช มีความสุขในการทำงานทันตสาธารณสุข "เชิงรุก" อย่างมั่นใจว่าจะไปถูกทาง ช่วยกันกำหนดกติกา การอยู่ร่วมกัน 3 วัน ต่อด้วยกิจกรมตะกร้า 3 ใบ วาดภาพตะกร้าในสมุด หน้าละ 1 ใบใบที่ 1 บอกเล่าตัวตนความเป็นเรา จับคู่บอกเพื่อนใหม่ที่ไม่เคยรู้จักกันมาก่อน ใบที่ 2 บอกความคาดหวัง ใบที่ 3 ใช้บรรจุเพื่อนใหม่อีก 3 คน โดยใช้การฟังอย่างลึกซึ้ง อิ่มหนำสำราญ แล้วก็ผ่อนพักตระหนักรู้ 45 นาที ยังไม่ยอมตื่นดี มีการเรียนรู้จากฐานกาย ง่าย ๆ ด้วยถ่ายภาพเป็นดาราทีวี แล้วก็เกิดปรากฏการณ์ ดาราย้ายช่อง วิ่งขาขวิด สักพักคำสั่งเปลี่ยนเป็นทีวีเปลี่ยนช่อง หรือไม่ก็แตกกระจาย ทุกคนวิ่งอุตลุตทั่วห้อง...ตื่นจริง ๆ ทั้งตัวและหัวใจ เบิกบานพร้อมจะเรียนรู้ ภารกิจที่มอบหมาย คือ การข้ามแม่น้ำพิษ โดยสมาชิกในกลุ่มไม่แยกจากกัน จนกว่าคนสุดท้ายจะถึงฝั่ง ระหว่างข้ามถ้าอวัยวะใดจุ่มน้ำจะพิการ ใช้งานอีกไม่ได้ ให้ข้ามโดยใช้ก้อนหิน ซึ่งมีจำนวนน้อยกว่าจำนวนคนในกลุ่ม แถมต้องระวังจระเข้จะคาบก้อนหินหนีไปอีก เมื่อไม่มีคำถามแล้ว เชิญวางแผนก่อนได้ บรรยากาศที่แตกต่างในช่วงวางแผน ของกลุ่ม 1 และ 2 แล้วก็มีการลองผิดลองถูก ซักซ้อมจนพร้อม จึงลงมือทำ ผ่านไปกว่าชั่วโมง จระเข้แย่งก้อนหินจนเหนื่อย ยังทำอะไรพลังกลุ่มไม่ได้ ความสนิทแน่นแฟ้น กอดเป็นกอด เหยียบเท้าเหยียบจริง อดทน อดกลั้น ทั้ง...กลิ่นและความเมื่อย กลมเกลียวก่อเกิดสามัคคี มีเพื่อนให้กำลังใจเป็นระยะ สู้ ๆ จะถึงแล้ว ๆ ที่เขียนนี้แค่ส่วนเสี้ยวเท่านั้น ที่เกิดขึ้นเองในตัวผู้เล่น...ไม่เล่นเอง ไม่รู้หรอก แล้วความปลื้มปิติในความสำเร็จก็เกิดขึ้นจนได้ แม้บางครั้งอาจต้องผ่านความล้มเหลวมาก่อน ขอเพียงให้อภัย...พร้อมจะปรับวิธีการ รวมพลังกันอีกครั้ง ภาคค่ำ กิจกรรมสายธารชีวิต โดยพี่จินจัดบรรยากาศ ให้วาดภาพตั้งแต่วัยเด็ก วัยรุ่น จนปัจจุบัน แต่ละคนมีชีวิตที่ไหลเอี่อยเหมือนสายน้ำ กระทบโขดหินขรุขระ ริมฝั่งราบเรียบหรือสูงชัน ผ่านขวากหนามอะไรมาบ้าง ดื่มด่ำเรื่องราวของตนเอง กระทบกระเทือน ลึกซึ้งเข้าไปในใจกับเรื่องราวของเพื่อน จนสองทุ่มกว่า ไม่ยอมเลิกรา....ทีมวิทยากรไปนอนก่อนละกัน พรุ่งนี้จะได้สดใส พร้อมรับเรื่องราวใหม่ ๆ สดชื่นตลอดวัน
วันที่ 10 พฤษภาคม 2554
ตื่นเช้ามาตามนัดหมาย 06.30 พี่ฝนนำทำโยคะ ได้ออกกำลังกาย ออกกำลังใจให้แข็งแรง หลังอาหารเช้าจึงเข้ากลุ่มใหญ่ทั้งหมด สงบนิ่งอยู่กับตัวเอง ทบทวนวันวาน
เริ่มกิจกรรม World cafe งานเชิงรุกใน รพ.สต. เป็นอย่างไร งานสุขภาพช่องปากเชิงรุก ตามความรู้ความเข้าใจของเรา เป็นอย่างไร หลังย้ายบ้าน 3 รอบ ตัวแทนสมาชิกบ้านหลังสุดท้าย เป็นผู้นำเสนอ
พี่ฝน วรางคณา อินทโลหิต สสจ.หนองบัวลำภู จับประเด็น สรุปเป็น Mindmap พี่สุรัตน์ มงคลชัยอรัญญา สำนักทันตสาธารณสุข ให้ความรู้ ความคิดเห็น แนวคิด หลักการ งานเชิงรุกใน รพ.สต. กระจ่างสว่างเพิ่มเติม
ภาพรวม
ภาคบ่าย หลังผ่อนพักตระหนักรู้ 4 อำเภอที่เตรียมเรื่องเล่ามานำเสนอในตลาดนัดวิชาการ ซึ่งเปิด 2 รอบ เพื่อให้ "ผู้ให้" ได้มีโอกาสออกไปชอปปิ้งความรู้จากที่อื่น ๆ ด้วย
อำเภอโชคชัย อำเภอเฉลิมพระเกียรติ
อำเภอจักราช อำเภอห้วยแถลง
วันนี้ ใช้การเรียนรู้ด้วยฐานหัว (คิด) มากมาย ยังไม่สรุป ให้กลับไปย่อย ตกผลึกทางความคิด ผ่อนคลายตามสบาย
สรุปกระบวนการเรียนรู้วันที่ 3 โคราช
11 พฤษภาคม 2554
พี่ฝน ทพญ.วรางคณา อินทโลหิต สสจ.หนองบัวลำภู พาทำโยคะแต่เช้า อาหารเช้าเรียบร้อย ระฆังแห่งสติ กลับมาอยู่กับตัวเอง ล้อมวงทบทวนวันวาน มีคนบอกว่าสนุกดี มีแต่เล่น เหมือนไม่ได้มาอบรม จึงจัดให้เล็กน้อยโดยพี่จอนสัน พิมพิสาร ทันตแพทย์หนุ่มใหญ่ ศิลปินเจ้าบทเจ้ากลอน แห่งโรงพยาบาลโชคชัย ถอดประสบการณ์ออกมาเป็นบทเรียน “ทันตบุคลากรกับงานสร้างสุขภาพ” ซึ่งอยู่ที่ไหนก็สร้างได้ ในคลินิก ครอบครัว หรือในชุมชน ได้หลักคิดที่น่าสนใจ คือ การเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน ต้องมีการเสริมพลังอำนาจของชุมชน (Community empowerment) ซึ่งเป็นกระบวนการกระทำทางสังคมในแต่ละบุคคล และการทำงานของกลุ่ม การเสริมสร้างพลังอำนาจจะช่วยให้บุคคลเพิ่มความสามารถในการกระทำ เพื่อให้ชีวิตของเขามีคุณค่ามากขึ้น สถานการณ์ดีขึ้น
พี่จอนสันเตรียมพร้อมมาดีมาก บอกเล่าประสบการณ์ไม่ปิดบัง เปิดใจรับฟัง รับรู้สภาพแวดล้อม เรียนรู้จากสิ่งรอบตัว พร้อมจะรับและเป็นผู้ให้ พัฒนาต่อไปไม่หยุดนิ่ง มีชีทแจกด้วยนะ....ใครไม่มา เสียดายจัง
อีกหนึ่งคุณพี่ที่เตรียมตัวมาดีเช่นกัน พี่สุรัตน์ มงคลชัยอรัญญา สำนักทันตสาธารณสุข ซึ่งมีหน้าที่ดูว่ากลุ่มได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้อะไรไปบ้างแล้ว มีอะไรที่ควรเติม เช่น ทางเลือกของประชาชนมีอะไรบ้าง หลักการป้องกันโรค ระดับของการส่งเสริมสุขภาพ การสร้างความเข้มแข็งของชุมชน วงจรแห่งการเรียนรู้ 3 วงจร ได้แก่
2. วงจรแห่งการสืบสวนและไตร่ตรอง
3. วงจรแห่งการออกแบบและปฏิบัติ
จากนั้น พี่สุรัตน์มอบไมค์ให้ว่า การทำงานเป็นเครือข่ายร่วมกับหน่วยงานต่าง ๆ อย่างเราเสมอกัน การแก้ปัญหาสุขภาพอย่างเป็นองค์รวม ด้วยทีมสหสาขาวิทยาการ มีตัวอย่างเรื่องเล่าจากตัวเป็น ๆ ของหมออ้อ ทพญ.ธิรัมภา ลุพรหมมา อำเภอสระใคร หนองคาย ตั้งแต่สมัยอกหักจากทำกลุ่มเด็กเล็กในหมู่บ้าน จนต้องพักใจ แล้วก็เริ่มต้นใหม่จนหัวใจพองโต จากฟันดีเป็นเครือข่ายชุมชนลูกหลานเด็กดี และยังทำต่อเนื่องเรื่อย ๆ อย่างมีความสุขจนทุกวันนี้
เรื่องที่สองของหมอจิน ทพญ.จินดา พรหมทา อำเภอจอมพระ จังหวัดสุรินทร์ การเชื่อมโยงเครือข่ายตำบลและอำเภอ ด้านสุขภาพช่องปาก ด้วยกระบวนการเรียนรู้จากด้านใน เติมเต็มทั้งหัวใจและจิตวิญญาณ สู่การเป็นมนุษย์ที่มีเป้าหมายในชีวิตของตนเอง
ปรับร่างกายเล็กน้อย เอาใจใส่นวดให้กัน สลัดแข้งขา ยืดเหยียดตื่นตัว แล้วมาดูผลการพูดคุยและรับฟังซึ่งกันและกัน ภายใน CUP ที่พร้อมเสนอวันนี้ มีอะไรแปลกใหม่เติมเต็มจากเดิมหรือไม่ แง่มุมที่เปลี่ยน....เจ้าตัวผู้เข้าประชุมเท่านั้นที่จะบอกได้
1.1 พัฒนา ศพด.มาตรฐาน ประสาน อบต. ประชุมครูพี่เลี้ยง ผู้ปกครอง คุยกันทั้ง
ทันตาภิบาล ทันตแพทย์ จะช่วยเหลือกันอย่างไร
1.2 เชิงรุก ด้านในทีมเข้มแข็ง ประชุม คุยกันมากขึ้น จัดระบบข้อมูลให้ดีขึ้น การจัดเก็บ นำเสนอข้อมูล
1.3 เชิงรุก ด้านนอก 2 กลุ่ม เด็กและผู้สูงอายุ CQI งานฟันปลอม ลดขั้นตอนระยะเวลา และติดตามการใช้งานย้อนหลัง 3 ปี
2. CUP เสิงสาง
2.1 แก้ไขปัญหาภายในบุคลากรก่อน สร้างความสัมพันธ์โรงพยาบาลและโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.)
1) อบรมความรู้ใหม่ ๆ นวัตกรรม
2) อบรมผู้ช่วยทันตแพทย์ใน รพ.สต.
3) อบรมทีมผู้รับผิดชอบ อสม. รพ.สต.ที่ไม่มีทันตาภิบาล
2.2 ใช้การสื่อสารสองทางมากขึ้น ฟังชุมชน
3. CUP วังน้ำเขียว
4. CUP โชคชัย
5. CUP ปักธงชัย
6. CUP จักราช-เฉลิมพระเกียรติ
พี่สุรัตน์เติมเต็ม รู้สึกดีที่พวกเราได้ทบทวนตัวเอง เรียนรู้ร่วมกัน สร้างแรงบันดาลใจให้กัน คิด ปรารถนาดี ก้าวใหม่ของเรา ทำอะไรใหม่ ๆ เกิดขึ้น
เงินกองทุนทันตกรรม 30 % เชิงพัฒนา ตีความ เขียนแผนพัฒนาคุณภาพบริการ จัดประชุมพูดคุย สร้าง Unity ทีมเรา ใช้ทรัพยากร ใช้โอกาสที่มี
ครบุรี พัฒนานวัตกรรม ประกวดฟันเทียม หาแง่มุมเผยแพร่ เช่น อย่ารอให้ใส่ฟันเทียมเลยชีวิตนี้
เสิงสาง ปรับแผนได้ คณะกรรมการประชุม KPI พาดูงาน มีพี่เลี้ยงช่วยกัน จักราชเก่ง ๆ บอก Trick ห้วยแถลง คนของเราเป็นแหล่งเรียนรู้ วิทยากรซึ่งกันและกัน ทันตาภิบาล ผู้ช่วยทันตแพทย์ที่ไหนเก่ง พาไปดู หรือเชิญมา เรียนรู้ผ่านกันเอง สนุกกว่า
วังน้ำเขียว ยายสำอางค์เข้าใจชาวบ้าน วิทยุชุมชนเข้าถึงคนบางกลุ่ม กลับไปหากลุ่มเป้าหมาย
โชคชัย มาทั้งเสธ.และผู้บริหาร Zone นี้โชคดีมีทรัพยากรบุคคล อีกคน คือ พี่แดง มานิต ประกอบกิจ อำเภอสูงเนิน
ปักธงชัย อยากให้เขียนเรื่องเล่า บอกแนวทางน้อง ๆ เช่น รูปแบบการเยี่ยมบ้าน เทคนิค เครื่องมือ ที่น้ำพอง หมอโอมีบทเรียนการเยี่ยมหลังคลอด
จักราช-เฉลิมพระเกียรติ เริ่มกันใหม่
ก่อนจบ ล้อมวง อยากบอกตนเองอะไรบ้าง หลัง 3 วันนี้
10. สติ ก้าวช้า ก้าวเร็ว ใช้สมอง 2 ซีก ใช้ซีกขวาเพิ่มขึ้น มีความสุข
11. ได้รูปแบบการทำงาน นำเทคนิค กระบวนการใหม่ ความรู้ไปปรับใช้ พัฒนาศักยภาพ ตรงกับงานที่ทำ
12. อิ่มสมอง อิ่มใจ อิ่มกาย ขอบคุณวิทยากรและผู้จัด
13. เป็นการประชุมที่ดีที่สุดเท่าที่ทำงานมา
14. ดีใจที่ได้มา กลุ่มทันตแพทย์ ทันตาภิบาล คนอื่นที่ไม่ได้มา อยากให้มาเห็น อยากให้อยู่ครบ
15. หนักใจ เพราะได้รับมอบหมายให้ทำรุ่นต่อไป
16. ตอนแรกไม่อยากมา ตอนนี้ไม่อยากกลับ
17. ได้มากกว่าที่เห็น
18. พร้อมก้าว เป็นผู้ให้ต่อไป ให้เกิดประโยชน์แก่ประชาชนมากที่สุด
ลาแค่นี้ก่อนนะคะ พบเจอแลกเปลี่ยนกันใหม่ เท่าที่โอกาสอำนวย
หัวใจยังพองฟูอยู่เลย
ธิรัมภา
มาบันทึกนี้แล้ว ได้เครื่องมือดีๆ ไปบอกเล่าสาวห้องทันต์ ในการทำงานเชิงรุก
สนใจ รพ.สต.มากคะ
มีความคิดเห็นอย่างไรกันทันตาภิบาลคะ
สวัสดีค่ะ ท่านลุงบัง
สวัสดีค่ะ คุณชุติมา