การศึกษาไทยเมื่ออิงระบบ  และใช้ระบบเป็นตัวแกนและชี้นำการเรียนการสอนโดยตัวบุคคล ถ้ามองในภาพกว้างๆ  แล้วผมเองก็จบการศึกษานอกระบบ  จากการศึกษานอกโรงเรียน  และที่เป็นที่ตั้งและผู้สนับสนุนให้เรียนก็จะเป็นน้า ซึ่งน้าก็เรียนจบ ป.6  และก็ได้เรียนต่อ  กศน. เรียนต่อ  มสธ.  และก็สอบบรรจุเป็นข้าราชการครู  และก็เรียนต่อ ป.โท  บริหารการศึกษา  ม.ขอนแก่น  น้าบอกว่าจะต้องจัดการเรียนรู้ให้เด็กได้เกิดพลังอยากเรียนรู้ด้วยตนเอง  ได้เรียน  ได้ศึกษาในสิ่งที่่ตนชอบ  แต่ทำไมบางครั้งการยอมรับทางสังคม  ได้ใช้เกณฑ์มาจับเป็นหลักในการให้เงินเดือน  การใช้คน  แต่ทั้งที่คนบางคนก็ต้องยอมรับสภาพ  แต่เมื่อไหร่ที่ได้สอนให้เด็กได้เรียนมีพลัง กำลังทางปัญญา ก็จะสามารถฟันฝ่าอุปสรรค์ต่างๆในชีวิตได้  ตั้งแต่ปี  2532  จนถึงปัจจุบัน  แนวคิดและหลักการเรียนการสอนก็เปลี่ยนเเปลง  เป็นการเรียนการสอนโดยให้เด็กเป็นศูนย์กลาง  แต่เนื้อหาก็ไม่ได้สอดคล้องกับความต้องการผู้เรียนได้ทุกคน  และการออกเกรดและการรายงานผล  การถูกบังคับ  เเละเพื่อความอยู่รอด  ก็ต้องกระทำผิดหรือไม่ก็ขัดจรรยาบรรณตนเอง  เท่าที่ผมได้สัมผัสกับการจัดการเรียนการสอน  การวัด  การประเมิน  การออกเกรด รวมไปถึงเกณฑ์การจบจากสถานบันการศึกษา มีคำถามว่า "คะแนนความรู้ของผู้เรียนจะอยู่ที่ปลายปากกาหรืไม่" จะมีเกณฑ์อะไรบ้างที่วัดความรู้คนแบบจับต้องได้  โดยสังคมเป็นผู้ประเมิน  โดยที่ไม่จำเป็นต้องไปเรียน  เสียค่าจ้างครู  ค่าวิทยาฐานะ  ค่าบริการอื่นๆ  ที่แต่งเติม  เสริมสร้าง  เพื่อให้เกิดการจ้างงาน  ความสุขสบาย  การเอารัดการเอาเปรียบกันทางสังคม  การมีพวกพ้องเอาเปรียบซึ่งกันและกัน  แล้วเด็ก  เยาวชนของชาติ  ส่วนใหญ่จะอยู่ในการดูแลของคณะครู อาจารย์ การจัดการเรียนการสอนแต่ละอย่างแต่ละเรื่อง  แต่ละเรื่องมาจากการวิจัย แต่จะมีใครที่จะเห็นความแตกต่างของคน  "ใยเล่าเขาก็เป็นคน  ไม่ใช่หนูทดลอง"