เสน้า(อ่านว่า สะ-เหน้า)คืออาวุธพุ่งเข้าหาทำลายศัตรู

ในนิยายสายเจี้ยของผู้คนล้านนาโดยเฉพาะคนเชียงใหม่ ลำพูน ต่างได้รับรู้เรื่องราวนิยายรักระหว่างขุนหลวงมะลังก๊ะ(วิลังคะ)ราชันย์แห่งชาวลัวะราชวงศ์ระมิงค์วงค์ซึ่งเป็นราชวงค์สุดท้ายขุนเผ่าลัวะในล้านนา  และเจ้าแม่จามเทวี จอมนางราชินีแห่งอาณาจักรหริภุญไชย

ในนิยายรักสรุปได้ว่าขุนหลวงมะลังก๊ะไปหลงรักเจ้าแม่จามเทวีผู้สวยงาม ขุนหลวงมะลังก๊ะจึงส่งทูตมาสู่ขอ  แต่นางจามเทวีบ่ฮับ เพราะว่า ขุนหลวงมะลังก๊ะมันบ่คึ  บ่งามผ่อ(มอง)ทางใดมันก็บ่จับใจ๋เสี้ยงที่  ก็เลยปฏิเสธรักแบบแยบยลโดยให้ขุนหลวงมะลังก๊ะพุ่งเสน้า(สะเหน้า)จากดอยสุเทพเมืองเชียงใหม่ไกลพู้นมาสู่เมืองหริภุญไชยหรือหละปูน(ลำพูน)  หากขุนหลวงมะลังก๊ะพุ่งเสน้ามาตกในเมืองหละปูนแล้วก็จักยอมเป็นมเหสีหรือเมียท่านท้าวโดยดี...

ด้วยความรักและหลงใหลแต๊ว่า  ขุนหลวงมะลังก๊ะจึงทำเสน้าพิเศษ  แล้วลงพระคาถาอาคมเรียกบรรดาผีๆทั้งหลายเข้ามาสิงสู่เสน้าให้ผีรวบรวมแรงส่งเสน้ามาตกในเมืองหละปูน....ในที่สุดขุนหลวงมะลังก๊ะก็พ่ายแพ้เพราะหมดแรงตึง

คำว่าเสน้าหมายถึงหอกด้ามสั้น.... การทำเสน้าต้องมีมอก(มาตรฐาน) เจ้าของมีแขนยาวเท่าใด  ด้ามเสน้าก็ต้องยาวเท่านั้นโดยนับเริ่มที่หัวไหล่เจ้าของไปสุดปลายนิ้วมือกลาง  นั่นคือความยาวของด้ามเสน้าซึ่งเป็นมอก(มาตรฐาน)ของสล่าทำเสน้า  เพราะมันเหมาะสมกับร่างและแรงพุ่งของเจ้าของ  หากยาวหรือสั้นกว่านี้ถือว่า"บ่ได้มอก" ไม่ได้มาตรฐานอุตสาหกรรมว่างั้นเถอะเนาะ....  หากเป็นสมัยนี้นะ...

เมื่อได้ขนาดด้ามเสน้าแล้วจึงนำตัวเสน้าคือเหล็กที่ทำเป็นรูปใบหอกมาสวมปลายด้าม  เท่านี้ก็เป็นอันว่าได้เสน้าแล้ว...........

การใช้เสน้าจะใช้พุ่งเข้าหาเป้าหมายที่เคลื่อนที่  เช่น  สัตว์ที่กำลังวิ่ง   ศัตรูที่กำลังวิ่งหนี  หรือวิ่งเข้ามาทำร้าย  เช่นเรื่องรามเกียรติ์เราได้ยินชื่อหอกโมกขศักดิ์พุ่งเสียบพระลักษมณ์นั่นไง...

เสน้ามีฤทธิ์เดชมากมายนัก  เพราะเจ้าของต้องเป็นคนมีแฮงตึง(กำลังมาก)และแม่นยำ เช่น  ข้าศึกขี่ม้าวิ่งเข้ามาหาอย่างเร็วแรง ขณะที่เจ้าของพุ่งเสน้าสวนออกไปเกิดแรงปะทะทั้งแรงม้าและแรงตึงกระทบกันปลายแหลมเสน้าพุ่งเสียเบ้าตา.....โพละ...กะโหลกศีรษะระเบิดหลุดกระเด็นอ่อง-ออ(สมอง)และเลือดพุ่งกระฉูดดั่งพลุศัตรูต๋ายอ้องบนหลังม้า  มิได้ปากสักแอะ....

หรือกรณ๊ที่เป็นสัตว์เช่น  การล่าสัตว์ป่า  จะให้คนที่มีเสน้าดักคอยสัตว์หน้าด่าน   เมื่อคนไล่ล่าส่งเสียงดังสัตว์ตกใจวิ่งหนีมาทางด่าน   มือเสน้าจะพุ่งเสน้าลอดหว่างอกแทงเสียบหัวใจ  แรงตกใจวิ่งหนีปะทะกับแรงตึง(กำลังมาก)ปลายเสน้าทะลุถึงก้น   ด้ามเสน้าฝังอยู่ในตัวสัตว์   ดิ้นทุรนทุรายขณะที่เสน้าคาค้างในลำตัว

เสน้าจึงเป็นอาวุธที่ร้ายแรง ของบรรดานักรบชาวลัวะ..สมัยก่อน

เป็นที่น่าสังเกตว่า  อนุวาวรีย์ขุนหลวงมะลังก๊ะบางแห่งเอาหอกด้ามยาวหรือหอกแทงไปให้ขุนหลวงมะลังก๊ะพุ่ง...เออ..มันบ่ใช่เสน้าเน่อนาย

เสน้าคือหอกด้ามสั้นที่ใช้พุ่งทำร้ายศัตรูนั่นเองครับ