ค่ำวันที่ ๒๔ ก.ย. ๕๓ ผมโทรศัพท์จากเชียงใหม่มาหาสาวน้อยที่บ้าน   เป็นการโทรศัพท์มาถามข่าวคราวตามปกติเมื่อผมไม่อยู่บ้าน   สาวน้อยบอกว่าตอนบ่ายระหว่าง ๓ – ๔ โมงเย็นมีพายุพัดแรงมาก ต้นขนุนพันธุ์ไพศาลทักษิณที่บ้านหัก   และต้นสักที่บ้านลูกสาวหัก

         เย็นวันที่ ๒๕ ผมกลับมาสำรวจร่องรอยที่ต้นขนุนส่วนที่หัก ซึ่งเป็นส่วนลำต้นใหญ่   พบว่ามันเป็นโรค คือถูกแมลงกัดกินและเอาดินขึ้นมาอยู่ในเนื้อไม้เต็มไปหมด   รวมทั้งมีไส้เดือนฝอยอยู่ในดินนั้นด้วย   ร่องรอยนี้อยู่ที่โคนต้นขนุนส่วนที่ยังอยู่ สูงเกือบถึงระดับสายตาของผม คือประมาณเมตรครึ่ง

          เราพยายามมองหาตัวปลวก ก็ไม่เห็น เห็นแต่แมลงคล้ายๆ ปลวกสองสามตัว แต่ตัวสีดำและเล็กกว่าปลวกสามสี่เท่า   จึงนำมาเล่าไว้เป็นความรู้   หรือท่านที่มีความรู้มาอ่านบันทึกนี้เข้าจะได้ช่วยให้คำแนะนำ หรือให้ความรู้

          ขนุนต้นนี้ยังไม่ตายครับ ยังเหลือกิ่งอื่นอยู่อีก   ผมจึงสนุกกับการหาความรู้เพื่อรักษาให้ขนุนต้นนี้ซึ่งสองปีมาแล้วให้ผลที่เนื้อหนาหวานอร่อยมาก สามารถอยู่กับธรรมชาติแวดล้อมที่บ้านผมให้ได้   โดยไม่มีการพ่นยาฆ่าแมลง

          ที่ต้นปาล์ม ต้นที่เคยโดนด้วงแรดมะพร้าวกัด และรอดชีวิตด้วยการราดราเขียว ตามที่เล่าไว้ที่นี่ ก็มีปลวกกินส่วนที่ผุพัง   อันนี้เป็นปลวกชัดเจนครับ  ผมใช้วิธีเอาผงฆ่าปลวกสีเทาพ่นใส่   ตามเอกสารบอกว่าเมื่อโดนตัวปลวกไม่กี่ตัวมันจะตายทั้งรัง   ซึ่งก็ไม่จริง   เพราะยังเห็นมีปลวกที่ต้นปาล์มต้นนี้อยู่อีก   ท่านผู้ใดมียาดีสำหรับป้องกันไม่ให้ปาล์มต้นนี้ตายจากโดนปลวกกิน กรุณาแบ่งปันความรู้ด้วยนะครับ   เมื่อหลายปีมาแล้วที่บ้านผม ต้นปาล์มพัดอายุประมาณ ๕ ปี โดนปลวกกินจนตาย   เพราะผมมัวยุ่งๆ ไม่ได้คอยดูแล 

          กลับมาที่ต้นขนุน ตรงรอยที่หักผมไปสำรวจใหม่เช้าวันที่ ๙ ต.ค. พบว่ามีดินฉาบอยู่ส่วนหนึ่ง   เดาว่าเป็นผลงานของปลวก   ในดินนั้นมีทั้งไส้เดือนฝอย และมีรากต้นไม้อยู่ด้วย   แต่ไม่เห็นมีต้นหรือใบ   ทำให้ผมคิดว่าปลวกได้กัดกินและสร้างระบบนิเวศขึ้นในลำต้นของต้นขนุนต้นนี้   ที่มีสิ่งมีชีวิตหลายอย่างอยู่ร่วมกัน   และน่าจะมีคนศึกษาระบบนิเวศภายในต้นไม้ที่เกิดจากปลวกกัดกิน หรือเกิดจากปัจจัยอื่น   คือมองต้นไม้ในรายละเอียด เพื่อเข้าใจป่าหรือระบบนิเวศของป่าให้ลึกซึ้งเชื่อมโยงขึ้น   น่าจะเป็นโจทย์วิจัยของนักศึกษาปริญญาเอกได้

          ต้นปาล์มสะดือก็เช่นกัน   เช้าวันที่ ๙ ต.ค. ผมสังเกตว่ายอดอ่อนโดนกัดกินไปส่วนหนึ่ง (อีกแล้ว) ไม่ปลวกก็ต้องด้วงอีกแล้ว   ผมเอาผงสีเทาไปโรยปลวกตรงบริเวณกาบใบเก่าๆ ที่ผุติดอยู่กับต้นอีก  ง้างส่วนเหล่านี้ออกมาทีไรเห็นตัวปลวกทุกที

          ทำอย่างไรผมจึงจะรักษาต้นขนุนไพศาลทักษิณ และปาล์มสะดือ ไว้ให้รอดจากการโดนปลวกกินจนตายได้?   โดยไม่ทำลายระบบนิเวศส่วนอื่นๆ ในบ้าน

 

วิจารณ์ พานิช
๙ ต.ค. ๕๓   
                        

รอยหักของต้นขนุน

 

จะเห็นว่าลำต้นใหญ่หัก เหลือแต่กิ่งใหญ่กิ่งหนึ่ง

 

 

 

มองให้ดีๆ จะเห็นไส้เดือนฝอยในดิน