บุหรี่ มีอะไรดีนักหนา

 

                    บุหรี่ทำให้เกิดมะเร็งปอด
                    บุหรี่ทำให้เส้นเลือดในสมองแตก
                     บุหรี่ทำให้เสื่อมสมรรถภาพทางเพศ
                      สูบบุหรี่ทำให้แก่เร็ว
                      ควันบุหรี่ทำร้ายลูกในครรภ์
                       ฯลฯ 

              แม้จะมีข้อความเตือนเหล่านี้ปรากฏอยู่บนซองสูบบุหรี่แล้วก็ตาม แต่ก็ยังมีการสูบบุหรี่อย่างแพร่หลาย แปลว่าผู้สูบบุหรี่นั้นไม่รู้อันตรายจากการสูบบุหรีที่เขียนไว้รึ? ขนาดมีภาพสยองประกอบด้วยยังไม่เข้าใจอีกรึว่าสูบบุหรี่มันอันตราย? ที่จริงแล้วผู้สูบบุหรี่ส่วนใหญ่ก็ "รู้" ถึงอันตรายอยู่แล้ว แต่ก็ยัง "อยาก" สูบอยู่ดี เพราะฉะนั้นประเด็นจึงไม่ได้อยู่ที่รู้หรือไม่รู้ แต่อยู่ที่ แม้จะรู้ว่าอันตรายแต่ก็ไม่สามารถต้านทานความอยากได้ ต่างหาก แล้วความอยากสูบบุหรี่จนเกินห้ามใจนี้มาจากไหน?

             เมื่ออัดควันบุหรี่เข้าปอด จะเกิดความรู้สึกสดชื่น มีชีวิตชีวา มีความสุข ทั้งที้เพราะในควันบุหรี่มีสารที่ชื่อ นิโคติน (Nicotine) ซึ่งเมื่อเข้าสู่สมองจะกระตุ้นให้สมองหลั่ง โดพามีน (Dopamine) หรือ ฮอร์โมนแห่งความสุข และขณะเดียวกันสารเคมีอื่นๆ อีกกว่า 4,000 ชนิด ในควันบุหรี่ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นสารก่อมะเร็งหรือเป็นพิษต่อร่างกายก็จะเข้าทำลายอวัยวะต่างๆ ของคนสูบไปพร้อมๆ กันด้วย นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่านิโคตินนี้เองที่ทำให้เสพย์ติดบุหรี่ แม้จะยังไม่เข้าใจผลของนิโคตินต่อร่างกายอย่างถ่องแท้ แต่มีการศึกษาที่พอจะช่วยให้เข้าใจได้ว่า นิโคตินทำให้คนเสพย์ติดได้อย่างไร?

             บนผิวเซลล์สมองมีโปรตีนตัวรับ (receptor) ที่ชื่อ nicotinic acetylcholine receptors หรือเรียกย่อๆ ว่า nAChR ตัวรับนี้คอยรับสัญญาณกระตุ้น แล้วส่งสัญญาณต่อเพื่อบอกเซลล์ให้สร้างโดพามีนขึ้น และหลั่งโดพามีนกระตุ้นให้เรารู้สึกมีความสุข เมื่อสมองได้รับนิโคติน นิโคตินสามารถเข้าจับกับตัวรับ nAChR และทำให้สมองสร้างโดพามีนจำนวนมาก ในหนูทดลองที่ไม่มีตัวรับ nAChR จะไม่แสดงอาการติดนิโคตินเลย น่าแปลกว่าสมองจะสร้างตัวรับขึ้นมาเพื่อรับการกระตุ้นจากนิโคตินทำไม?

            ความจริงคือ nAChR อาจไม่ได้ถูกสร้างขึ้นสำหรับนิโคติน เนื่องจากโดยปกติแล้วตัวรับนี้จะคอยตอบสนองต่อสารเคมีชื่ออะเซทิลโคลีน (acetylcholine) ซึ่งเป็นสารสื่อประสาทชนิดหนึ่งที่สร้างโดยสมองเอง เป็นกลไกตามธรรมชาติที่ทำให้เรารู้สึกมีความสุขเมื่อมีสิ่งเร้าที่เหมาะสมมากระตุ้น เช่น ได้กินอาหารอร่อย หรือได้ไปเที่ยวกับแฟน เป็นต้น แต่ด้วยความบังเอิญหรือความจำเป็นบางอย่าง ทำให้ตัวรับ nAChR สามารถจับกับนิโคตินซึ่งเป็นสารพิษได้ด้วย ผลก็คือ เราจึงรู้สึกมีความสุขเมื่อได้รับนิโคติน ตัวรับนี้จึงได้ชื่อว่า "nicotinic acetylcholine receptors"

            สมองมีกลไกที่จะเชื่อมโยงการกระทำต่างๆ เข้ากับความรู้สึก เช่น ถ้าเรากินเค้กแล้วรู้สึกอร่อย สมองจะเชื่อมโยงการกินเค้กเข้ากับความสุข ทำให้ในภายหลังเมื่อเราเห็นเค้กก็จะรู้สึกอยากกินอีก ในทางกลับกันหากกินผักแล้วรู้สึกไม่อร่อย ขม ก็จะเกิดการเชื่อมโยงขึ้นเช่นกัน ภายหลังเมื่อเห็นผักในอาหารก็จะไม่อยากกินและพยายามเขี่ยออก เป็นต้น ในกรณีที่สูบบุหรี่ แม้การสูบครั้งแรกจะรู้สึก "เหม็น" แต่นิโคตินกระตุ้นสมองให้เกิดความสุขขึ้นโดยตรง สมองจึงเชื่อมโยงว่าการสูบบุหรี่ทำให้เกิดความสุข

อ่านเพิ่มเติมได้ที่ http://www.vcharkarn.com/varticle/41657