วิธีการค้นพบความจริง คือ ระเบียบวิธีวิจัย (Research methodology) เป็นเครื่องมือของนักวิจัย ที่จะนำพาให้ไปพบกับ "ความจริง" การที่จะเลือกใช้ระเบียบวิธีวิจัยใดนั้น ขึ้นอยู่กับความเชื่อ หากมีความเชื่อว่าความจริง คือ จิตหรือแบบ (Mind or Form) ก็จะใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงวิตรรก (Rational research methodology) เพื่อค้นหาความจริง แต่หากมีความเชื่อว่าความจริง คือ กายหรือสสาร (Body / Material) ก็จะใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงประจักษ์ (Empirical research methodology) ในการค้นหาความจริง
(1) ระเบียบวิธีวิจัยเชิงวิตรรก / เชิงเหตุผล (Rational research methodology) ได้รับอิทธิพลทางความคิดจากกลุ่มเหตุผลนิยม (Rationalism)
คือ การค้นพบความจริงด้วยวิธีการคิดอย่างมีเหตุผล ใช้หลักการนิรนัย (Deductive) ความจริงที่ค้นพบได้มาโดยวิธีการลงข้อสรุปอย่างมีเหตุผล เรื่องที่ศึกษาเป็นความจริงที่ไม่เกี่ยวข้องกับปรากฏการณ์ธรรมชาติ ศาสตร์ ที่ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงวิตรรก ได้แก่ ปรัชญา คณิตศาสตร์ เรขาคณิต ตรรกศาสตร์ เป็นต้น
(2) ระเบียบวิธีวิจัยเชิงประจักษ์ (Empirical research methodology) ได้รับอิทธิพลทางความคิดจากกลุ่มประจักษ์นิยม (Empiricism)
คือ การค้นพบความจริงด้วยวิธีการใช้ประสาทสัมผัสทั้ง 5 และอาศัยประสบการณ์เดิม มีการสังเกตและสัมผัสกับปรากฎการณ์ธรรมชาติ แล้วสร้างข้อสรุปโดยวิธีการอุปนัย (Inductive) เกิดเป็นทฤษฎีจากปรากฏการณ์หรือทฤษฎีจากพื้นที่ (Grounded theory) ศาสตร์ ที่ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงประจักษ์ ได้แก่ วิทยาศาสตร์ธรรมชาติ และสังคมศาสตร์ เป็นต้น
