ภาพจากตำนานเมืองใต้ ที่เล่าเรื่องราวรัฐปัตตานี ที่ผมได้ประสบพบเห็น สร้างความสงสัยเป็นอันมากว่า รูปช้างในภาพ ในอดีตเคยที่อยู่จริงหรือไม่ เป็นปฐมต้นเหตุแห่งความสนใจ ทำให้ต้องค้นหาลึกลงไป มีรายงานเมื่อปี 2005-2006 ถึงการพบช้างแคระ (Pygmy elephants) ในเกาะบอร์เนียว แถมยังมีรูปมาให้ดูด้วย มันช่างน่าตื่นเต้นเอาเสียมาก แต่ดูๆ มันก็ไม่แต่ต่างอะไรกับช้างสายพันธุ์เอเซีย ที่พบในบ้านเรา เพียงแต่ขนาดของมันเท่านั้นที่เล็กมาก ใครอยากตามไปศึกษาข้อมูลรายงานนี้ ก็ไปได้ที่ http://assets.panda.org/downloads/stpe_1wwf.pdf
เคยมีผู้เขียนเรื่องราวของช้างแคะไว้ว่า ก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 ราวปี พ.ศ.2486-2490 ยังพบเห็นอยู่รอบๆ ทะเลสาปสงขลา พัทลุง อำเภอหัวไทร อำเภอเชียรใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช
นอกจากนั้นยังมีร่องรอยวัฒนธรรม กลอนพื้นบ้านที่กล่าวถึงช้างแคระ ซึ่งชาวบ้านในอำเภอหัวไทร จ.นครศรีธรรมราช พูดติดปากกันมา "คุ้นกับหญิง วิ่งฉัดกร้อ ฉ้อคนโม่ โห่ช้างหระ เขเรือไฟ ไปกับพระ" (อ้างอิงจาก http://www.gimyong.com/webboard/index.php?topic=16641.0)
ย้อนหลังไปอีกไกล จากประวัติศาสตร์เมืองนครศรีธรรมราช มีการกล่าวไว้ว่า ในพุทธศตวรรษที่ 3 สมัยพระเจ้าอโศกมหาราช ได้ส่งพระภิกษุ 2 รูป มาเผยแผ่ศาสนาพุทธ ยังดินแดนหัวเมืองทางภาคใต้ขึ้นเป็นครั้งแรก ที่เมือง ช้างค่อม หรือเมืองศิริธัมมาราช หรือเมืองนครศรีธรรมราช หรือตามพรลิง
จากหลักฐานที่พอหาได้ตอนนี้ คงจะบอกได้ว่าครั้งหนึ่งทางภาคของไทย เคยมีช้างแคระอาศัยอยู่
ขยายความภาพด้านล่างนี้
รูปแรกเป็นรูปแผนที่อุษาคเนย์หรือเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แสดงเส้นการเดินเรือกำปั่นคณะราชทูตฝรั่งเศสที่นำโดย เชอวาลิเอร์ เดอ โชมองต์ จากมหาสมุทรอินเดีย ผ่านช่องแคบซุนดรา ระหว่างเกาะสุมาตรากับเกาะชวา แล้วแล่นเลียบแหลมมลายูด้านตะวันออกขึ้นมายังสยามเมื่อ พ.ศ. 2229/ค.ศ. 1686ปลายสมัยสมเด็จพระนารายณ์ แผนที่นี้วาดโดยR.P.Placide ที่เดินทางมากับคณะทูต ในแผนที่นี้ นอกจากจะระบุเมืองที่สำคัญในอุษาคเนย์แล้ว ยังแสดงให้เห็นถึงอาณาจักรต่างๆในสมัยนั้นด้วย ที่สำคัญในแผนที่นี้มีภาพช้างตัวอ้วนกลม ขาสั้น งวงยาว อยู่ 2 ตัว
ตอนล่างของภาพด้านขวามือ
ภาพที่ 2 เป็นภาพสมเด็จพระนารายณ์ประทับบนหลังช้าง ช้างนี้ตัวใหญ่มาก งวงยาว เป็นภาพจากหนังสือ Guy Tachard, A Relation of theVoyage to Siam, First Published 1688, White Orchid 1985 น่าจะเป็นช้างเผือก
ภาพที่ 3-4 ภาพช้างที่มีรูปร่างคล้ายกันยังปรากฏอยู่ในขบวนเสด็จของรานีรัฐปัตตานี ภาพโดย Theodore de Bryค.ศ. 1588 สมัยพระมหาธรรมราชา ( อยุธยา )ภาพนี้เป็นภาพจาก Nicolas Gervaise,The Natural and Political History of the Kingdom of Siam, White Lotus, 1998
