วันที่ ๔ ส.ค. ๕๓ ผมไปร่วมงานแถลงข่าวรางวัลนักวิทยาศาสตร์ดีเด่น และนักวิทยาศาสตร์รุ่นใหม่ ประจำปี ๒๕๕๓
ผมขอแจ้งต่อสังคมไทยว่า การทำงานเพื่อยกย่องนักวิทยาศาสตร์ที่มีผลงานดีเด่น ทั้งโดยการให้รางวัล และการสื่อสารต่อสังคม ให้สังคมตระหนักในคุณประโยชน์ต่อสังคมในภาพรวมของวิทยาศาสตร์ ทึ่ดำเนินการโดยมูลนิธิส่งเสริมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในพระบรมราชูปถัมภ์นี้ เป็นการรวมตัวกันโดยภาคประชาสังคม ในการทำประโยชน์แก่บ้านเมือง
นี่คือตัวอย่างของภาคประชาสังคม ที่ทำงานเพื่อคนอื่น เพื่อประโยชน์ยิ่งใหญ่ของบ้านเมือง
โดยมีหน่วยงานภาคธุรกิจเข้าร่วมสนับสนุน คือ SCG ที่สนับสนุนเงินรางวัลตั้งแต่ต้น ต่อเนื่องมา ๒๙ ปีโดยไม่เว้นแม้ในช่วงวิกฤตเศรษฐกิจช่วงปี ๒๕๔๐ - ๒๕๔๒ เป็นที่น่าชื่นชมยิ่ง โดยคุณวีนัส อัศวสิทธิถาวร ผอ. สื่อสารองค์กร เอสซีจี กล่าวว่า ความก้าวหน้าเข้มแข็งด้านวิทยาศาสตร์ของประเทศเป็นประโยชน์ต่อธุรกิจของบริษัท
หน่วยงานภาครัฐที่เข้ามาร่วมลงขันให้เงินรางวัลคือ สวทช. และ สกว.
ผมชื่นใจอย่างยิ่งที่ได้ฟังเรื่องราวโดยย่อจากปากของนักวิทยาศาสตร์ดีเด่นทั้ง ๒ ท่าน ว่าการทำงานวิจัย/วิทยาศาสตร์ของท่านก่อประโยชน์แก่สังคมอย่างไร โดย ศ. นพ. ประเสริฐ เอื้อวรากุล บอกว่า แรกเริ่มตนทำงานวิจัยไวรัส HIV เมื่อไข้หวัดนก H5N1 ระบาดในปี ๒๕๔๗ ก็เข้าไปวิจัยว่าเชื้อไวรัสไข้หวัดนก H5N1 ปรับตัวเข้าคนเก่งขึ้นได้อย่างไร เมื่อมีหวัด ๒๐๐๙ ระบาด ก็เข้าไปทำวิจัยว่าเชื้อก่อโรคในคนอย่างไร พบว่าโดยบุกถุงลมในปอดเป็นสำคัญ ต่างจากหวัดชนิดอื่นที่บุกระบบทางเดินหายใจส่วนบน หวัด ๒๐๐๙ จึงทำให้ปอดอักเสบและการหายใจล้มเหลวรุนแรง
ศ. นพ. วิศิษฏ์ ทองบุญเกิด นักวิทยาศาสตร์ดีเด่นอีกท่านหนึ่ง ทำงานวิจัยด้าน proteomics โดยทำวิจัย ๓ ด้าน คือด้านแรก ศึกษาภาพใหญ่ของโปรตีนในปัสสาวะ โดยใช้ mass spectrometry แยกโปรตีนปัสสาวะ ด้านที่ ๒ ใช้ proteomics ศึกษาโรคไต ตัวอย่างเช่นโรคนิ่วในไต ด้านที่ ๓ ใช้ proteomics ศึกษาโรคอื่นๆ เช่นโรคติดเขื้อ ไข้เลือดออก ฉี่หนู เล็ปโต เบาหวาน อัลไซเมอร์ ร่วมกับนักวิจัยหลายกลุ่มทั้งที่ศิริราช ที่อื่นในประเทศ และในต่างประเทศ
บันทึกสรุปผลงานข้างบนมาจากวิดีทัศน์ งานและผลงานของนักวิทยาศาสตร์ดีเด่น ๒ ท่าน และนักวิทยาศาสตร์รุ่นใหม่ ๖ ท่าน ที่จัดทำโดยคุณปริทรรศน์ เทียนทอง แห่ง สวทช. ที่คุณภาพเทียบชั้นมืออาชีพทีเดียว
เมื่อถึงตอนพูดสด ทั้ง ๒ ท่านถ่อมตัว ว่าเป็นผลงานของทีม ศ. นพ. ประเสริฐ ย้ำเรื่องความเสี่ยงโรคอุบัติใหม่ที่รุนแรงและระบาดกว้างขวางมีอยู่ตลอดเวลา นักวิทยาศาสตร์ต้องเตรียมความพร้อมต่อเนื่อง ความรับผิดชอบนี้ช่วยให้ได้ปฏิสัมพันธ์กับเพื่อนร่วมงานกว้างขวาง
ศ. นพ. วิศิษฏ์ เล่าว่าปี ๒๕๔๖ ก่อนกลับจาก สรอ. มีทางเลือก ๓ ทาง คือ ๑. ทางมหาวิทยาลัยเสนอตำแหน่ง Asst. Prof. ๒. กลับมาทำงาน รพ. เอกชน ซึ่งจะมีรายได้ดี และ ๓. ทำงานวิจัย เลือกทางเลือกที่ ๓ เพราะคิดว่า impact ต่อสังคมมีมากกว่า ได้สอนลูกศิษย์อยู่เสมอว่าเป้าหมายของการทำงานไม่ใช่รางวัล ในอนาคตได้สร้างคนกลุ่มหนึ่งขึ้นมาทำงานต่อเนื่อง ในไม่ช้าจะเห็นผลงาน
ในจำนวนผู้ได้รับรางวัลนักวิทยาศาสตร์รุ่นใหม่ ๖ คนนั้น ครึ่งหนึ่ง made in Thailand ศ. นพ. วิชัย บุญแสง ผู้แนะนำผู้ได้รับรางวัลนักวิทยาศาสตร์รุ่นใหม่บอกแก่ที่ชุมนุมว่า เป็นข้อพิสูจน์ว่าประเทศไทยมีความสามารถผลิตบัณฑิตปริญญาเอกหรือนักวิจัยในหลายสาขา อย่างมีคุณภาพไม่แพ้ไปเรียนในต่างประเทศ และขอให้สื่อมวลชนช่วยกันสื่อสารความจริงข้อนี้แก่สังคมไทย
เสียอย่างเดียว ยังมีคนไทยหลงคิดว่าหากจะให้ได้บัณฑิตคุณภาพสูงต้องส่งไปเรียนต่างประเทศ และไม่คิดจะลงทุนผลิตบัณฑิตปริญญาเอกเองภายในประเทศ
ดร. เครือวัลย์ จันทร์แก้ว ศึกษาตะกอนสึนามิ มีผลงานตีพิมพ์ในวารสาร Nature โดยตนเองเป็นชื่อแรกและเป็น corresponding author ฟังท่านพูดแล้วผมตีความว่า ดร. เครือวัลย์เป็นคนที่มีความพิศวงรุนแรงต่อสึนามิ และเก็บไว้ขับดันตนเอง ท่านกล่าวว่าทีมวิจัยนี้เป็นทีมใหญ่ ตนป็นเพียงตัวแทน ต้องทำต่อมาก การได้รับรางวัลได้แรงใจ
ดร. ชนากานต์ พรมอุทัย จาก มช. เป็น นศ. คปก. จาก มช. ศึกษาเพื่อพัฒนาคุณภาพข้าว เพิ่มเหล็ก สังกะสี ในเมล็ดข้าว ๔ วิธี (๑) ปรับปรุงพันธุ์ (๒) ปรับสภาพแวดล้อม (๓) ตัดต่อยีน (๔) เติมเหล็กและสังกะสีลงในเมล็ดข้าว โดยเฉพาะในข้าวนึ่ง ช่วยให้ชาวนาขายข้าวได้ราคาดี ท่านกล่าวว่าการได้รับรางวัล ได้แรงผลักดันให้ทำวิจัยต่อ
ดร. บรรจง บุญชม มจล. วิทยาเขตชุมพร จบ ป. เอกจาก มข. ศึกษาฟอสเฟต เทคนิค FTR การสลายตัวของ สารเมททัลฟอสเฟต ได้ผลงานวิจัยตีพิมพ์มากมาย ท่านกล่าวอย่างน่าประทีบใจว่าทำงานวิจัยด้วยใจรัก ขอบคุณหลายฝ่าย จะผลิตทายาทนักวิทยาศาสตร์
ดร. วีระวัฒน์ แช่มปรีดา ศช. ศึกษาเอ็นไซม์ จากคลังเชื้อจุลินทรีย์ของ ศช. และจากจุลินทรีย์ในประเทศไทย และจาก genomic library ทำวิจัยพัฒนาเชื้อเพลิงชีวภาพจากขยะอินทรีย์ ท่านกล่าวว่า ศช. เป็นที่ทำงานที่ดีสำหรับนักวิทยาศาสตร์
ดร. สอาด ริยะจันทร์ มอ. จบ ป. เอก จาก ม. มหิดล ทำวิจัยดัดแปลงน้ำยางธรรมชาติ ให้แข็ง ทนร้อน ใช้พัฒนาสารสะกัดสะเดา ปุ๋ยยูเรีย
ดร. อุรชา รักษ์ตานนท์ชัย จบ ป. ตรี และเอก เภสัชฯ postdoc ด้านวิศวกรรมชีวการแพทย์ ทำวิจัยไขมันชนิดแข็ง วิจัยพัฒนายา ท่านมาในมาดท้องแก่กำหนดคลอดพรุ่งนี้ กล่าวขอบคุณ ได้แรงใจ พิสูจน์ว่าทำในไทยได้
มติชนออนไลน์ลงข่าวที่นี่ และไทยรัฐลงข่าวที่นี่ และอีกหลายฉบับก็ลงข่าว แต่น่าเสียดายที่เดลินิวส์ลงข่าวผิดฉกรรจ์ได้ถึงเพียงนั้นที่นี่ เป็นเครื่องแสดงว่าพึงเสพข่าวอย่างมีสติ
ศ. นพ. ปิยะสกล สกลสัตยาทร อธิการบดีมหาวิทยาลัยมหิดลได้รับเชิญกล่าวในนามของสถาบันทุกสถาบันที่ได้รับรางวัล ท่านกล่าวอย่างจับใจว่า น่าดีใจที่ขั้นตอนสู่เกียรติยศนี้สั้นลง ผู้ได้รับรางวัลนักวิทยาศาสตร์ดีเด่นปีนี้อายุน้อย คือ ๓๙ กับ ๔๔ ปี จึงจะยังทำวิจัยต่อได้นาน เป็นประโยชน์ต่อประเทศ เวลานี้ประเทศของเราตื่นตัวมากในการสร้างสรรค์งานวิจัย โดยเฉพาะวิจัยพื้นฐาน น่าเสียดายกลไกจัดสรรงบประมาณแผ่นดินที่ตัดงบวิจัยก่อน ขอให้ช่วยกันสะท้อนไปทั่วประเทศไทย ให้เอาจริงในการสนับสนุนการวิจัยแบบที่ทำอย่างจริงจังมีคุณภาพ
ท่านเน้นว่าการทำวิจัยต้องร่วมมือเป็นทีม เป็นเครือข่าย ดังเห็นจากตัวอย่างในวันนี้ และต้องจัดการเป็น
ท่านเล่าว่า ในปี ๒๕๔๗ อ. นพ. ปรีดา มาลาสิทธิ์ พา อ. หมอวิศิษฏ์ มาหาท่านในฐานะคณบดีที่ศิริราช บอกให้รับ แม้ตำแหน่งไม่มี เพียง ๖ ปีหลังจากนั้นก็ได้รับรางวัลนักวิทยาศาสตร์ดีเด่นและเป็นศาสตราจารย์ เราต้องสนับสนุนคนเก่งที่มีอยู่มาก
ท่านพูดแทนผู้บริหารหน่วยงานอื่นๆ ว่าจะดูแลคนเก่งสู่ความสำเร็จที่ยั่งยืน
ผมมีความสุขอย่างยิ่งที่ได้ไปร่วมงานนี้ และหลังจากนั้นก็ได้เข้าร่วมประชุมคณะกรรมการมูลนิธิฯ เพื่อช่วยกันทำงานให้แก่บ้านเมือง วันนี้เอ็นดอร์ฟินหลั่งไปทั่วร่างกายผม ให้ความโปร่งเบาสบายที่ในชีวิตได้มีโอกาสร่วมทำงานอาสาเพื่อบ้านเมืองชิ้นนี้ คนแก่มีอดีตยาวนาน ผู้ที่มาในงานวันนี้จำนวนประมาณ ๒๐๐ คนส่วนใหญ่คงจะไม่ทราบเว่า เมื่อกว่า ๑๐ ปีมาแล้วเราหาคนที่มีผลงานเข้าเกณฑ์ มารับรางวัลนักวิทยาศาสตร์รุ่นใหม่ยากมาก จนมีกรรมการบางท่านเสนอให้ยุบรางวัลนี้ โชคดีที่เราอดทนทำต่อมา เวลานี้คนที่มีผลงานไม่ต่ำกว่า ๔ – ๕ เท่าของเกณฑ์ และมีหลักฐานแสดงว่าเป็นผู้ออกความคิดริเริ่มด้วยตนเอง ไม่ใช่โหนความเก่งของคนอื่น เท่านั้นที่จะได้รับรางวัล
ศ. ดร. ยอดหทัย กระซิบบอกผมว่า ท่านแอบภูมิใจอยู่ลึกๆ ที่มีส่วนแนะนำผู้ได้รับรางวัลบางท่านเมื่อ ๒ ปีที่แล้ว ว่าหากอยากได้รับรางวัลนี้ และทำงานอย่างเดิม จะไม่มีวันได้ เพราะตอนนั้นทำวิจัยในลักษณะโหนคนอื่น เพียง ๒ ปีให้หลัง หลังจากเปลี่ยนแนวการทำงานให้เป็นตัวของตัวเอง ท่านผู้นี้ก็ได้รับรางวัล
ผมมีความเชื่อว่า ประเทศไทยมีคนที่มีความสามารถด้านนี้จำนวนมาก ถ้าเรามีมาตรการสนับสนุนที่ถูกต้อง บ้านเมืองจะได้ประโยชน์มาก ดังที่ได้จากผู้ได้รับรางวัล ๘ ท่านนี้ได้ทำให้แก่บ้านเมือง ผมเสียดายที่ผู้มีอำนาจดูแลงบประมาณแผ่นดินไม่เชื่อในการลงทุนเพื่อการวิจัย จึงตัดงบประมาณวิจัยก่อนงบอื่น ดังงบปี ๒๕๕๔ ก็เป็นเช่นนั้น
วิจารณ์ พานิช
๔ ส.ค. ๕๓
ศ. ดร. ยอดหทัย เทพธรานนท์ กับผู้ได้รับรางวัลนักวิทยาศาสตร์ดีเด่นทั้งสอง
ศ. ดร. วิชัย บุญแสง กับผู้ได้รับรางวัลนักวิทยาศาสตร์รุ่นใหม่ทั้ง ๖
ฮอร์โมนส์แห่งความสุขหลั่งตามอาจารย์ด้วยค่ะ ขอบพระคุณ ทุกท่านที่ผลักดันให้เกิดรางวัลนี้ เป็นเส้นทางที่ชัดเจนสำหรับเยาวชนรุ่นใหม่ที่จะก้าวไปเป็นนักวิจัยวิทยาศาสตร์ไทยในอนาคต