นวัตกรรม ความหมายและขอบข่าย
นวัตกรรม หมายถึง ความคิดและการกระทำใหม่ๆที่นำมาใช้ในการปรับปรุง เปลี่ยนแปลง การดำเนินงานให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้น(สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน หนึ่งโรงเรียนหนึ่งนวัตกรรม:2549
นวัตกรรมทางการศึกษา หมายถึง แนวคิด ทฤษฎี ระบบ กระบวนการ เทคนิค วิธีการ แนวปฏิบัติ และสิ่งประดิษฐ์ที่พัฒนาขึ้นใหม่เพื่อแก้ปัญหา และพัฒนาคุณภาพการศึกษา(สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน หนึ่งโรงเรียนหนึ่งนวัตกรรม :2549)
เป้าหมายของนวัตกรรมทางการศึกษา
1. เพื่อแก้ปัญหาการเรียนรู้ที่เกิดขึ้น
2. เพื่อทำให้การเรียนรู้บรรลุเป้าหมายทางการศึกษาที่วางไว้
3. เพื่อให้การจัดการศึกษามีประสิทธิภาพบรรลุเป้าหมายได้ดีขึ้น (รศ.ดร.สำลี ทองทิว คำบรรยายการประชุมสัมมนาแนวทางการพัฒนานวัตกรรมในโรงเรียน เอเชียแอร์พอร์ท เซียรังสิต ปทุมธานี)
นวัตกรรม :นวัตกร
นวัตกรรม เป็นวัฒนธรรม วิธีคิด บรรยากาศ บริบทที่เอื้อ อย่าไปยึดติดว่า นวัตกรรมเป็น product หรือ result ในสภาพจริงความผิดพลาดยิ่งมาก ปัญญายิ่งเกิด ครูต้องทำตัวเป็นนักกระตุ้น ให้เด็กคิดค้นหาเรื่องที่อยากเรียนเอง จะทำให้เขาค้นพบตัวตนที่แท้จริงในการเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกัน ในขณะเดียวกันถ้ามีความเห็นต่างกัน การทดลองเพื่อค้นหาตำตอบต้องเกิดขึ้นนั่นก็คือโอกาสในการสร้างนวัตกรรมได้เริ่มขึ้นแล้ว เปรียบเสมือนเด็กคือต้นไม้ เราคือเกษตรกร ทำอย่างไรให้เขาออกผลได้โดยไม่ต้องใช้สารเคมีช่วยกระตุ้น ดังนั้นก่อนสร้างนวัตกรรมต้องเตรียมนวัตกรก่อน นวัตกรที่ดีต้องต้องเข้าใจความเป็นมนุษย์และปรับสันดานตัวเองให้ได้ก่อนจึงจะเกิดนวัตกรรม(ดร.วรภัทร์ ภู่เจริญ การเรียนรู้ในองค์กร : คำบรรยายการประชุมสัมมนาการพัฒนานวัตกรรมในโรงเรียน เอเชีย แอร์พอร์ท เซียรังสิต ปทุมธานี)
การจัดการนวัตกรรม
ความรู้คืออะไร
|
รู้ว่า รู้อะไร |
รู้ว่า ไม่รู้อะไร |
|
ไม่รู้ว่า รู้อะไร |
ไม่รู้ว่า ไม่รู้อะไร |
แผนภูมิแสดงความรู้ในบุคค
จากแผนภูมิดังกล่าวจะเห็นว่าความรู้มีอยู่ในตัวคนตลอดเวลาในการใช้ชีวิตประจำวัน แต่บางคนไม่สามารถถ่ายทอดออกมาเป็นลายลักษณ์อักษรได้ความรู้นั้นก็ย่อมจะตายตามบุคคลนั้นไปด้วย ความรู้เหล่านี้เป็นความรู้ฝังลึกในตัวบุคคล(tacit knowledge) ทำอย่างไรจะทำให้ความรู้เหล่านี้ไม่สูญหายไปตามตัวบุคคล กระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้โดยการจัดการความรู้( knowledge management)จึงเป็นสิ่งสำคัญในปัจจุบัน
นวัตกรรม คือสิ่งที่เพิ่มพูนคุณภาพ อาทิ
- เพิ่มคุณภาพผลการเรียน
- ลดช่องว่างระหว่างเด็กเก่งและเด็กอ่อน
- เด็กทุกคนได้การเรียนดีที่สุด (ดร.โกวิท ประวาลพฤกษ์ คำบรรยายการประชุมสัมมนาแนวทางการพัฒนานวัตกรรมในโรงเรียน เอเชีย แอร์พอร์ท เซียรังสิต ปทุมธานี)
การสร้างนวัตกรรม
การสร้างนวัตกรรมมีขั้นตอนสำคัญ ดังนี้
1.ปัญหาที่แท้จริงคืออะไร และจะแก้อย่างไร ประเด็นนี้มีความสำคัญมาก เพราะเราต้องรู้ปัญหาที่แท้จริงก่อนลงมือแก้ปัญหาจะทำให้สามารถแก้ปัญหาได้ตามเป้าหมายที่ต้องการ
2. นำปัญหาที่พบมาวาดเป็นภาพ โดยลงข้อมูลที่สำคัญ ๆก่อนไปที่ละภาพ
3. นำภาพที่ได้มาวิเคราะห์ หาสาเหตุว่าเป็นเพราะอะไรและจะแก้ไขได้อย่างไร วิเคราะห์ต่อไปว่าการแก้ไขนั้น ๆเรารู้อะไรบ้างและเราไม่รู้อะไร ทำอย่างไรจึงจะรู้ นำมากำหนดเป็นแผนภูมิ เช่นการสอนให้เด็กจำได้ เรารู้ว่าการท่องมากทำให้จำได้นานมีอะไรอีกที่เราไม่รู้
|
ขัอความรู้ที่เรารู้แล้ว |
ข้อความรู้ที่เราต้องรู้อีก |
|
ท่องมากครั้งจำได้นาน |
การเรียนแบบใดจำได้นานเหมือนการท่อง |
|
การจำที่ดีครั้งหนึ่งไม่เกินเจ็ดอย่าง |
การฝึกให้เด็กจำข้อมูลเป็นก้อนทำอย่างไร |
องค์ประกอบในการจัดทำนวัตกรรม
| ความรู้ |
จุดเด่น |
ต้นทุน |
|
คุณภาพ |
ฝีมือเดิม |
สังเคราะห์ |
ตรงตามความความจำเป็นในการแก้ปัญหา
ผลที่ได้มีคุณค่า
จัดการนำสูผลได้จริง
| กระบวนการคิด |
1. เห็นปัญหาหรือไม่
2. มองเห็นแนวทางแก้ปัญหาหรือไม่ ประเมินแนวทางแก้ปัญหาหรือไม่
3. หาแนวทางแก้ปัญหาที่ดีที่สุด
|
ปัญหา |
แนวทางแก้ไข |
ทางเลือก |
แก้ได้ |
นวัตกรรม วิจัยพัฒนา ศึกษาค้นคว้า |
ลองใช้
ลองใช้
แก้ไม่ได้ ปรับปรุง
ข้อสังเกตในการใช้นวัตกรรม
1.ไม่มีการกำหนดเป้าหมายที่ชัดเจน
2. ใช้นวัตกรรมที่นำเข้ามาจากภายนอกโรงเรียนโดยไม่มีการปรับให้เข้ากับบริบทของเรา
3.ไม่เข้าใจเป้าหมาย ลักษณะธรรมชาติของนวัตกรรม
การวางแผนพัฒนานวัตกรรม
เป็นแนวคิดที่ผู้ออกแบบนวัตกรรมจะต้องถามตัวเองว่า จะสร้าง นวัตกรรมอะไรจึงจะมีประสิทธิภาพเพียงพอต่อการแก้ปัญหาจะไปค้นหาแหล่งอ้างอิงที่ไหนจะต้องสร้างกี่ชิ้นกี่ประเภท ใช้เทคนิคการสร้างอะไรบ้าง จะมีแนวการใช้นวัตกรรมอย่างไร ผู้ออกแบบนวัตกรรมควรวางแผนไว้ 3 ขั้นตอน
1) ขั้นพัฒนา
ผู้ออกแบบนวัตกรรมต้องศึกษาแหล่งข้อมูลต่างๆ ของการพัฒนา คือ
- ศึกษารายการนวัตกรรม และลักษณะเฉพาะของแต่ละนวัตกรรมตัวอย่างนวัตกรรม
- ศึกษาหลักสูตรหลักการสอนรายวิชาต่างๆ เอกสารแนะนำ หลักการสอนต่างๆ ตัวอย่างแนวการสอน แนวการจัดกิจกรรม
- ศึกษาทบทวน ทฤษฎีการสอน หลักจิตวิทยาการศึกษา
- มีความริเริ่มสร้างสรรค์ด้วยตนเอง
2) ขั้นทดลองใช้
- หลังจากพัฒนานวัตกรรม 1 ชิ้น ผู้สอนควรนำไปทดลองสอน ระบุ ชั้น วิชา ทดสอบเก็บคะแนนและหลังการใช้นวัตกรรม
3) ขั้นประเมินผลและรายงาน
หลังจากทดลอง ผู้ออกแบบนวัตกรรมได้นำนวัตกรรมไปทดลองใช้และเก็บคะแนน วิเคราะห์ผลการทดสอบ แสดงสถิติเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยก่อนการทดลอง ผู้ออกแบบนวัตกรรมเขียนรายงานผลการทดลองเผยแพร่ให้ครู-อาจารย์อื่นๆ ทราบ อาจประกอบด้วย
(1) แผนการสอนที่ใช้ทดลองนวัตกรรม
(2) นวัตกรรมที่สร้าง หรือ พัฒนาขึ้น
(3) คู่มือการใช้นวัตกรรม
(4) แบบทดสอบ ก่อน-หลัง การใช้นวัตกรรม
(5) รายงานผลการทดลอง
การทดลองใช้นวัตกรรม
การทดลองใช้นวัตกรรม หมายถึง การนำนวัตกรรมที่สร้างเสร็จเรียบร้อยและมีการประเมินตรวจสอบคุณภาพของนวัตกรรม ทั้งในด้านความเหมาะสมถูกต้องทางภาษา เนื้อหา และความสะดวกหรือปัญหาอุปสรรคต่างๆ ในการทดลองไปใช้สอนในสภาพบรรยากาศของชั้นเรียนจริงๆ โดยผู้ออกแบบนวัตกรรมจะต้องกำหนดรูปแบบการประเมินด้วยการระบุวัตถุประสงค์ตัวแปรที่ศึกษา (ต้องการศึกษาเกี่ยวกับเรื่องอะไรบ้าง เช่น ความสนใจ ผลสัมฤทธิ์ หรือ เวลาที่ใช้) กลุ่มตัวอย่าง (ระบุว่าไปทดลองกับนักเรียน ระดับชั้นใด โรงเรียนไหน จำนวนเท่าใด) เครื่องมือที่ใช้วัด (ได้แก่ แบบทดสอบ แบบบันทึกการสังเกตหรือแบบสัมภาษณ์) และวิธีการวิเคราะห์ข้อมูลง่ายๆ (เช่นค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ยส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน หรือทดสอบความแตกต่างของค่าเฉลี่ย ฯลฯ) และกำหนดแนวทาง สรุปผลการทดลองใช้
รูปแบบของการทดลอง
มีหลายรูปแบบ ในที่นี้จะนำเสนอเพียง 2 รูปแบบ เพื่อให้เกิดแนวคิด
ดังนี้
การทดลองรูปแบบที่ 1
ผู้สอนนำนวัตกรรมไปใช้ในชั้นเรียน เมื่อการสอนสิ้นสุดลง ทำการสอบ วัดเพื่อวัดผลการเรียนได้ผลหรือไม่
นวัตกรรม ------ สอบ
การทดลองรูปแบบที่ 2
ผู้สอนทำการทดสอบก่อนนำนวัตกรรมไปใช้ เว้นช่วงระยะเวลา 1 สัปดาห์ แล้วทำการสอน โดยใช้นวัตกรรม เมื่อการสอนสิ้นสุดลง ให้นักเรียนทำ แบบทดสอบอีกครั้ง ด้วยแบบทดสอบฉบับเดิม (หรือคู่ขนาน) แล้วเปรียบเทียบผลการทดลอง
(สอบ----นวัตกรรม-------สอบ )
