การศึกษาภาวะการขาดแคลนแรงานในภาคอุตสาหกรรมผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ ชิ้นส่วนอิเลกทรอนิกส์ และเครื่องใช้ไฟฟ้าในอุตสาหกรรมอมตะนคร ปี 2553
โยษิตา หลวงสุรินทร์
ปัจจุบันอัตราการจ้างงานมีปริมาณเพิ่มขึ้นและในอุตสาหกรรมต่างๆ เริ่มมีผลกระทบเพราะไม่มีแรงงานเข้าเป็นปัจจัยการผลิตมีผลกระทบต่อการผลิตสินค้าและบริการให้ทันต่อความต้องการของลูกค้าโดยเฉพาะอุตสาหกรรมที่ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ อิเลกทรอนิกส์ และเครื่องใช้ไฟฟ้า
จากการทบทวนวรรณกรรมและกรอบแนวคิด ได้แสดงให้เห็นถึงผลกระทบจากวิกฤติเศรษฐกิจ Sub-prime ปี 2551 – 2552 อุตสาหกรรมได้รับผลกระทบมีต้นทุนสูง การสั่งซื้อสินค้าลดลงจำนวนมาก อุตสาหกรรมจึงได้มีการลดต้นทุนหลายๆ ประการรวมถึงการปลดพนักงาน ช่วงเวลาดังกล่าวทำให้แรงงานส่วนใหญ่ได้กลับไปสู่ภาคเกษตรกรรม คือกลับไปประกอบอาชีพที่ภูมิลำเนาของตนเอง และขาดความเชื่อมั่นที่จะกลับเข้ามาทำงานกับอุตสาหกรรมอีก ประกอบกับการสนับสนุนจากภาครัฐด้านกองทุนต่างๆ เช่น กองทุนหมู่บ้าน โครงการต้นกล้า การให้เรียนฟรี การรักษาพยาบาลฟรี โดยรวมแล้วหากแรงงานใดไม่มีหนี้สินหรือภาระมากจนเกินไปก็จะกลับไปใช้ชีวิตที่ภูมิลำเนาตนเอง ส่วนแรงงานที่คงเหลืออยู่อาจจะเกิดมาจากความยากจน และมีภาระต้องรับผิดชอบจำเป็นต้องเข้ามาทำงานในอุตสาหกรรมต่างๆ แต่ก็ยังไม่เพียงพอต่อความต้องการของอุตสาหกรรม แสดงให้เห็นถึง อุปสงค์ ไม่เพียงพอต่อ อุปทาน ไม่สอดคล้องกัน
ผู้ศึกษาจึงสนใจที่จะศึกษาปัจจัยที่เป็นตัวแปรทำให้เกิดภาวะการขาดแคลนแรงงาน จนเกิดผลกระทบต่อการบริหาร กระบวนการผลิต และด้านอื่นๆที่เกี่ยวข้อง ดังนั้น จึงได้ศึกษาโดยเก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างสถานประกอบการที่ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ อิเลกทรอนิกส์และเครื่องใช้ไฟฟ้า และสัมภาษณ์ผู้บริหารของสถานประกอบการที่ประสบปัญหาการขาดแคลนแรงงานเพื่อให้ทราบแนวทาง มาตรการ การแก้ไขปัญหาทั้งระยะสั้นและระยะยาว และแนวคิดการบริหารงานด้านทรัพยากรมนุษย์เพื่อใช้ในสถานประกอบการและเป็นมาตรการป้องกันในอนาคต
ทั้งนี้จากผลการศึกษาสถานประกอบการผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ อิเลกทรอนิคส์ และเครื่องใช้ไฟฟ้าในอุตสาหกรรมอมตะนคร เชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์ผู้บริหาร 5 องค์การ และ แจกแบบสอบถามไปยังสถานประกอบกลุ่มตัวอย่างจำนวน 30 องค์การ และนำข้อมูลมาสรุปเป็นตารางเปรียบเทียบด้านข้อคิดเห็นต่างๆ ของสถานประกอบการที่เป็นกลุ่มตัวอย่าง ผู้ศึกษาพบว่าสถานประกอบการยังให้ความสำคัญด้านแรงงานฝีมือ กึ่งฝีมือ และไร้ฝีมืออยู่ ยังไม่สามารถนำเทคโนโลยีใหม่ หรือเครื่องจักรหุ่นยนต์มาทดแทนได้ เพราะสถานประกอบการด้านผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ อิเลกทรอนิกส์ และเครื่องใช้ไฟฟ้า ยังต้องใช้ฝีมือแรงงานในการปฏิบัติงานอยู่ แต่ก็มีการวางแผนในระยะยาวโดยการนำเทคโนโลยีใหม่ๆ มาทดแทนแรงงานที่กำลังจากขาดแคลนอย่างหนักในอนาคต ด้วยสาเหตุจำนวนประชากรที่เข้าสู่แรงงานในระดับผู้จบการศึกษามัธยมต้น มัธยมปลาย หรือเทียบเท่าเริ่มมีน้อยลง แต่ความต้องการแรงงานในระดับมัธยมต้น มัธยมปลายหรือเทียบเทียบยังมีมาก ในส่วนการบริหารทรัพยากรมนุษย์จำเป็นอย่างยิ่งต้องปรับกลยุทธ์เชิงรุกด้านบริหารค่าตอบแทน สวัสดิการให้สามารถแข่งขันกับคู่แข่งได้ เน้นเรื่องแรงงานสัมพันธ์ให้มากขึ้น โดยดูแลเรื่องสุขภาพ การรักษาพยาบาล เน้นการพัฒนาศักยภาพบุคลากรให้เพิ่มมากขึ้น เน้นคุณภาพการทำงานมากกว่าปริมาณเพื่อทดแทนการทำงานหลายคนในอนาคตสามารถลดกำลังคนลงได้แต่ต้องจ่ายค่าตอบแทนให้เหมาะสม
จากการศึกษาหน่วยงานของรัฐที่จะต้องเข้ามาเกี่ยวข้อง สถานประกอบการกลุ่มตัวอย่างยังไม่ค่อยได้รับการสนับสนุนจากภาครัฐ ยังต้องพึ่งตนเองเพื่อหาแรงงานทดแทน รัฐยังไม่ได้เข้ามาตรวจสอบเพื่อแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นอย่างจริงจัง
จากการศึกษาข้อมูลเชิงลึกของสถานประกอบการที่ให้ความร่วมมือในการศึกษา ครั้งนี้พบว่า ปัญหาการขาดแคลนแรงงานมาจากวิกฤตเศรษฐกิจปี 2551 และเมื่อถึงไตรมาสที่ 3-4 ของปี 2552 สถานการณ์เริ่มฟื้นตัวดีขึ้น ทำให้คำสั่งซื้อของลูกค้ามาเร็วเกินไป ประกอบกับมีปัญหาแรงงานด้านข้อพิพาทแรงงานซึ่งหลายๆ สถานประกอบการในอุตสาหกรรมอมตะนครประสบปัญหาเช่นกัน โดยสาเหตุหลักมาจาก แรงงานไม่มั่นใจด้านความมั่นคงของสถานประกอบการกลัวถูกเลิกจ้างเป็นครั้งที่สอง จึงได้รวมตัวกันตั้งสหพันธ์สหภาพภาคตะวันออกขึ้น ดังนั้น หากเกิดข้อพิพาทก็จะมีปัญหาเรื่องการประท้วงไม่ยอมทำงานล่วงเวลา จึงเกิดผลกระทบด้านการผลิตไม่ทันต่อการส่งให้ลูกค้าด้วย จึงเป็นสาเหตุให้ต้องการแรงงานเพิ่มมากขึ้นเป็นเท่าตัว แต่ไม่สามารถหาแรงงานทดแทนได้ทันเวลาเพราะในอุตสาหกรรมอมตะนครเองก็ยังอยู่ในช่วงแย่งชิงแรงงาน
จากการศึกษาตาราง การว่างงานจากการสำรวจภาวะการทำงาน ของประชากรทั่วราชอาณาจักรไตรมาสที่ 1 มกราคม – มีนาคม พ.ศ. 2553 สำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร พบว่ายังมีประชากรที่ว่างงานจำนวนรวม 84,040 คน แสดงให้เห็นว่าแรงงานกับสถานประกอบการไม่พบกันหรือประชากรที่ว่างงานจะอยู่ในภาคอื่นๆ ทีไม่ใช่ภาคตะวันออก
โดยสรุป สถานการณ์แรงงานขาดตลาดสืบเนื่องจาก
- มีประชากรที่เข้าสู่แรงงานไม่เพียงพอต่อความต้องการของสถานประกอบการ
- มีแรงงานที่ยังต้องการงานทำแต่ไม่ได้พักอาศัยในภาคตะวันออก
- ประชากรเริ่มเข้าสู่การเรียนต่อให้สูงขึ้นในระดับอุดมศึกษาแต่สถานประกอบการยังต้องการระดับมัธยมอยู่
- ประชากรที่ว่างงานมีคุณสมบัติไม่ตรงกับความต้องการของสถานประกอบการ
- แรงงานที่เคยทำงานแล้วถูกเลิกจ้างไม่กลับเข้ามาทำงานในอุตสาหกรรมอีกเนื่องจากหวั่นเกรงด้านความมั่นคง
- ค่าตอบแทนของสถานประกอบการยังไม่ดึงดูดใจแรงงานเพียงพอ
ผู้ศึกษาได้มีข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ด้านการขอให้ภาครัฐเข้ามาสนับสนุนและตรวจสอบปัญหาอย่างจริงจังและมีบุคลากรลงพื้นที่เพื่อจะได้ทราบปัญหาและแก้ไขร่วมกับสถานประกอบการ และเสนอแนะด้านการปฏิบัติเกี่ยวกับกลยุทธ์การบริหารทรัพยากรมนุษย์ที่ต้องทำงานเชิงรุกมากขึ้น มีการบริหารค่าตอบแทน แรงงานสัมพันธ์ การพัฒนาอบรมแรงงานให้มีศักยภาพมากขึ้น และการประสานงานระหว่างสถานประกอบการด้วยกันเองเพื่อช่วยกันแก้ไขปัญหา สร้างพลังต่อรองกับภาครัฐและเอกชนได้
อนึ่งในภาวะวิกฤตไม่ว่าจะเป็นวิกฤตเศรษฐกิจ หรือวิกฤตแรงงานขาดแคลนของสถานประกอบการ มีความจำเป็นอย่างยิ่งต้องสร้างความมั่นคงให้กับแรงงานและมีการเพิ่มรายได้เพื่อเป็นหลักประกันว่า แรงงานจะมีรายได้เพียงพอเพื่อเลี้ยงชีพ มีสุขภาพแข็งแรง มีการใช้สิทธิรักษาพยาบาลได้ดีจากภาครัฐและเอกชน นอกจากนั้นต้องคำนึงถึงการพัฒนาฝีมือแรงงานเพื่อเพิ่มศักยภาพ ไม่ต้องเน้นจำนวนแรงงานแต่เน้นคุณภาพของแรงงานมากขึ้น การเข้าไปตรวจสอบโดยหน่วยงานของรัฐโดยเอื้อประโยชน์ให้ทั้งสองฝ่ายทั้งนายจ้างและลูกจ้าง
ต้องการฉบับเต็มติดต่อได้ที่ [email protected]
แหล่งที่มา และอ้างอิงเพื่อเขียนบทความ:-
จินดาลักษณ์ วัฒนสินธุ์. เอกสารประกอบการสอนวิชา รศ. 771 การวางแผนพัฒนาทรัพยากรมนุษย์. กรุงเทพฯ: สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์. 2544
ชวิน เจิมสุวรรณ. ภาวะการขาดแคลนกรรมกรและความต้องการกรรมกรต่างด้าวของจังหวัดจันทบุรี: วิทยานิพนธ์รัฐประศาสนศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาวิชานโยบายสาธารณะ, 2544
ณรงค์ศักดิ์ ธนวิบูลย์ชัย และคณะ. เอกสารการสอนชุดวิชา เศรษฐศาสตร์แรงงานและแรงงานสัมพันธ์ หน่วยที่ 1-8 กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, 2538
ทวีศักดิ์ สูทกวาทิน. 2550. รวมบทความวิชาการการบริหาร. พิมพ์ครั้งที่ 2.สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์:TPN Press.
ทวีศักดิ์ สูทกวาทิน. 2550. การเปลี่ยนแปลงและพัฒนาองค์การ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน:165-188
ธงชัย สันติวงษ์. หลักการจัดการ. กรุงเทพฯ: บริษัทโรงพิมพ์ ไทยวัฒนาพานิช จำกัด, 2359
นิพนธ์ รัตนะ และ คณะ. รายงานวิจัย เรื่อง ความต้องการแรงงานและพัฒนาแรงงานการผลิต
กรณีศึกษาอุตสาหกรรมยางพาราและอุตสาหกรรมสัตว์น้ำเฉพาะสถานประกอบการขนาด
กลางและขนาดใหญ่ในจังหวัดสงขลา. สถาบันบัณฑิตพัฒนาบริหารศาสตร์, 2545
บุญธรรม กิจปรีดาบริสุทธิ์. 2551. คู่มือการวิจัย การเขียนรายงาน การวิจัยและวิทยานิพนธ์.พิมพ์ครั้งที่ 9. จามจุรีโปรดักท์.
พรเพ็ญ เพชรสุขศิริ. 2541. การสร้างมาตรวัด. พิมพ์ครั้งที่ 3.สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์: โรงพิมพ์โกลบอลพริ้นท์.
พิชิต พิทักษ์เทพสมบัติ. 2550. แนวคิดทางรัฐประศาสนศาสตร์ความหมาย การวัด. พิมพ์ครั้งที่ 7.สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร. 7:129. สำนักพิมพ์เสมาธรรม, 2550
วรเดช จันทรศร และ ไพโรจน์ ภัทรนรากุล. 2552. การประเมินผลในระบบเปิด. พิมพ์ครั้งที่ 11.โครงการเอกสารและตำรา สมาคมรัฐประศาสนศาสตร์ นิด้า: ห้างหุ้นส่วนจำกัด สหายบล็อกและการพิมพ์
สมหมาย รุ่งสว่าง. 2546. ภาวะการขาดแคลนแรงงานและความต้องการแรงงานการเกษตรในจังหวัดตราด. บัณทิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยบูรพา, 2546
สุจิตรา ธนานันท์. 2552. การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์. พิมพ์ครั้งที่ 4.ห้างหุ้นส่วนจำกัด ทีพีเอ็น เพรส
สุมาลี ปิตยานนท์. เศรษฐศาสตร์แรงงาน. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2539.
