เมืองพิษณุโลก

 

เมืองสองแคว     

  

พิษณุโลก เป็นจังหวัดใหญ่ เป็นศูนย์กลางการคมนาคมระหว่างภาคกลางและภาคเหนือ

สร้างเมื่อประมาณพุทธศตวรรษที่ 15 สมัยขอมมีอำนาจปกครองแถบนี้ พิษณุโลกเดิมชื่อ

"เมืองสองแคว" ตั้งอยู่บริเวณ วัดจุฬามณีในปัจจุบัน เหตุที่ชื่อเมืองสองแคว

เพราะตั้งอยู่ระหว่างแควน่านกับลำน้ำแควน้อย ในสมัยสุโขทัยครั้งสมเด็จพระมหาธรรมราชาลิไท

ได้โปรดเกล้าฯ ให้ย้ายเมืองสองแควมาตั้งอยู่ ณ ที่ปัจจุบัน เมื่อปี พ.ศ. 1900 และยังเรียก

เมืองสองแควเรื่อยมา ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นพิษณุโลกในสมัยอยุธยา รัชกาลของสมเด็จพระบรม

ไตรโลกนาถ เมื่อครั้งที่เสด็จ ขึ้นมาประทับที่เมืองสองแควตั้งแต่ พ.ศ. 2006 จนสิ้นรัชกาลในปี

พ.ศ. 2031 เมืองพิษณุโลกจึงมีฐานะเป็นราชธานีแทนกรุงศรีอยุธยานานถึง 25 ปี ในสมัย

สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ และเป็นเมืองลูกหลวง ซึ่งกษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยาส่งมหาอุปราช

หรือพระราชโอรสมาครอง เมืองสมเด็จพระนเรศวรมหาราชก็ทรงมีพระราชสมภพ ณ เมืองนี้ และ

ได้ทรงครองเมืองนี้เช่นกันในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ พ.ศ. 2437 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า

เจ้าอยู่หัว ได้ทรงโปรดเกล้าให้ยกฐานะเมืองพิษณุโลกขึ้นเป็นมณฑล เรียกว่ามณฑลพิษณุโลก

ต่อมายกเลิกการปกครองแบบมณฑลแล้ว พิษณุโลกจึงมีฐานะเป็น

 


ภาพถ่ายเก่า ปรางค์ประธานวัดจุฬามณี ก่อนการบูรณะโดยกรมศิลปากร ไม่ทราบวันเวลาที่ถ่าย วัดจุฬามณีนี้สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2007 โดยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ เพื่อทรงผนวชในปีถัดมา โดยมีหลักฐานในพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์ และศิลาจารึกสมัยอยุธยาตอนปลายที่ติดอยู่กับมณฑปพระพุทธบาทภายในวัดนี้ อนึ่ง สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรงขึ้นมาประทับยังเมืองพิษณุโลกเพื่ออำนวยการสงครามระหว่างอยุธยากับล้านนาที่ยังคุกรุ่นอยู่ในแคว้นสุโขทัยระยะนั้น
ภาพถ่ายทางอากาศ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ พิษณุโลก โดย วิลเลียมส์ ฮันต์ (Williams Hunt) ในปี ค.ศ.1946 หรือ พ.ศ.2489

 พระพุทธชินราช ภายในวิหาร วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ พิษณุโลก วันเวลาที่ถ่าย พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเยือนกราบนมัสการ ประมาณ ปี พ.ศ.2409 พระพุทธชินราชเป็นพระพุทธรูปสำคัญองค์หนึ่งของประเทศไทย หล่อด้วยสำริด สร้างขึ้นในศิลปะสุโขทัย ราวพุทธศตวรรษที่ 20 
 พระอัฏฐารสและวิหารเก้าห้อง วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ พิษณุโลก ไม่ทราบวันเวลาที่ถ่าย ยังสังเกตเห็นว่ามีผนังก่ออิฐถือปูนของวิหารและแนวระเบียงคดชั้นนอกหลงเหลืออยู่  
 วิหารพระเหลือ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ พิษณุโลก ไม่ทราบวันเวลาที่ถ่าย พระเหลือนี้ เชื่อว่าเป็นพระพุทธรูปที่สร้างจากทองสำริดที่เหลือจากการหล่อพระพุทธชินราช พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูหัวเมื่อยังทรงผนวชเป็นเจ้าฟ้าเณรจุฬาลงกรณ์ทรงบริจาคพระราชทรัพย์เพื่อบูรณะวิหารพระเหลือนี้ ในปีพ.ศ. 2412 คราวตามเสด็จสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมายังเมืองพิษณุโลก  
 ปรางค์ประธาน วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ พิษณุโลก ก่อนการบูรณะระเบียงคดชั้นในและชั้นนอกขึ้นล้อมรอบองค์ปรางค์ดังที่เห็นในปัจจุบัน  
  ศาลสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ภายในโรงเรียนพิษณุโลกพิทยาคม ไม่ทราบวันเวลาที่ถ่าย แต่เดิมเป็นศาลเทพารักษ์ประจำเมืองพิษณุโลก มีรูปเทพรักษ์ทรงเครื่องอย่างกษัตริย์ประดิษฐานอยู่ ต่อมากรมศิลปากรได้ให้นายสิทธิเดช แสงหิรัญ ปั้นหล่อพระรูปของสมเด็จพระนเรศวรขึ้นใหม่ และสร้างศาลเป็นคอนกรีตเสริมเหล็กดังที่เห็นในปัจจุบัน ศาลสมเด็จพระนเรศวรนี้สร้างเสร็จเมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2504 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระบรมราชินีนาถเสด็จพระราชดำเนินมาทรงเปิดศาลนี้ในวันที่ 25 มกราคม 2505

พ.ศ. 2444 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จเยี่ยมโรงเรียนตัวอย่างประจำมณฑลปรารภว่า

 

มีนักเรียนสนใจเรียนมาก แต่สถานที่คับแคบไม่พอกับความต้องการ

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จเยี่ยมโรงเรียน

        

          พ.ศ. 2473 สร้าง “สะพานนเรศวร” โรงเรียนต้องย้ายครั้งที่ 1 ไปอยู่บริเวณ “วัดราชคฤห์” และ

 

ศาลาโรงโขน ในบริเวณวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ

 

        

          พ.ศ. 2475 ยกเลิก “มณฑล” เปลี่ยนเป็น “จังหวัด” เปลี่ยนชื่อโรงเรียนเป็น “โรงเรียนประจำจังหวัดพิษณุโลก” ต่อมาทางราชการเปลี่ยนเป็น “โรงเรียนพิษณุโลกพิทยาคม” ประมาณกลางปีนี้โรงเรียนต้องย้ายครั้งที่ 2 ย้ายชั้นมัธยม (ม.4,ม.5,ม.6) ข้ามฝั่งมาอยู่ ณ สถานที่ปัจจุบัน บริเวณ “วังจันทน์” แทนที่โรงเรียนฝึกหัดครูมูล (เกษตร) “พิษณุวิทยายน” ซึ่งย้ายไปอยู่บริเวณ “สระแก้ว” โรงพยาบาลพุทธชินราช

 

        

          พ.ศ. 2480 เชื่อมต่ออาคารเรียน 2 ชั้น อาคารเดิม 1 หลัง อยู่ตรงกลาง อาคารใหม่ 2 หลัง

อยู่ด้านเหนือและด้านใต้ของอาคารเก่า รวมเป็นอาคารเดียวกันหันหน้าไปทางทิศตะวันออกสู่ถนนวังจันทน์

 

        

          พ.ศ. 2504 ปรับปรุงบริเวณโรงเรียนใหม่ รื้อย้ายอาคารเก่า (บริเวณเสาธง) ออกไปไว้ด้านเหนือ

สนามฟุตบอล เพื่อมิให้บังหน้าศาลสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

 

 

และจังหวัดพิษณุโลกเริ่มทดลองจัดตั้งสหกรณ์หาทุนขึ้น ณ ท้องที่อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก เป็นแห่งแรกใช้ชื่อว่า "สหกรณ์วัดจันทร์ ไม่จำกัดสินใช้" โดยจดทะเบียนเมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2459 มีพระราชวรวงศ์เธอกรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ เป็นนายทะเบียนสหกรณ์พระองค์แรก นับเป็นการเริ่มต้นแห่งการสหกรณ์ในประเทศไทยอย่างสมบูรณ์

      

 


 

คุณจรูญ โสพรรณตระกูล เจ้าของรูปภาพ
และ ผู้อำนวยการโรงเรียนพิษณุโลกพิทยาคม
ขอขอบคุณ