เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ เกิดวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2483 ที่ อ. พนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี เป็นบุตรคนโตและเป็นผู้ชายคนเดียวในจำนวนพี่น้อง 5 คน บิดาชื่อ นายฮกหรือสมบัติ มารดาชื่อ นางสมใจ บิดาเคยเป็นหลงจู๊โรงฝิ่น ในภายหลัง บิดามารดาหย่าร้างกัน
                เขาเรียนจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 จากโรงเรียนวัดบ้านทวน จบมัธยมอุดมศึกษาที่โรงเรียน ทวีธาภิเษก จบปริญญาตรี นิติศาสตร์ธรรมศาสตร์ เมื่อปี พ.ศ. 2508 หลังจากนั้นกลับไปบวชที่วัดทุ่งสมอ กาญจนบุรี ระหว่างจำพรรษา ได้ไปศึกษาธรรมกับท่านพุทธทาสภิกขุ ณ สวนโมกขพลาราม อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฏร์ธานี ได้รับปริญญาศิลปศาสตร์บัณฑิตกิตติมศักดิ์จากสถาบันราชภัฏกาญจนบุรี ปริญญาศิลปศาสตร์บัณฑิตกิตติมศักดิ์(ภาษาและวรรณคดีคณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ และ ปริญญาศิลปศาสตร์บัณฑิตกิตติมศักดิ์ (ภาษาไทย) คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
                ครอบครัวของเนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ชอบการแต่งโคลงกลอน ชอบดนตรีไทย มารดาชอบอ่านวรรณคดี เขาจึงอ่านหนังสือได้ตั้งแต่อยู่ชั้นประถมปีที่ 1 เป่าขลุ่ยได้ตั้งแต่ชั้นประถมศึกษาปีที่ 2
                เขาเป็นคนช่างคิดช่างสังเกตมาตั้งแต่เด็กๆ เมื่อเรียนหนังสือชั้นมัธยมปีที่ 3 ได้พบโคลงสี่ที่บิดาเขียนไว้เมื่อยังหนุ่ม จึงเกิดแรงบันดาลใจเขียนโคลงส่งไปลงหนังสือพิมพ์ท้องถิ่น เขาเริ่มเขียนกลอนเมื่อชั้นมัธยมปีที่ 5-6 และเขียนจริงจังช่วงที่เรียนมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ช่วงนั้นเขาไม่ค่อยได้เรียนหนังสือ ชอบเอลวิส เพรสลีย์เป็นชีวิตจิตใจ ไว้ผมทรงเดียวกับเอลวิส พกหนังสือ I.S. Song Hits กว่าจะเรียนจบปริญญาตรีจึงใช้เวลาถึง 7 ปี นิภา บางยี่ขัน เป็นเพื่อนนักกลอนที่สนิทกันมาตั้งแต่มัธยมปลาย จนมาร่วมทีมนักกลอนมหาวิทยาลัยร่วมกัน
                เคยทำงานในกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ เพื่อหารายได้พิเศษ ตั้งแต่ยังเรียนไม่จบปริญญาตรี
                หลังจากเรียนจบแล้วไปบวช ระหว่างพ.ศ .2511-12 สึกแล้วไปทำงานอยู่กองบรรณาธิการ นิตยสาร วิทยาสาร ของ ไทยวัฒนาพานิช
               เมื่อปี 2514 แต่งงานกับคุณประคองกูล อิศรางกูร ณ อยุธยา ช่วงนี้ไปเป็นอาจารย์สอนวิชาการประพันธ์อย่างสร้างสรรค์ คณะ ศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ปัตตานี
                หลังจากนั้นทำงานฝ่ายการพนักงาน ธนาคารกรุงเทพจำกัด โดยเป็นผู้ชำนาญการด้านวัฒนธรรม สังกัดศูนย์สังคีตศิลป์ ฝ่ายการประชาสัมพันธ์
                มีบุตรธิดา 2 คน คือ ประคำกรองและแก้วเก้า