จากการศึกษาค้นคว้าวิจัยเรื่อง ภาวะผู้นำปริวรรต : ตัวจักรสำคัญสำหรับผู้บริหารในยุคปฏิรูปการศึกษา
ของ นางสาวเสาวนิตย์ ทวีสันทนีนุกูล ศึกษาศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาการบริหารการศึกษา
คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ สรุปได้ดังนี้
ปัจจุบันโลกมีการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่องสมํ่าเสมอ วิทยาการทุกอย่างพัฒนาก้าวหน้าอยู่ตลอดเวลา ดังนั้นทุกสิ่งจึงต้องปรับเปลี่ยน และพัฒนาไปพร้อมกัน เพื่อให้สามารถดำรงอยู่ได้ในสังคมโลก การจัดการศึกษาเป็นปัจจัยที่จะส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงขององค์ความรู้ต่างๆ พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ( ฉบับที่ 2 ) พ.ศ. 2545 ซึ่งเป็นกฎหมายแม่บทในกระบวนการจัดการศึกษาของประเทศไทย มีเนื้อหาให้ปรับเปลี่ยนเกี่ยวกับสาระของ การจัดการศึกษาในทุก ๆ ด้านการเปลี่ยนแปลงตามพระราชบัญญัตินี้ถือ เป็นการปฏิรูปการศึกษาครั้งใหญ่ ซึ่งปฏิรูปทั้งระบบ มีการเปลี่ยนแปลงทุกระดับ การปฏิรูประดับสถานศึกษาให้สอดคล้องกับกฎหมายและนโยบายการดำเนินการ ด้านการศึกษาของประเทศ เป็นกลไกที่ทำให้การพัฒนาคุณภาพการเรียนการสอนประสบความสำเร็จ การปฏิรูปขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายๆ ด้านที่สำคัญ แต่ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อประสิทธิผลขององค์การมากคือผู้บริหารองค์การผู้บริหารที่จะประสบความสำเร็จในการบริหารต้องใช้ยุทธศาสตร์หลายๆ อย่าง ยุทธศาสตร์ที่สำคัญตัวหนึ่งก็คือการมีภาวะผู้นำ และภาวะผู้นำที่ผู้นำในองค์การต่างๆ นำมาใช้กันมากในปัจจุบันคือภาวะผู้นำปริวรรตซึ่งจะช่วยให้การบริหารมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น
สิ่งที่ทำให้ภาวะผู้นำปริวรรตแตกต่างจากรูปแบบภาวะผู้นำแบบอื่น ๆ
1. ไม่เป็นการบริหารแบบ top down ซึ่งผู้บริหารสั่งงานจากเบื้องบนแต่เพียงผู้เดียว
2. ผู้นำปริวรรตจะเป็นพี่เลี้ยงอย่างใกล้ชิดของครูและนักเรียน เพื่อให้ครูได้ทำงานด้วยความมั่นใจ
และมีกำลังใจในการทำงาน และนักเรียนเกิดความเชื่อมั่นในตนเองมากยิ่งขึ้น
3. คำนึงถึงความก้าวหน้าของครูไปพร้อม ๆกับความก้าวหน้าของนักเรียน ส่วนใหญ่โรงเรียนและ
ผู้บริหารจะมุ่งที่ผลงานของโรงเรียนและเน้นไปที่ตัวเด็กมาก แต่ไม่ได้สนใจที่จะพัฒนาครูให้มีความก้าวหน้าหรือได้เรียนรู้สิ่งใหม่ ทำให้ส่งผลต่อการทำงานของครูและการพัฒนานักเรียน
4. ผู้นำปริวรรตจะดูแลให้วิสัยทัศน์ของโรงเรียนดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง การนำวิสัยทัศน์ที่กำหนด
ร่วมกันมาทำให้เป็นผลงานที่เป็นรูปธรรม อย่างต่อเนื่องซึ่งจะส่งผลให้งานของโรงเรียนเกิดขึ้นอย่างชัดเจนและตรงกับความต้องการของทุกคน
5. ผู้นำปริวรรตมีแนวคิดในการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงงานต่าง ๆ ไประยะหนึ่งจะเกิดภาวการณ์ชะงักของงาน ดังนั้นผู้บริหารต้องมีแนวคิดใหม่ที่จะปรับปรุงเปลี่ยนแปลงงานอยู่ตลอดเวลา เพื่อให้สมาชิกขององค์การเกิดความกระตือรือร้นในการปฏิบัติงาน
6. ภาวะผู้นำปริวรรตเหมาะที่จะใช้กับการดำเนินงานในขั้นตอนแรกของงานทุกงานของทุกๆ วันให้ลุล่วงไปด้วยดี เพราะการที่ผู้บริหารมีแนวคิดของการเปลี่ยนแปลง u3585 การมอบอำนาจในการตัดสินใจการให้ทุกคนได้ร่วมกันแก้ปัญหา ทำให้สมาชิกมีความรู้สึกว่าตนเองเป็นเจ้าขององค์การนั้นๆ จะทำงานด้วยความมุ่งมั่นและพยายามมากยิ่งขึ้น (Bass,Bernard M& Avolio,Bruce J. 1994:125-130)
เป้าหมายของภาวะผู้นำปริวรรต
1. ช่วยให้ผู้ร่วมงานมีการพัฒนา สร้างความร่วมมือ สร้างวัฒนธรรมการทำงานในโรงเรียนอย่าง
มืออาชีพ ผู้ร่วมงานสามารถจะพูดคุย ปรึกษาหารือสังเกต วิพากษ์วิจารณ์การทำงานซึ่งกันและกัน ผู้นำปริวรรตจะเกี่ยวข้องกับผู้ร่วมงานโดยการตั้งเป้าหมายร่วมกัน ลดการทำงานตามลำพังของครู ใช้กลไกการทำงานทางราชการสนับสนุน วัฒนธรรมการเปลี่ยนแปลง สร้างผู้ร่วมงานให้มีภาวะผู้นำโดยการมอบอำนาจและสื่อสารบรรทัดฐานและความเชื่อของโรงเรียน
2. สนับสนุนการพัฒนาครู จากการศึกษาของลิทวูด พบว่าแรงจูงใจของครูที่จะพัฒนางานให้สูงขึ้น
เมื่อครูมีแรงจูงใจภายในที่จะพัฒนาอย่างมืออาชีพและกระบวนการนี้จะง่ายขึ้น ถ้าหากว่าครูมีความมุ่งมั่นอย่างสูงที่จะปฏิบัติตามพันธกิจของโรงเรียนผู้นำต้องให้ผู้ร่วมงานมีบทบาทในการแก้ไขปัญหาที่ไม่ใช่งานประจำของโรงเรียนเพื่อพัฒนาโรงเรียน โดยโรงเรียนจะต้องกำหนดเป้าหมายที่ต้องการจะทำให้สำเร็จให้ชัดเจนแน่นอน
3. มีการช่วยเหลือครูในการแก้ปัญหาในการทำงานอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น ลิทวูด เห็นว่า
การกระตุ้นให้ครูทำกิจกรรมใหม่ ๆ และให้ครูได้ใช้ความพยายามอย่างมาก จะช่วยให้ครูทำงานอย่างฉลาด
และไม่ต้องทำงานหนักมากเกินไป ผู้นำต้องเชื่อว่าผู้ร่วมงานสามารถพัฒนางานให้ดีขึ้นได้ดีกว่าการที่ผู้นำ
ทำงานนั้นๆ ตามลำพัง (Leithwood, 1999:58-83)
คุณลักษณะของผู้นำปริวรรต
คุณลักษณะของผู้นำปริวรรตโดยทั่ว ๆไปจะเป็น ดังนี้ ทิชชีและดีเวนนา ( Tichy & Devanna
,1986 : 19-32) อ้างถึงใน เสริมศักดิ์ วิศาลาภรณ์, 2544 : 62)
1. เป็นผู้นำปริวรรต (Change agent ) จะเปลี่ยนองค์การที่ตนเองรับผิดชอบไปสู่เป้าหมายที่ดีกว่า คล้ายกับผู้ฝึกสอนหรือโค้ชนักกีฬาที่ต้องรับผิดชอบทีมที่ไม่ชนะใครเลย ต้องมีการเปลี่ยนเป้าหมายเพื่อความเป็นผู้ชนะ และต้องสร้างแรงบันดาลใจให้ลูกทีมเล่นให้ดีที่สุดเพื่อชัยชนะ
2. เป็นคนกล้าและเปิดเผย เป็นคนที่ต้องเสี่ยงแต่มีความสุข และมีจุดยืนของตนเองกล้าเผชิญกับ
ความจริง กล้าเปิดเผยความจริง
3. เชื่อมั่นในคนอื่น ผู้นำปริวรรตไม่ใช่เผด็จการแต่มีอำนาจ และu3626 สนใจคนอื่นมีการทำงานโดยมอบอำนาจให้คนอื่นทำงานโดยเชื่อว่าคนอื่นก็มีความสามารถ
4. ใช้คุณค่าเป็นแรงผลักดัน ผู้นำปริวรรตจะชี้ให้ผู้ตามตระหนักถึงคุณค่าของเป้าหมาย และสร้างแรง
ผลักดันในการปฏิบัติงานเพื่อบรรลุเป้าหมายที่มีคุณค่า
5. เป็นผู้เรียนรู้ตลอดชีวิต ผู้นำปริวรรตจะนึกถึงสิ่งที่ตนเองเคยทำผิดพลาดในฐานะที่เป็นบทเรียน
และจะพยายามเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ เพื่อพัฒนาตนเองตลอดเวลา
6. มีความสามารถที่จะเผชิญกับความสลับซับซ้อนความคลุมเครือและความไม่แน่นอน ผู้นำปริวรรต
มีความสามารถการเผชิญปัญหาที่เปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ
7. เป็นผู้มองการณ์ไกล ผู้นำปริวรรตจะมีความสามารถในการมองการณ์ไกล สามารถที่จะนำความ
หวัง ความฝันมาทำให้เป็นจริงได้คุณลักษณะของผู้นำ
ในสถานศึกษาที่จะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงคือ
1. มีวิสัยทัศน์
2. มีความเชื่อว่าโรงเรียนคือสถานที่สำหรับการเรียนรู้
3. เห็นคุณค่าของทรัพยากรมนุษย์
4. เป็นนักสื่อสารประชาสัมพันธ์และเป็นผู้ฟังที่ดี
5. ปฏิบัติงานอย่างกระฉับกระเฉง
6. มีความกล้าเสี่ยง ( Hickman, 1984 : 75)
อ้างอิง บทความเกี่ยวกับภาวะผู้นำ
วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี
ปีที่ 16 ฉบับที่ 1 ธันวาคม 2548
มาเยี่ยมชมผลงานครับ