ระบบผู้เชี่ยวชาญ

                        ระบบผู้เชี่ยวชาญ  ( Expert  Systems - ES )

เป็นระบบหรือโปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่ชาญฉลาด ( Intelligent  Program )ทำงานในลักษณะเลียนแบบกระบวนการคิดหาเหตุผลในการแก้ปัญหาเฉพาะเรื่องใดเรื่องหนึ่งของผู้เชี่ยวชาญมนุษย์ได้ โดยอาศัยฐานความรู้( Knowledge base ) และกลไกอนุมาน ( Inference  Engine ) เป็นองค์ประกอบหลักในการทำงาน

ES  ทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาแก่ผู้ใช้ในการให้คำแนะนำที่ต้องอาศัยความเชี่ยวชาญในบางสาขา  ES  เป็นโปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่เก็บข้อมูลและกฎเกณฑ์ของความรู้ ซึ่งรวบรวมมาจากสาขาวิชาที่ต้องการความเชี่ยวชาญไว้ในฐานความรู้ ( Knowledge base ) และโปรแกรมจะดำเนินการเมื่อมีการป้อนข้อมูลโดยผู้ใช้ ในลักษณะการถามตอบและประมวลผล  คำตอบจากที่ผู้ใช้ป้อนเข้าไปเพื่อหาข้อสรุป หรือคำแนะนำที่ต้องการ

ES  เป็นสาขาหนึ่งของปัญญาประดิษฐ์ ( Artificial intelligence - AI ) ซึ่งค้นคว้าเกี่ยวกับ การพัฒนาความสามารถของคอมพิวเตอร์ในการเลียนแบบการเรียนรู้และพฤติกรรมให้เหตุผลของมนุษย์

ES 

1)  ให้คำแนะนำเกี่ยวกับความรู้หรือความชำนาญแก่ผู้ใช้โดยทั่วไป เช่น การให้คำแนะนำสำหรับคนที่ได้รับพิษทางปากว่าควรจะปฏิบัติตัวอย่างไร

2)  การให้ความช่วยเหลือแก่ผู้เชี่ยวชาญ ในการศึกษาสถานการณ์โดยการรวบรวมสารสนเทศ การสังเกตหรือประเมินสถานการณ์ รวมทั้งการแนะนำในการจัดการ การให้ความช่วยเหลือแก่ผู้เชี่ยวชาญนี้เป็นการตรวจซ้ำ (Double check ) ว่าข้อมูลที่สำคัญ ไม่ได้ถูกละเลยไปในการพิจารณาปัญหาต่างๆ เช่น หมอใช้ ES เพื่อวินิจฉัยว่าคนไข้ป่วยด้วยโรคหัวใจ หรือเป็นเพราะปัญหา Cardiac  malfunction

3)  ทดแทนผู้เชี่ยวชาญ โดยการใช้ฐานความรู้และความสามารถในการวิเคราะห์เพื่อประเมินสถานการณ์ในกรณีที่ไม่สามารถหาผู้เชี่ยวชาญได้ เช่น ผู้ช่วยหมอใช้ ES ในการตรวจสอบผลการตรวจคลื่นหัวใจ (Electro - cardigram printout ) เพื่อดูว่าหัวใจของคนไข้ทำงานปกติหรือไม่

                                      องค์ประกอบของ  ES

1)  ฐานความรู้  ( Knowledge base ) ซึ่งเก็บรวบรวมกฎเกณฑ์ต่างๆที่เกี่ยวข้องกับความรู้ ความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน กฎเกณฑ์นี้จะช่วยให้ ES สามารถให้ข้อสรุปในเรื่องที่เกี่ยวข้องแก่ผู้ใช้

2) โปรแกรมที่จะนำฐานความรู้ไปใช้เพื่อพิจารณาเสนอแนะแก้ปัยหาหรือโครงสร้างการตัดสินใจ ( Inference engine )  โดย Inference engine  จะทำหน้าที่ในการจัดระบบและควบคุมกฎเกณฑ์ โดยจะให้เหตุผลต่างๆ เพื่อจะนำไปสู่ข้อสรุปหรือข้อเสนอแนะแก่ผู้ใช้

3)  อุปกรณ์ช่วยในการอธิบาย ( Explanation facility ) อุปกรณ์ช่วยในการอธิบาย ช่วยทำให้ผู้ใช้เข้าใจกฎเกณฑ์ที่ใช้ในการตัดสินใจ

4)  อุปกรณ์ในการหาความรู้ ( Knowledge acquisition facility ) เป็นอุปกรณ์ในการรวบรวมและเก็บความรู้ที่สะดวกและมีประสิทธิภาพ

5)  การเชื่อมโยงกับผู้ใช้ ( User interface ) เป็นการทำให้การพัฒนาและการใช้ ES ทำได้ง่ายขึ้น ปัจจุบันมีซอฟต์แวร์ซึ่งผู้ใช้สามารถนำไปช่วยในการสร้าง ES โดยใช้รูปภาพที่ผู้ใช้ต้องการ ( เช่น จะใช้เมนูฟอร์ม )

                           ตัวอย่างของ  ES   ที่นำไปใช้ในงานด้านต่างๆ

1)  ด้านการแพทย์  : ให้คำแนะนำแก่หมอในการสั่งยาปฏิชีวนะให้คนไข้

2)  ด้านการผลิต  :  ให้คำแนะนำแก่โรงงานในการผลิตผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น ชิ้นส่วนเครื่องบิน

3)  ด้านธรณีวิทยา : ให้คำแนะนำแก่นักธรณีวิทยาในการวิเคราะห์ดินและน้ำมัน เพื่อพิจารณาในการขุดเจาะน้ำมัน

4)  ด้านกระบวนการผลิต : ให้คำแนะนำในการกำหนดตารางเวลาในกระบวนการผลิต

5)  ด้านกระบวนการทำงานของบริษัทบัตรเครดิต  :  ใช้ ES ช่วยในกระบวนการทำงานตั้งแต่การประมวลการสมัครของลูกค้า การอนุมัติเครดิต  การรวมบัญชีที่ค้างชำระเกินกำหนด

6)  ด้านกฎหมายระหว่างประเทศ :  ช่วยบริษัทที่ทำธุรกิจต่างประเทศในการทำสัญญากับประเทศต่างๆและใช้เป็นเครื่องมืออบรมพนักงานให้มีความรู้และทักษะในความซับซ้อนของการค้าระหว่างประเทศมากขึ้น

7)  ด้านการค้าระหว่างประเทศ  :   บริทต่างๆ ได้อาศัย ES สำเร็จรูปที่ชื่อว่า " Origin" เป็นเครื่องมือช่วยในการให้คำแนะนำในเรื่องกฏระเบียบต่างๆ

                                             ข้อจำกัดของ  ES

1)  การนำความรู้ความเชี่ยวชาญมาใช้ใน ES ในบางครั้งอาจทำได้ยากเนื่องจากผู้เชี่ยวชาญอาจจะไม่สามารถอธิบายได้ว่าตนเองรู้อะไรบ้าง และบางครั้งก็ไม่สามารถอธิบายเหตุผลของความรู้ได้อย่างชัดเจน

2)  แม้ว่าผู้เชี่ยวชาญจะสามารถอธิบายองค์ความรู้และกระบวนการการให้เหตุผลอย่างชัดเจน แต่กระบวนการในการสร้างกฏเกณฑ์อาจจะสลับซับซ้อนมากเกินไป จนไม่สามารถเสนอแนะคำตอบได้อย่างแน่ชัด

3)  การใช้ ES จะใช้แก้ปัญหาที่ได้รับการออกแบบและใส่ข้อมูลในโปรแกรมแล้วเท่านั้น ดังนั้น ES จึงไม่สามารถจัดการปัญหาที่เกิดขึ้นใหม่ นอกจากนี้ ES ไม่สามารถเรียนรู้จากประสบการณ์ที่ผ่านมาและสามารถใช้ความเชี่ยวชาญที่มีอยู่เพื่อจัดการกับปัญหาใหม่ๆแบบมนุษย์ทำได้

4)  ES  ไม่มีวิจารณญาณในการเสนอแนะ ดังนั้นในบางกรณีอาจจะนำไปสู่อันตรายได้