ปัจจุบันโ รงเรียนฆ้องชัยวิทยาคม เป็นโรงเรียนขนาดเล็ก ระดับความรู้ความสามารถ ของนักเรียนส่วนใหญ่อยู่ในระดับปานกลางไปหาอ่อน ในการรับการประเมินภายนอกจากสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.) ในรอบแรก พบว่า กิจกรรมการเรียนการสอนและกิจกรรมเสริมหลักสูตร ที่กระตุ้นให้ผู้เรียนรู้จัก คิดวิเคราะห์ คิดแก้ไขปัญหาและตัดสินใจ ให้มีความหลากหลายอยู่ในระดับคุณภาพพอใช้เท่านั้น อาจเป็นเพราะว่าในการจัดการเรียนการสอนครูส่วนหนึ่งยังใช้วิธีการสอนรูปแบบเดิม คือสอนตามเนื้อหามากกว่าสอนกระบวนการคิด อาจจะมาจากสาเหตุครูขาดทักษะในการสอนแบบคิดวิเคราะห์ และจากการประเมินภายนอก ดังกล่าว ครู มีความสามารถในการจัดการเรียนการสอนอย่างมีประสิทธิภาพ และเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญอยู่ในระดับพอใช้ และผู้เรียนมีความสามารถในการคิดวิเคราะห์ คิดสังเคราะห์ มีวิจารณญาณ มีความคิดสร้างสรรค์ คิดไตร่ตรอง มีวิสัยทัศน์ และผู้เรียนมีทักษะในการแสวงหาอยู่ในระดับพอใช้ เช่นกัน
ดังนั้นการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนและกิจกรรมเสริมหลักสูตร ที่กระตุ้นให้ผู้เรียนรู้จักคิดวิเคราะห์ คิดแก้ไขปัญหาและตัดสินใจ ให้มีความหลากหลายนั้นมีหลายวิธีการ ครูต้องมีส่วนรับผิดชอบโดยตรงในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน เพื่อพัฒนาผู้เรียนให้เป็น ผู้มีความรู้ มีความสามารถ รู้จักฝึกการคิด รู้จักฝึกการวิเคราะห์ รู้จักฝึกการสังเคราะห์ รู้จักฝึกการสังเกต และฝึกการทำงานอย่างเป็นระบบ รวมทั้งให้ผู้เรียนได้เรียนรู้จากประสบการณ์จริง ฝึกการปฏิบัติ ให้ทำได้ คิดเป็น ทำเป็น รักการอ่าน และเกิดการใฝ่รู้อย่างต่อเนื่อง สามารถบูรณาการความรู้ได้หลายกลุ่มสาระการเรียนรู้ รวมทั้งยังส่งเสริมนิสัยรักการอ่าน การเขียนให้กับผู้เรียน ผู้เขียนจึงได้ออกแบบและทดลองใช้ เทคนิควิธีจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบ “ความรู้สู่การทำหนังสือ” เพื่อจัดกิจกรรมและแก้ปัญหาดังที่กล่าวมา
แนวคิดที่สำคัญในการพัฒนานวัตกรรม
ความจำเป็นในการพัฒนานวัตกรรม เทคนิควิธีการจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบ “ความรู้สู่การทำหนังสือ” นี้มาจากแนวคิดในเรื่องแก่นของการเรียนการสอน ซึ่งแก่นของการเรียนการสอน คือ การเรียนรู้ของนักเรียน การเรียนรู้เกิดขั้นได้ทุกแห่ง ทุกที่ ทุกเวลา (Anytime Anythimg Anywhere) ต่อเนื่องยาวนานตลอดชีวิต ความศรัทธาเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีของการเรียนรู้อย่างเป็นระบบ ผู้เรียนรู้ได้ดีจากการสัมผัสและสัมพันธ์ สาระที่สมดุลเกิดจากการเรียนรู้ คือ ความรู้ ความคิด ความสามารถ และความดี รวมทั้งการนำ แนวคิดจากพระราชดำรัส พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ฯ ที่ว่า “ หนังสือเป็นเสมือนคลังที่รวบรวมความรู้ความคิด วิทยาการ ทุกด้านทุกอย่าง ซึ่งมนุษย์ได้เรียนรู้ ได้คิด ได้อ่าน และเพียรพยายามบันทึกรักษาไว้ด้วยลายลักษณ์อักษร หนังสือแพร่ไปถึงไหน ความรู้ความคิดก็แพร่ไปถึงนั่น หนังสือจึงเป็นสิ่งมีค่า และมีประโยชน์อันประมาณมิได้ ในแง่ที่เป็นบ่อเกิดแห่งการเรียนรู้” (จากหนังสือโครงการเด็กไทยรวมใจอ่านถวายในหลวง 60 ล้านเล่ม)
ดังนั้นการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ หมายถึง การปฏิบัติต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับการเรียนการสอนเพื่อให้การดำเนินการสอนเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ และการเรียนรู้ของผู้เรียนบรรลุสู่จุดประสงค์การเรียนการสอนที่กำหนดให้ การเน้นที่ตัวผู้เรียนให้ผู้เรียนได้เรียนร่วมแรง ร่วมใจ ร่วมคิด ร่วมทำ ในกิจกรรมที่ใกล้กับสภาพจริงมากที่สุด และเชื่อมโยงกับประสบการณ์เดิมนำไปสู่การสร้างสรรค์องค์ความรู้และความสุขใจของผู้เรียน ทั้งที่ผู้สอนจะต้องเป็นผู้จัดการประคับประคอง ช่วยเหลือให้กำลังใจและสรรหาสิ่งแวดล้อมกับสื่อต่าง ๆ ที่ช่วยให้เกิดการเรียนรู้อย่างมีประสิทธิภาพ และเหมาะสมมากที่สุด รวมทั้งคำนึงถึงประโยชน์ที่จะเกิดขึ้นกับผู้เรียน และตอบสนองการเรียนรู้ของผู้เรียนตามความแตกต่างระหว่างบุคคล โดยผู้เรียนมีโอกาสในการเลือกกิจกรรมและลงมือปฏิบัติจริง สรุปเป็นความรู้ใหม่และเกิดความภาคภูมิใจต่อความสำเร็จของตน ครูเป็นผู้อำนวยความสะดวก จัดสถานการณ์แหล่งความรู้และสื่อที่เหมาะสม ให้เอื้อและอำนวย ต่อการพัฒนาการของผู้เรียน
โดยมีหลักในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ ดังนี้
1. ผู้เรียนมีบทบาทรับผิดชอบต่อการเรียนของตน ผู้เรียนเป็นผู้รู้ บทบาทของครูคือผู้สนับสนุน (Supporter) และเป็นแหล่งความรู้(Resource Person) ของผู้เรียน ผู้เรียนจะรับผิดชอบตั้งแต่เลือกและวางแผนสิ่งที่ตนจะเรียน หรือเข้าไปมีส่วนร่วมในการเลือก และจะเริ่มต้นการเรียนรู้ด้วยตนเองด้วยการค้นคว้า
2. เนื้อหาวิชามีความสำคัญและมีความหมายต่อการเรียนรู้ ในการออกแบบการเรียนรู้ปัจจัยที่สำคัญที่จะต้องนำมาพิจารณาประกอบด้วย เนื้อหาวิชาประสบการณ์เดิม ความต้องการของผู้เรียน การเรียนรู้ที่สำคัญและมีความหมายจึงขึ้นอยู่กับสิ่งที่สอน (เนื้อหา) และวิธีที่ใช้สอน (เทคนิคการสอน)
3. การเรียนรู้จะประสบผลสำเร็จ หากผู้เรียนมีส่วนร่วมในกิจกรรมการเรียนการสอน ผู้เรียนจะได้รับความสนุกสนานจากบทเรียน หากเข้าไปมีส่วนร่วมในการเรียนรู้ได้ทำงานร่วมกับเพื่อน ๆ ได้ค้นพบข้อคำถามและคำตอบใหม่ ๆ สิ่งใหม่ ๆ ประเด็นที่ท้าทายและความสนใจในเรื่องใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้น รวมทั้งการบรรลุผลสำเร็จของงานที่พวกเขาริเริ่มด้วยตนเอง
4. สัมพันธภาพที่ดีระหว่างผู้เรียน การมีปฏิสัมพันธ์ที่ดีในกลุ่มจะช่วยส่งเสริมความเจริญงอกงาม การปรับปรุงการทำงานและจัดการกับชีวิตของแต่ละบุคคล สัมพันธภาพที่เท่าเทียมกันระหว่างสมาชิกในกลุ่ม จึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยส่งเสริมการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกันของผู้เรียน
5. ครู คือผู้อำนวยความสะดวก และเป็นแหล่งเรียนรู้ในการจัดการเรียนการสอนแบบเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ ครูจะต้องมีความสามารถที่จะค้นพบความต้องการที่แท้จริงของผู้เรียน เป็นแหล่งเรียนรู้ที่ทรงคุณค่าของผู้เรียน และสามารถค้นคว้าหาสื่อ วัสดุ อุปกรณ์ ที่เหมาะสมกับผู้เรียน สิ่งสำคัญที่สุดคือความเต็มใจของครู ที่จะช่วยเหลือโดยไม่มีเงื่อนไข ครูจะให้ทุกอย่างแก่ผู้เรียน ไม่ว่าเป็น ความเชี่ยวชาญ ความรู้ เจตคติและการฝึกฝน โดยผู้เรียนมีอิสระที่จะรับหรือไม่รับการให้นั้นก็ได้
6. ผู้เรียนมีโอกาสเห็นตนเองในแง่มุมที่แตกต่างไปจากเดิม โดยมุ่งให้ผู้เรียนมองเห็นตนเองในแง่มุมที่แตกต่างออกไป ผู้เรียนจะมีความมั่นใจในตนเองและควบคุมตนเองได้มากขึ้น สามารถเป็นสิ่งที่อยากเป็น มีวุฒิภาวะสูงมากขึ้น ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมให้สอดคล้องกับสิ่งแวดล้อมและมีส่วนร่วมกับเหตุการณ์ต่าง ๆ มากขึ้น
ด้วยแนวคิดและรายละเอียดดังกล่าว ผู้เขียนจึงต้องหานวัตกรรมใหม่ ๆ เกี่ยวกับเทคนิควิธีการสอน ที่จะตอบโจทย์ประเด็นปัญหาทั้งมวลที่มี เพื่อให้การจัดการเรียนรู้ที่ผู้เขียนเองรับผิดชอบและการจัดการเรียนรู้ภายในโรงเรียนสามารถขับเคลื่อนไปในทิศทางที่ดี ถูกต้อง และสนองตามแนวทางปฏิรูปการศึกษา ของกระทรวงศึกษาธิการต่อไป
สวัสดีค่ะ ยินดีที่ได้รู้จักเพื่อนใหม่น่ะค่ะ ยินดีร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้น่ะค่ะ
แวะมาเยี่ยมเยียน และชมกิจกรรมดีดี น่าสนใจมาก