ข้อควรปฏิบัติของสตรีหลังการคลอดบุตร
ตั้งแต่ สตรีเริ่มตั้งครรภ์จนกระทั่งคลอดบุตร จะมีการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นมากมายแก่สตรีผู้นั้น ทั้งทางร่างกายและจิตใจ เมื่อต้องทำหน้าที่ในการดูแลสุขภาพสตรีหลังคลอดบุตร ให้แข็งแรง จะต้องแนะนำการปฏิบัติตนให้ถูกต้องด้วย
1. หลัง การคลอดบุตรโดยธรรมชาติ สตรีหลังคลอดบุตรควรจะใช้ผ้าพันรัดหน้าท้องตลอด เวลา จะใส่ด้วยยาสมุนไพรที่หน้าท้องด้วยก็ได้ เป็นการกระชับหน้าท้องและ ป้องกันมดลูกไม่ให้ห้อยย้อย แต่กลับเข้าอู่ได้เร็ว ในรายที่คลอดบุตรด้วยการ ผ่าออกทางหน้าท้องไม่ควรทำ ให้อยู่ในวินิจฉัยของแพทย์
2. ควรดื่มน้ำมะขามเปียกใส่เกลือทุกวัน เพื่อป้องกันท้องผูก เพราะความบอบช้ำจากการคลอดบุตร แผลบริเวณฝีเย็บ ทำให้ให้ขับถ่ายลำบาก
3. สตรี หลังคลอดบุตรควรจะนอนพักผ่อนให้มาก ไม่ควรนั่งหรือเดินมาก และควรเดินช้าง ๆ ก้าวสั้น ๆ แบบขาต่อขา เพื่อมิให้กระทบกระเทือนมดลูก แผลที่ปากช่องคลอดและรอยฝีเย็บ
4. ห้าม สระผมตลอดระยะเวลาที่อยู่ในเรือนไฟ (30 – 40 วัน) เพราะต่อมใต้สมองจะต้องสั่งการในการขับของเสีย เช่น น้ำคาวปลา การสระผมทำให้อุณหภูมิในร่างกายลดลง ระบบการไหลเวียนโลหิตก็ช้าลง หลังคลอดร่างกายต้องการความอบอุ่นมาก จึงควรงดเว้นการสระผมเพื่อมิให้เกิดผลเสียขึ้นภายหลัง การที่น้ำคาวปลาไม่ ไหล อาจทำให้เลือดตีย้อนกลับ เป็นโรคประดงเลือดหรือระบบน้ำเหลืองเสียได้ ถ้า อาการคันศีรษะหรือมีกลิ่นเหม็น ให้ใช้แป้งฝุ่นสำหรับทารกโรยที่โคนผม แล้ว แปรงหวีให้ทั่วศีรษะ เป็นการสระแห้ง ซึ่งในสมัยโบราณก็ใช้แป้งดินสอพองโรย ทั่วศีรษะแล้วหวีผมเช่นกัน
5. ต้องอาบน้ำอุ่นเสมอ จะใช้น้ำต้มกับตะไคร้ หรือใบแจง หรือใบสาวหลง เพื่อให้ร่างกายมีกลิ่นหอม ไม่มีกลิ่นคาวหลงเหลืออยู่
6. ทุก ครั้งที่มีการปัสสาวะหรือถ่ายอุจจาระ ควรจะล้างทำความสะอาดไปทางด้านหลัง ไม่ควรล้างมาด้านหน้า เพราะจะทำให้เปื้อนแผลที่ปากช่องคลอด นอกจากสกปรกแล้วยังทำให้ติดเชื้อได้ อีกด้วย
7. ต้องทำความสะอาดบริเวณช่องคลอดด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อโรค หรือนั่งแช่น้ำอุ่นที่ละลายด่างทับทิมวันละ 2-3 ครั้ง แล้วเช็ดให้แห้งด้วยสำลี
8. ต้อง ทำความสะอาดหัวนม และบริเวณเต้านมด้วยทุกครั้ง ทั้งก่อนและหลังจากที่ให้ลูกดูดนม ถ้ามีน้ำนมมากควรให้ลูกได้ดูด หรือปั๊มออกใส่ขวดไว้ เพื่อกระตุ้นให้ร่างกายสร้างน้ำนม และป้องกันการปวด คัดที่เต้านม ถ้าปวดตึงเต้านมมากพยายามอดทนแล้วหายใจเข้าลึก ๆ ยาว ๆ และหายใจออก ทำอย่างช้าจะลดอาการได้บ้าง หากทนไม่ไหว ทานยาพาราเซตามอน 1 เม็ดก็ได้
9. อาหารของสตรีหลังคลอดควรเป็นอาหารที่มีประโยชน์ทั้งมารดาและทารก ควรคำนึ่งถึงตลอดเวลา เพราะอาหารบางชนิดอาจทำให้ทารกท้องเสียได้
10. การ ให้นมแก่ทารก ต้องอยู่ในท่าที่เหมาะสม สะดวกในการดื่มนม สร้างความอบอุ่นให้แก่ทารกด้วยสัมผัสจากผู้เป็นแม่ และไม่เกิดอันตรายแก่ทารก เช่น ทำให้หายใจไม่สะดวก หรือเกิดการสำลักได้ การให้ลูกดื่มนมทันทีที่แม่มีน้ำนมและแข็งแรง สร้างความผูกพันระหว่างแม่กับลูกอย่างมาก และช่วยให้มดลูกเข้าอู่เร็วด้วย
11. สตรี หลังการคลอดบุตร ควรจะได้รับการดูแลสุขภาพด้วยการอยู่ไฟ การประคบ การนวด การนาบหม้อเกลือ การเข้ากระโจม และอื่น ๆ ให้ครบทุกขั้นตอน
12. สตรีหลังการคลอดบุตร ควรบริหารร่างกายอย่างค่อยเป็นค่อยไป ไม่หักโหม เพื่อให้คืนสภาพร่างกายเป็นปกติ
13. หลัง การคลอดบุตร ควรนอนคว่ำโดยหาหมอนนิ่ม ๆ รองบริเวณหน้าท้อง เพื่อช่วยให้มดลูกเข้าอู่เร็วขึ้น ถ้าคลอดโดยการผ่าตัดหน้าท้องให้อยู่ใน ดุลยพินิจของแพทย์
14. ให้ ดื่มน้ำอุ่นมาก ๆ โดยจะต้องนั่งดื่มเท่านั้น และดื่มทุกครั้งหลังจากการให้นมแก่ลูก เพื่อเป็นการเพิ่มปริมาณน้ำในร่างกาย รวมทั้งการดื่มน้ำหลังจากทำการนวด ประคบ อบสมุนไพร หรือกิจกรรมใด ๆ ที่เป็นการดูแลสุขภาพหลังการคลอดบุตรทุกอย่าง
