กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์
สาระที่ 2 ชีวิตกับสิ่งแวดล้อม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3
หน่วยการเรียนรู้ที่ 3 ระบบนิเวศ เรื่อง โครงสร้างของสิ่งมีชีวิตภายในระบบนิเวศภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2552 เวลา 1 ชั่วโมง วันที่ 17 กรกฎาคม 2552
1. มาตรฐานการเรียนรู้ ว 2.1 เข้าใจสิ่งแวดล้อมในท้องถิ่น ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งแวดล้อมกับสิ่งมีชีวิต ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ สื่อสารสิ่งที่เรียนรู้และนำความรู้ไปใช้ประโยชน์
2. สาระสำคัญ การอยู่ร่วมกันของสิ่งมีชีวิตภายในระบบนิเวศ อาจมีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่ชนิดเดียวหรือหลายชนิดที่มีบทบาทและความสำคัญแตกต่างกันไป แบ่งได้เป็น ผู้ผลิต ผู้บริโภค และผู้ย่อยสลาย
3. จุดประสงค์การเรียนรู้
3.1 นักเรียนสามารถจำแนกสิ่งมีชีวิตออกตามบทบาทได้
3.2 นักเรียนสามารถบอกความสำคัญของสิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดและผลกระทบจากการไม่สมดุลของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศได้
4. สาระการเรียนรู้
4.1 โครงสร้างของสิ่งมีชีวิต
4.2 บทบาทและความสำคัญของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ
5. การบูรณาการ
5.1 บูรณาการในกลุ่มสาระ
5.1.1 สาระที่ 2 ชีวิตกับสิ่งแวดล้อม เรื่อง ความสัมพันธ์ขององค์ประกอบภายในระบบนิเวศ
5.1.2 สาระที่ 8 ธรรมชาติของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี : เขียนรายงาน ผังความคิด
5.2 บูรณาการระหว่างกลุ่มสาระ
5.2.1 การงานอาชีพและเทคโนโลยี : ประโยชน์ของพืชต่อโลก
5.2.2 ศิลปะ : วาดภาพเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิตกลุ่ม ผู้ผลิต ผู้บริโภค และผู้ย่อยสลาย
6. การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ก่อนเริ่มกิจกรรมการเรียนรู้ครูสอดแทรกคุณธรรมจริยธรรม เรื่อง มารยาทอันดีงามในสังคมไทย เพื่อปลูกฝังกิริยา มารยาทและค่านิยมที่เหมาะสม ประมาณ 5 นาที
6.1 ขั้นสร้างความสนใจ (Engagement)
1. ชี้แจงจุดประสงค์การเรียนรู้ให้นักเรียนทราบ
2. ใช้คำถามชวนคิด ให้นักเรียนร่วมอภิปราย วิเคราะห์แสดงเหตุผลร่วมกัน เช่น
- ร่างกายของเราเจริญเติบโตเนื่องจากการรับประทานอาหาร มื้อเช้าที่ผ่านมานักเรียนทานอะไรบ้าง
(แนวคำตอบ ข้าวและกับข้าวชนิดต่างๆ ผลไม้ชนิดต่าง ๆ น้ำ และอื่น ๆ ตามความคิดของนักเรียน )
- พืชและสัตว์ชนิดอื่น ๆ กินอะไรเป็นอาหาร
( วัว-ควาย กินหญ้า หมูกินรำข้าว ไก่กินข้าวเปลือก เสือกินกวาง พืชได้จากกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง ฯลฯ )
3. นักเรียนร่วมกันยกตัวอย่างการกินกันของสิ่งมีชีวิตและอภิปรายร่วมกัน (แนวการอภิปราย คือ สิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดล้วนมีบทบาทและหน้าที่แตกต่างกันไป )
6.2 ขั้นสำรวจและค้นหา (Exploration)
4. นักเรียนศึกษาใบความรู้เรื่อง โครงสร้างของระบบนิเวศ จากใบความรู้ที่แจกให้และศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมจากหนังสืออ่านประกอบวิทยาศาสตร์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3
5. นักเรียนแบ่งกลุ่ม ๆ ละ 4 คนโดยมี 2 กลุ่มได้ 5 คน และไม่ซ้ำกลุ่มเดิมคละความสามารถรวมทั้งความสมัครใจของนักเรียน
6. แต่ละกลุ่มระดมความคิดช่วยกันทำใบงานที่แจกให้ โดยนำความรู้จากใบความรู้และ ประสบการณ์ในชีวิตประจำวันมาตอบคำถาม
7. ตัวแทนกลุ่มนำเสนอใบงานหน้าชั้น
6.3 ขั้นอธิบายและลงข้อสรุป (Explanation)
8. นักเรียนและครูร่วมกันอภิปรายสรุปเกี่ยวกับ โครงสร้างของสิ่งมีชีวิตภายในระบบ ( แนวการอธิบายและสรุป สิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศแบ่งได้เป็นผู้ลิต ( สร้างอาหารได้เอง ) ผู้บริโภค ( ไม่สามารถสร้างอาหารได้เอง จำเป็นต้องกินสิ่งมีชีวิตอื่นเพื่อการดำรงชีวิต ) และผู้ย่อยสลาย ( ไม่สามารถสร้างอาหารได้เอง ดำรงชีวิตโดยการย่อยสลายซากสิ่งมีชีวิตต่างๆ ) ดังนั้นในระบบนิเวศสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ ล้วนมีบทบาท ถ้าระบบนิเวศใดมีจำนวนสิ่งมีชีวิตแต่ละกลุ่มไม่สมดุล สาเหตุอาจมาจากภัยธรรมชาติหรือฝีมือมนุษย์ ล้วนส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศนั้น ๆ เช่น การเผาป่า การทำไร่เลื่อนลอย การทิ้งขยะมูลฝอย ฯลฯ
6.4 ขั้นขยายความรู้ (Elaboration)
9. นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็น ต่อประเด็น การบุกรุกป่าเพื่อทำไร่ของชาวบ้านตำบลกันทรอมที่อยู่ติดเทือกเขาพนมดงรัก ซึ่งเป็นชาวบ้านในชุมชนที่นักเรียนอาศัยอยู่
10. นักเรียนนำความรู้ที่ได้ถ่ายทอดให้ผู้ปกครองเกี่ยวกับคุณประโยชน์ของป่าไม้
6.5 ขั้นประเมินผล (Evaluation)
11. ตัวแทนนักเรียนนำเสนอใบงานหน้าห้องเรียน บรรยายผลงานของกลุ่ม และนักเรียนในชั้นร่วมให้คะแนนในผลงาน
7. สื่อการสอนและแหล่งเรียนรู้
7.1 ใบความรู้เรื่อง โครงสร้างของสิ่งมีชีวิตภายในระบบนิเวศ
7.2 ใบงาน เรื่อง อาหารฉันมาจากไหน
7.3 หนังสืออ่านประกอบวิทยาศาสตร์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3
8. การวัดผลและประเมินผลการเรียนรู้
8.1 วิธีการวัดผล
- สังเกตพฤติกรรมระหว่างเรียน
- ตรวจผลงานนักเรียน
8.2 เครื่องมือที่ใช้ในการวัดผล
- แบบสังเกตพฤติกรรมรายบุคคล
- ใบงานกลุ่มแต่ละกลุ่ม
8.3 เกณฑ์การวัดและประเมินผล
- แบบสังเกตพฤติกรรมรายบุคคล นักเรียนต้องได้คะแนนไม่น้อยกว่าร้อยละ 70 จึงถือว่าผ่าน
- ผลงานกลุ่มตามใบงาน แต่ละกลุ่มต้องได้คะแนนไม่น้อยกว่าร้อยละ 70 จึงถือว่าผ่าน
9. บันทึกผลหลังสอน
9.1 ผลการจัดกิจกรรมการเรียนรู้
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
9.2 ปัญหา/อุปสรรค
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
9.3 ข้อเสนอแนะ
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
(ลงชื่อ)..........................................ผู้สอน
(นางจิราวรรณ เทาศิริ)
ครู
ใบความรู้
เรื่องโครงสร้างของสิ่งมีชีวิตภายในระบบนิเวศ
ระบบนิเวศจะคงอยู่ได้จำเป็นต้องมีการสร้างอินทรียวัตถุ (Organic matters) เพื่อนำไปใช้ในการดำรงชีพของสิ่งมีชีวิต ซึ่งการใช้อินทรียวัตถุก่อให้เกิดลักษณะการเปลี่ยนแปลงที่เด่นชัดในรูปของการหลั่งไหลของพลังงาน (Energy flow) เข้าและออกจากระบบ สารต่าง ๆ ภายในสิ่งแวดล้อมผ่านเข้าไปในสิ่งมีชีวิตและหลุดกลับไปสู่สิ่งแวดล้อมเช่นเดิม (Nutrient cycling) ดังนั้นในแต่ละระบบนิเวศก็ต้องทำงานกันอย่างเป็นระบบ โดยที่องค์ประกอบในส่วนต่าง ๆ ต้องทำหน้าที่ในแต่ละส่วนตามความเหมาะสม ซึ่งหน้าที่หลักในระบบนิเวศแบ่งได้เป็น 3 ส่วนคือ
1. ส่วนที่ทำหน้าที่ผู้สร้างอินทรียวัตถุ (Producers) ได้แก่ พืชสีเขียว
2. ส่วนที่เป็นผู้บริโภค (Consumers) สร้างอินทรียวัตถุเพื่อการใช้ของตัวมันเองไม่ได้ต้องอาศัยอาหารจากพืชเป็นหลัก ได้แก่ สัตว์กินพืช (Herbivores) สัตว์กินเนื้อ (Carnivores) พวกที่กินทั้งพืชและสัตว์ (Omnivores) และพวกสัตว์กินซาก (Scavengers) เป็นต้น
3. ส่วนของผู้ย่อยสลาย (Decomposer) ได้แก่ จุลิทรีย์ต่าง ๆ
