การช่วยบรรเทาความเจ็บปวดให้หญิงในระยะคลอด เป็นบทบาทที่พยาบาลสามารถทำได้อย่างอิสระท้าทายความสามารถของพยาบาลเป็นอย่างยิ่ง

         การควบคุมและบรรเทาความเจ็บปวดในระยะคลอด 

                เมื่อเข้าสู่ระยะคลอด ผู้รอคลอดต้องเผชิญกับความเจ็บปวดซึ่งเกิดจากพยาธิสภาพซึ่งแต่ละคนมีความแตกต่างกัน พยาบาลต้องประเมินความรุนแรงของการเจ็บปวด ประเมินสิ่งแวดล้อมที่เข้ามาเกี่ยวข้อง ประเมินความสามารถในการควบคุมความเจ็บปวด และระดับความกลัว ความเข้าใจ เพื่อนำมาวางแผนการดูแลให้เหมาะสมกับผู้คลอดแต่ละราย

 วิธีผ่อนคลายความเจ็บปวดในระยะคลอด 

1. การประคับประคองทางด้านจิตใจจะช่วยลดความวิตกกังวล ความกลัว มีผลให้ทนต่อความเจ็บปวดได้เพิ่มขึ้น

       ผู้ที่สามารถประคับประคองจิตใจได้ดีคือ สามี มารดา ญาติที่เป็นผู้หญิง เพื่อนและพยาบาลที่ให้การดูแล

2. การให้ข้อมูล เป็นการ  ตัดวงจร  กลัว-ตึงเครียด-เจ็บปวด ได้แก่ผลการตรวจ ผลการวินิจฉัย แผนการดูแลรักษา ข้อมูลของการคลอด ระยะเวลาของการคลอด ความก้าวหน้าของการคลอด และการปฏิบัติตนเพื่อบรรเทาความเจ็บปวด

3. ลดสิ่งกระตุ้นที่ทำให้รู้สึกไม่สบาย ทั้งภายในร่างกายหญิงมีครรภ์เองและสิ่งแวดล้อมภายนอก เช่นความร้อน ความหิว ความเปียกชื้น แสง เสียง ฯลฯ

4. การเบี่ยงเบนความสนใจ  จะทำให้การรับรู้ต่อความเจ็บปวดลดลง เปรียบเสมือนการสร้างเกาะหุ้มความรู้สึกเอาไว้

  -   การเพ่งจุดสนใจหรือมุ่งความสนใจไปที่จุดใดจุดหนึ่งหรือสิ่งกระตุ้นโดยเฉพาะ เช่น ภาพ สิ่งของ เสียงของผู้ช่วยคลอด การสัมผัสของผู้ช่วยคลอดขณะมดลูกหดรัดตัว

  -   การฟังดนตรี

  -   การชวนพูดคุย

5. การถูนวดและลูบ  อาจให้หญิงมีครรภ์ทำเอง หรือผู้ช่วยคลอด หรือผู้ช่วยประคับประครองทำให้ก็ได้ แต่ต้องคำนึงถึงความต้องการของหญิงมีครรภ์ด้วย

   -  การถูหรือนวด ใช้กำมือหรือกำปั้นถูหรือนวดบริเวณกระเบนเหน็บ โดยใช้แรงกดพอสมควร ใช้ได้ดีในรายที่ปวดหลังส่วนล่าง

   -  การลูบ เป็นการนวดเบาๆที่บริเวณหน้าท้องหรือหน้าขาโดยไม่ต้องออกแรงกดของกล้ามเนื้อเช่นเดียวกับการนวด แต่ใช้ปลายนิ้วมือลูบเป็นวงกลมด้วยจังหวะที่สม่ำเสมอ

6. การผ่อนคลายโดยการ การเกร็งและคลายกล้ามเนื้อทีละส่วนทั่วร่างกาย เริ่มตั้งแต่ หัวแม่เท้าจรดศีรษะ

7. เทคนิคการหายใจ ไม่ควรให้ผู้คลอดปฏิบัติตั้งแต่ต้นเพราะจะทำให้ผู้คลอดเหนื่อยล้าในเวลาต่อมาได้ ในรายที่ปวดมากผู้คลอดไม่สามารถคุมการปฏิบัติของตนเองได้ พยาบาลควรทำหน้าที่เป็นผู้กำกับ  ใช้เทคนิคการหายใจเฉพาะขณะที่มดลูกมีการหดรัดตัวเท่านั้น และให้หายใจล้างปอด 1 ครั้ง ทั้งก่อนและหลังมดลูกหดรัดตัวทุกครั้ง

- ระยะ Latent   หายใจแบบช้าๆด้วยอก สูดลมหายใจเข้าจมูกช้าๆ พร้อมนับ 1-2-3-4 ในใจ แล้วค่อยๆผ่อนลมหายใจออกทางปากช้าๆ โดยเปิดปากเล็กน้อย พร้อมนับ 1-2-3-4  ให้ทำเช่นนี้ไปเรื่อยๆ จนกระทั่งมดลูกคลายตัว

 - ระยะ Active  ให้หายใจแบบช้าๆ สลับกับหายใจแบบตื้น  เบา  เร็ว โดยเมื่อมดลูกเริ่มหดรัดตัว หายใจล้างปอดแล้ว 1 ครั้ง ต่อด้วยการหายใจเข้า-ออก ช้าๆ ไปเรื่อย เมื่อมดลูกหดรัดตัวเต็มที่ เปลี่ยนการหายใจแบบ ตื้น เบา เร็ว ต่อด้วยการหายใจเข้า-ออก ช้าๆ เมื่อมดลูกคลายตัวหายใจล้างปอดอีกครั้ง

- ระยะ transition  ตั้งแต่ปากมดลูกเปิด 8- 10 เซนติเมตร  ใช้การหายใจแบบตื้น เบา เร็ว และเป่าออก เพื่อควบคุมความรู้สึกอยากเบ่ง

8. การประคบด้วยความร้อนและความเย็น  ประคบด้วยความเย็นบริเวณกระดูก  sacrum แล้ประคบตามด้วยความร้อนให้ทั่วบริเวณหลัง กระดูก sacrum และหน้าท้องส่วนล่าง นอกจากนี้การประคบเย็นบริเวณหน้าผาก  ต้นคอ และหน้าอกส่วนบน จะทำให้ผู้คลอดรู้สึกสดชื่นและผ่อนคลายมากขึ้น

9. การบรรเทาปวดด้วยน้ำ โดยการให้ผู้คลอดอาบน้ำ หรือนอนแช่ในน้ำอุ่น ๆ  จะทำให้ผู้คลอดรู้สึกผ่อนคลายและบรรเทาความเจ็บปวดได้

10. การจินตนาการ เป็นการช่วยผ่อนคลายร่างกายทุกส่วน หลักการคือ ให้หญิงมีครรภ์จินตนาการในสิ่งที่ดีๆ อาจให้จินตนาการเองหรือจินตนาการตามคำบอกเล่าผู้ช่วยคลอดก็ได้

        การช่วยบรรเทาความเจ็บปวดให้หญิงในระยะคลอด เป็นบทบาทที่พยาบาลสามารถทำได้อย่างอิสระท้าทายความสามารถของพยาบาลเป็นอย่างยิ่ง พยาบาลต้องเข้าใจ ไม่มองความเจ็บปวดนั้นเป็นภาวะปกติของหญิงในระยะคลอด ไม่มุงเน้นแต่การประเมินความก้าวหน้าของการคลอดและเฝ้าระวังความผิดปกติของทารกในครรภ์เท่านั้น แต่กิจกรรมการพยาบาลเพื่อประคับประครองจิตใจหรือควบคุมความเจ็บปวดในระยะคลอด มีความสำคัญช่วยทำให้ความก้าวหน้าของการคลอดเป็นไปตามปกติไม่ล่าช้า ผู้คลอดไม่เกิดความทุกข์ทรมานกับความเจ็บปวด สำหรับในรายที่ควบคุมความเจ็บปวดด้วยวิธีธรรมชาติไม่ได้ผล มีอาการทุรนทุรายและหวาดกลัวมาก ควรปรึกษาแพทย

         การประเมินระดับความปวดหญิงในระยะคลอด ควรจะสังเกตการณ์แสดงออกทางสีหน้า และท่าทางและพยาบาลเป็นผู้ประเมินระดับความรุนแรง มากกว่าการซักถามให้ผู้คลอดประเมินระดับความปวดของตนเองเป็นตัวเลข เพราะต้องมีการประเมินบ่อยอาจทำให้ผู้คลอดรู้สึกรำคาญ  แต่ทั้งนี้ถ้าพยาบาลอธิบายให้ผู้คลอดเข้าใจตั้งแต่แรก และผู้คลอดสามารถประเมินความเจ็บปวดของตนเองตามระดับความรุนแรงและสามารถบอกเป็นตัวเลขได้ ก็สามารถทำได้

 

                                                                        By  Kachaporn