สื่ออารมณ์ด้วยคำอุทาน


คำอุทาน เป็นคำที่ผู้พูดเปล่งออกมาเพื่อแสดงอารมณ์ ๆ ได้แก่ ตกใจ ดีใจ เสียใจ ประหลาดใจ แต่ไม่มีความหมายเหมือนคำอื่น เช่น

เฮ้อ ! กลุ้มใจจริง ยังดูหนังสือไม่จบเลย พรุ่งนี้ก็จะสอบแล้ว

โอ้โฮ ! วันนี้เธอแต่งตัวสวยจริง ๆ

แหม ! ขอฉันลอกการบ้านหน่อยไม่ได้หรือ

คำอุทาน แบ่งออกเป็น ๒ ชนิด ดังนี้

๑.คำอุทานบอกอาการ เป็นคำอุทานเพื่อบอกความรู้สึกหรืออารมณ์ของผู้พูด เช่น

อารมณ์ตกใจ- คุณพระช่วย วุ้ย ว้าย ต๊ายตาย

ประหลาดใจ - อ๊ะ ฮ้า เอ๊ะ ว้าว

เจ็บปวด - โอ๊ย โอย

สงสาร - อนิจจา พุทโธ่ พุทธังเอ๋ย

หลังคำอุทานบอกอาการจะใช้เครื่องหมายอัศเจรีย์ !กำกับ

๒. อุทานเสริมบท เป็นคำอุทานที่ใช้เสริมบทเป็นคำสร้อย เพื่อให้ความสมบูรณ์ และเป็นถ้อยคำที่ช่วยให้ไพเราะสละสลวย มีลักษณะ ดังนี้

-เสริมบทที่เป็นคำสร้อยในคำประพันธ์ประเภทโคลงและร่าย

เสียงลือเสียงเล่าอ้าง อันใด พี่เอย

เสียงย่อมยอยศใคร ทั่วหล้า

สองเขือพี่หลับใหลลืมตื่น ฤๅพี่

สองพี่คิดเองอ้า อย่าได้ถามเผือ

(ลิลิตพระลอ)

จนจันทรลับเลื่อน เคลื่อนเข้าตติยยาม เจ้าจอมสยามไสยาสน์ เหนือบรมอาสน์ก่องแก้ว คล้ายคล้ายสิบทุ่มแคล้ว ท่านเคลิ้มหลับฝัน ใฝ่นา

(ลิลิตตะเลงพ่าย)

-เสริมบทที่เป็นคำแทรก คำอุทานจะแทรกระหว่างคำหรือข้อความ หรือประกอบท้ายคำ คำอุทานเสริมบทชนิดนี้จะใช้ในคำประพันธ์ ได้แก่ นุ ชิ สิ นิ เช่น สนุกนิเราสิ้นเศร้า เวียนมาสิก็เวียนไป อีกชนิดหนึ่งใช้แระกอบท้ายคำเพื่อให้ข้อความสละสลวย

แมวเอ๋ยแมวเหมียว

อะไรเอ่ย สี่เท้าเดินมาหลังคามุงกระเบื้อง

- เสริมบทเพื่อเลียนเสียงคำเดิม จะเสริมข้างหน้าหรือข้างหลังก็ได้ คำอุทานประเภทนี้อาจเรียกว่าคำซ้อนเพื่อเสียงก็ได้ เช่น

เธอกินข้าวกินปลาแล้วหรือยัง

หนังสือหนังหาอะไรฉันไม่เห็น

เขาได้ดิบได้ดีแล้วก็ลืมตัว

ทดสอบความรู้ความเข้าใจ

๑. ข้อใดต่อไปนี้ไม่มีคำอุทาน

ก. นางพระยาทรงพระกันแสงไห้พิไรร่ำ จึงตรัสว่ากรรมเอ๋ยกรรม กรรมของมัทรี

ข. พราหมณ์ขู่ข่มเข่นเขี้ยวคำรามตีต้อนให้ด่วนเดิน ตามป่ารกระหกระเหินหอบหิวแล้วไห้โหย มีแต่เสียงเธอโอดโอยสะอื้นร้องรำพันสั่งทุกเส้นหญ้า

ค. เธอยกพระเศียรพระมัทรีขึ้นใส่ตัก วักเอาวารีมาโสรจสรงลงที่พระอุระพระมัทรี หวังว่าจะให้ชุ่มชื่นฟื้นสมปฤดีแห่งนางพระยามัทรีเจ้านั้นแล

ง. เออ ก็เมื่อเช้าเจ้าจะเข้าป่าน่าสงสาร ปานประหนึ่งว่าจะไปมิได้ทำร้องไห้ฝากลูกมิรู้แล้ว

เฉลย คำตอบที่ถูกคือ ข้อ ข โอดโอยไม่ใช่คำอุทานแต่เป็นการใช้คำเลียนเสียงธรรมชาติ (สัทพจน์)

คำอุทาน ข้อ ก คือ เอ๋ย ข้อ ค นั้นแล ข้อ ง เออ

๒. ต่อไปนี้ข้อใดใช้คำอุทานไม่เหมาะสม

ก. อ้าว ! รถไฟแล่นออกไปเสียแล้ว

ข. อุ๊ย ! ปลากินเบ็ดแล้ว

ค. ว้า ! เธอไม่น่าสอบตกเลยนะจ๊ะ

ง. ว้าย ! รถชนกัน

เฉลย คำตอบที่ถูกคือ ข้อ ค บริบทแสดงความสงสารเห็นใจ ควรใช้คำอุทานว่า โถ ! หรือ โธ่ !