ภาพนี้มีอายุ ๔๐ ปีพอดี    คือถ่ายที่นครอัคครา ประเทศกานา เมื่อปี ค.ศ. ๑๙๗๐   ภรรยาเก็บไว้อย่างดี   เมื่อเธอรื้อเอามาให้ดู   ผมก็ระลึกความหลัง    ว่าเหตุการณ์นี้แหละที่เป็นจุดเปลี่ยนครั้งใหญ่จุดหนึ่งในชีวิตของผม

          คนที่ยืนแถวหลังสุด ที่ ๒ จากขวาคือผมสมัยอายุ ๒๘ ปีครับ

          เป็นครั้งเดียวในชีวิต ที่ผมมีโอกาสเหยียบทวีปอัฟริกา   ได้ไปเห็นและเข้าใจชีวิตและสังคมคนอัฟริกาตะวันตกในสมัยนั้น   ว่าเป็นชีวิตมากผัวหลายเมีย (polygamy)   ผู้คนยากจนและความแตกต่างทางสังคมสูงมาก   อาหารหลักของเขาคือเผือกมัน   ที่กินเป็นประจำคือยัม (yam) ที่ตอนแรกกินก็ไม่คุ้น   โดยเขาจะมีอาหารหลัก ๓ อย่างให้เลือก คือ ยัม ข้าว และขนมปัง    อยู่ไปๆ ผมเลือกกินยัม    เพราะวิธีหุงข้าวของเขาไม่อร่อย    ไปเห็นแล้วรู้สึกว่าบ้านเราน่าอยู่กว่ามาก

          นั่นคือของแถมจากการไปเข้าหลักสูตรฝึกอบรมขององค์การอนามัยโลก เกี่ยวกับฮีโมโกลบินผิดปกติ และความผิดปกติกลุ่มเดียวกัน (Haemoglobinopathies and Allied Disorders)   ผลที่ได้จริงคือการเปลี่ยนชีวิต   หรือจริงๆ แล้วคือการสร้างรากฐานชีวิต

          ทำให้ผมมองเห็นโอกาสในการตั้งตัวทางวิชาการ หรือการวิจัย   ว่าผมจะทำเรื่อง G6PD เพื่อหาคำตอบว่าชนิดของ G6PD ผิดปกติที่พบในประเทศไทยนั้นแตกต่างจากที่พบในฝรั่ง กับในคนผิวดำอย่างไร    ซึ่งผมโชคดีที่ทำได้สำเร็จในอีก ๒ ปีต่อมา 

          ผม (และทีมงาน) ได้พิสูจน์ว่า G6PD ผิดปกติที่พบในประเทศไทยนั้น เป็นชนิดของเราเอง ไม่เหมือนที่พบในฝรั่ง และในคนดำ    และในบ้านเราพบหลายชนิด ดังในรายงานนี้    และต่อมาผมได้พิสูจน์ว่าแม้ในคนที่ปริมาณ เอ็นไซม์ G6PD ในเม็ดเลือดแดงปกติ ก็ยังมีคนที่อณูของ เอ็นไซม์ นี้ มีคุณสมบัติทางชีวเคมีแตกต่างจากคนทั่วไป ดังในบทความวิจัยตีพิมพ์นี้    ต่อมาเรายังได้ศึกษาในคนลาว เวียดนาม    และเรายังได้รายงานผลการศึกษาฤทธิ์ของยาต่อเม็ดเลือดแดงของคนที่พร่อง G6PD ด้วย ดังรายงานนี้    และเมื่อ ศ. มรว. ชิษณุสรร สวัสดิวัตน์ ได้ปริญญาเอกกลับมาจากเคมบริดจ์ตอนหนุ่มฟ้อ อายุ ๒๕ ปี   เราก็ได้ร่วมมือวิจัยกันดังใน PowerPoint นี้ 

          ผมเคยเล่าชีวิตช่วงนี้ไว้ที่นี่ ๑, ๒ 

         เมื่อมองย้อนหลัง ชีวิตคนเรามันเหมือนละคร   มันเป็นช่วงๆ    ถ้าจะให้ชีวิตดีเราต้องสร้างความสำเร็จเล็กๆ ในชีวิตให้ได้ในแต่ละช่วง   โดยที่ในช่วงนั้นอาจมีมรสุมชีวิตเยอะแยะ ก็ต้องฟันฝ่าไปสู่ความสำเร็จเล็กๆ ให้ได้   แล้วก็จะเกิดความมั่นใจในตน และความนับถือจากคนอื่น   เป็น “ทุนสังคม” ที่จะเข้ามาสนับสนุนเราโดยไม่รู้ตัว    แล้วละครชีวิตฉากต่อไปก็จะมีคนสนับสนุนมากขึ้น และตัวเราเองก็มีพลังมากขึ้น   สมารถสร้างความสำเร็จที่ยากขึ้น หรือใหญ่ขึ้นได้

         ผมได้รับประโยชน์จากการไปเข้าหลักสูตรอบรมนี้ที่กานา ในลักษณะที่เรียกได้ว่าพลิกชีวิต   ซึ่งมีคนที่มีพระคุณต่อผม อยู่เบื้องหลังความสำเร็จ มากมาย คนแรกคือ ศ. นพ. ประเวศ วะสี ผู้ที่แนะนำให้เขาเชิญตัวผมไป   และหลังจากนั้นก็ยังได้สนับสนุนทุนให้ผมทำวิจัย G6PD   แต่ที่เป็นประโยชน์ที่สุดคือแรงเชียร์ ให้กำลังใจ และให้ความชื่นชม จากท่าน อย่างไม่หยุดหย่อน    WHO ก็มีบุญคุณต่อผม   ศ. พญ. สุภา ณ นคร ที่เวลานั้นเป็นหัวหน้าหน่วยโลหิตวิทยา ก็ให้ความเมตตาสนับสนุน    รวมทั้งผู้ใหญ่อีกมากมาย ไม่สามารถเอ่ยชื่อได้หมด 

         ประสบการณ์ชิ้นนี้ สอนผมให้ฝึกวิชาสนับสนุนคนอื่น ในชีวิตบั้นปลายของตน   เพราะเท่ากับเป็นการทำงานเพื่อสังคม เป็นการรับใช้สังคม   โดยการสนับสนุนให้เกิดคนที่เป็นประโยชน์ต่อสังคม ผ่านความสำเร็จเล็กๆ ในฉากหนึ่งของชีวิตของเขา

 

 

วิจารณ์ พานิช
๒๔ ม.ค. ๕๓

 

ถ่ายที่นครอัคครา ประเทศกานา เมื่อปี ค.ศ. ๑๙๗๐