|
บทความ |
ว่าด้วยเรื่อง Kitsch คืออะไร?
แล้วอะไรคือ Kitsch? |
หลายๆ คนคงไม่คุ้นหูกับคำว่า Kitsch จะว่าไป คำๆนี้ก็ใช่ว่าเพิ่งจะเกิด แท้ที่จริงแล้วเจ้า Kitsch เนี่ยมันมีมานานแล้วแต่มาในรูปแบบของภาษาเยอรมันเมื่อสมัยศตวรรษที่ 19
Kistch ตามความหมายแบบง่ายๆ พื้นฐาน
ซึ่งมีนักวิชาการและนักทฤษฏีหลายๆท่านได้ให้คำนิยามเอาไว้แล้ว
แต่พอสรุปโดยรวมได้ว่า
"...a term ofGerman origin
that has been used to categorize artthat is considered an inferior copy of an
existing style. The term is also used more loosely in referring to
any art that is pretentious to the point of being in bad
taste, and also commercially
produced items that are considered trite or crass."
(wikipedia)
Kitsch คือคำศัพท์ที่ใช้ในการแบ่งศิลปะประเภทที่ลอกเลียนของเดิมแล้วแต่ได้ของใหม่ที่มีคุณภาพต่ำกว่าของเดิม ประมาณไม่เจ๋งแท้ คุณภาพต่ำ ไร้รสนิยมสิ้นชาติ รวมไปถึงผลงานที่มุ่งแต่จะขายสินค้าที่เอื้อต่อประโยชน์เท่านั้น
แล้วตกลง Kitsch นี่มันแย่มากเลยเหรอ???
เราต้องมองถึงประเด็นที่อะไรเรียกว่า เลียนแบบ อะไรเป็นของชั้นต่ำ ชั้นสูง อย่างที่เราๆ เรียกกันอยู่ทุกวันนี้ อะไรที่เราคิดว่าดูอาร์ต ดูเก๋ ดูเท่ห์ แล้วอะไรที่เรามองดูแล้วคิดว่าบ้านๆ มากเลย ดู Kitsch เสียเหลือเกิน ในหนังสือของ มุกหอม วงษ์เทศ พรมแดนทดลอง กล่าวคือ ความเป็น Kitsch สามารถดำรงอยู่ในทุกๆ สิ่ง เนื่องจาก Kitsch เกิดขึ้นในยุคโรแมนติกประมาณปี 80 ซึ่งเป็นยุคที่ศิลปะแสดงออกมาในรูปแบบของการแสดงอารมณ์แบบโอเว่อร์เกินหน้าเกินตา (sentimental)ศิลปะแนวนี้เลยถูกมองว่าเว่อไป เกินจริง และดัดจริตนิดหน่อย และที่มันมาดำรงอยู่ในทุกๆสิ่งรอบตัวเราก็เพราะว่า ความเสแสร้งสลิดดก จะมีอยู่ในประเทศที่ชอบนำเสนอความเว่อร์ พรีเซนต์เกินจริงว่าเค้าอื่นเค้าจะไม่รู้ แบบที่เค้าเขียนเอาไว้ว่า"democratic kitsch, Thai-ness kitsch, nationalistic kitsch, pop/ indy kitsch, celebrity kitsch, etc." (p.83)
Kitsch แบบที่รู้ตัวและไม่รู้ตัวนั้นมีอยู่ทั่วไป เช่น
เรื่องของการโหยหาอดีต (nostalgic) การทำหนังมาปลุกระดมความรักชาติ
ในเรื่องของการสร้างภาพลักษณ์ของวัฒนธรรม
สร้างความเป็นชาติและสถาบันต่างๆ เพื่อเป็นแหล่งให้เรายึดเหนี่ยว
หรือแม้แต่การนำเสนอภาพความเป็นไทย เสนอเอกลัษณ์ไทยจ๋า
(แต่งเพลงปลุกระดม "คาราบาว" อะไรประมาณนี้
ที่ว่าร้องเพลงปลุกระดมให้กินของไทย ใช้ของไทย
แต่ตัวเองขี่ฮาเลย์ ใส่เสื้อหนัง ดื่มเหล่านอก
ประมาณนี้นะ)
(ถ้าอย่างนั้นถนนคนเดินแบบล้านนา ที่ขายแต่ผ้าเมือง
สินค้าพื้นเมืองแบบพื้นๆ เพื่อนำเสนอความเป็นชาวเหนือ
จากสายตาของนักท่องเที่ยว
ประเภทที่คิดว่าจะต้องมีคนนุ่งซิ่นใส่รถถีบกางจ้องตลอดเวลา
แบบนั้นมันก็ Kitsch ดีๆ นี่เอง...)
ทีนี้ อะไรคือ Kitsch อะไรไม่ใช่ Kitsch ล่ะ?
Kitsch มักถูกหักล้างด้วย avant-garde (ชื่อเล่นของ modernism)หรือ postmodernism ที่บางครั้ง ในสายตาชาวบ้านร้านตลาดอย่างเราก็แยกไม่ออก ที่อยู่ๆ ใครก็ไม่รู้ทึกทักเอาว่าอะไรที่เป็นป๊อบ เป็นกระแสหลัก ซึ่งพวก mainstream ทั้งหลายแหล่เนี่ยที่เป็น Kitsch ซะเอง ชอบทำซ้ำซะเยอะแยะจนดูไร้ค่าไร้รสนิยมเพราะมีมากเกิ๊น
ต๊ายยย...บ้านนอก อันนี้คนเค้าดูคนเค้าฟังกันทั่วบ้านทั่วเมือง ฉันไม่ทำหรอก ไม่อยากเหมือนใครเดี๋ยวเหมือนใครฉันจะดูไม่เด่น ถ้าฉันทำด้วยฉันจะดูล๊าวลาว ฉันฟังเพลงเกาหลีไม่ได้ฉันไม่ชอบ ฉันไม่ใส่กางเกงขาเดปหรอก...(แบบว่าแซบมากเลย) ว๊ายไม่กินแสงโสมนะ ไม่กินช้างนะกินแล้วแพ้.....(รู้สึกว่าเมาเหมือนกันนิ) อะไรประมาณนี้
อย่างฉันจะต้องกินเรด เรเบิล แบล็ค เลเบิล
อย่างฉันจะต้องมาดเซอ ใส่กางเกงขาบานๆ ย้อนยุคซิ๊ตตี้
ใส่หมวก ตัดผมทรงหมวกกันน็อค หรือไม่ก็ถักเดรดร็อค
ไว้หนวด ใส่แว่นตา(ทั้งทีไม่ได้สายตาเป็นอะไร)
แล้วก็มาทึกทักเอาเองว่าพวกตนเป็นอะไรที่
alternative / indy /
สกา / เรคเก้ / เซอ
เนี่ยเพราะว่าพวกฉันเป็นแบบ...อินดี้ เซอ เก๋
อินเทรน ฉีกแนว ออกมานะยะ
คือต้องฟังเพลงที่มันประหลาด
ดูหนังฝรั่งเศษที่ตัวเองก็ยังแปลไม่ออก
และจะต้องฟังเพลงค่ายเล็กใต้ดินอะไรจำพวกนี้
ทั้งที่จริงแล้วที่ว่าตัวเป็น avant-garde ไม่ใช่เลยมันก็คือ Kitsch
ดีๆรี่เอง หรืออาจปลอมตัวมาก็ได้
กับไอ้พวกที่ออกมาด่ากันปาวๆ ว่าไอ้นี่มันงานเลียนแบบ
ของก๊อป ไม่มีเทรนของตัวเอง เอาคนอื่นมา
รับไม่ได้ไม่เอา ไม่ใช้
ก็คือพวกชนชั้นสูงในยุโรปที่ดำรงชีวิตด้วยรสนิยมการเสพความบันเทิงชั้นสูง
สู้งงง สูง แต่พอมาหลังๆ ก็มีชนชั้นกระฏุมพีที่อยากยกระดับ
ยกหางตัวเอง ออกมากระแดะจะมีรสนิยมบรรเจิดกับเค้าบ้าง
ก็เลยพยายามสร้างความแตกต่างระหว่างเรื่องของ taste ขึ้นมา
จะได้แบ่งแยกระดับกันให้เห็นจะๆ ไปเลย
หารู้ไม่ว่าจริงๆแล้ว ไอ้ความบันเทิงหรือศิลปะแบบโลวๆ นี่แหละ
ที่เป็นที่นิยมกันนักหนา อย่ามาปฏิเสธ...
ความหมายของผลงานศิลปะชิ้นหนึ่งจะถูกตราหน้าว่าเป็น Kitsch หรือไม่
คงไม่ใช่ แค่ว่ามันไปเลียนแบบมา แล้วมันเลียนแบบแล้วดูไร้ค่า
ดังนั้นมันจะถูกเรียกว่า งานชั้นต่ำ ทันทีเลย
ก็คงไม่ใช่
และในขณะเดียวกัน กะอีแค่งานประหลาด งานขยัน งานบ้าพลัง
จะถูกเยินยอว่าเลิศเลอสูงส่ง
เส้นแบ่งมันก็ไม่ได้ชัดเจนขนาดนั้น
งานบางชิ้นแสดงออกถึงอารมณ์ที่ดูเกินจริง
(แบบโฆษณาผงซักฟอกที่แม่ซักผ้าขาวแล้วยิ้มหน้าบานมากๆ) แบบนี้เป็น
Kitsch มั้ย?
งานบางอันเอางานเก่ามาแปะตัดต่อติดกัน เรียกว่าเป็น nostalgic มั้ย
(มันคนละเรื่องกับการโหยหาอดีตแบบหนังสุริโยทัยหรือนเรศวร)แล้วแบบนี้ใช่
Kitsch หรือเปล่า?
งานศิลปะที่ไม่ได้แสร้งว่าจะมีผลกระทบอะไรให้สังคม
ไม่ได้มีแนวคิดโก้หรูแอบแฝง ไม่ได้มีคอนเซปอะไรมากมาย
มันคืองานชั้นต่ำหรือเปล่า
แล้วถ้าเป็นผลงานช่างที่ใช้ skill สูง แต่ทำเลียนแบบกันมาเรื่อย
(ถึงแม้ฝีมือจะเนี้ยบแม้เป็นงานเลียนแบบ) อย่างนี้ใช่ Kitsch
หรือไม่
หรือถ้าตามที่เค้าว่ากันมา Kitsch ไม่ใช่ละครน้ำเน่า ไม่ใช่ pop art
ไม่ใช่ลิเก หมอลำ ลำตัด ไม่ใช่คำที่เอาไว้ดูแคลนชนชั้นล่าง
แต่มันคือคำที่เค้าเอาไว้ถากชนชั้นกลาง
มันคือความกระแดะที่จะอาร์ต แต่ไปไม่ถึง...(โถๆๆ)
ฉันไม่อาจให้คำตอบได้ ที่พูดมาทั้งหมด
หาใช่การให้คำนิยามด้วยตัวฉันเองแม้แต่น้อย
ด้วยฉันไร้ซึ่งความรู้และประสบการณ์จะไปตัดสิน
หากเพียงแต่รู้สึก ว่าอะไรที่เรียกว่าโก้เก๋
อะไรที่ดูอาร์ตเสียเหลือเกิน
แท้ที่จริงแล้ว อาจเป็นแค่ Kitsch
เพื่อก้าวกระโดดออกไปจากสังคมแบบแมสๆ ก็ได้
ส่วนไอ้งานที่ดูแล้วควอลิตี้ต่ำ จะเป็นการ Kitsch แบบจงใจ
...หรือเปล่านะ?
ที่มา : http://hodesigner.com/blog/?p=80
ชอบค่ะ ที่มีคนแสดงความเห็นเรื่องศิลปะได้มันส์ ขอบคุณนะคะที่เขียนมาให้อ่าน ไว้ว่างๆ จะเข้ามาอ่านใหม่ค่ะ
ขอบคุณค่ะ