พิธีขึ้นท้าวทั้ง 4 เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สืบทอดกันมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน หากบ้านใดจะประกอบพิธี เพื่อนบ้านก็จะมาช่วยจัดเตรียมเครื่องประกอบพิธี ที่มีทั้งอาหารคาคาวหวาน ผลไม้ ตุง ข้าวตอกดอกไม้ และอื่นๆ แต่ละชนิดต้องมีครบ 4 อย่าง
ท้าวทั้ง 4 หรือเรียกว่า ท้าวจตุโลกบาล เป็นเทวดาที่รักษาทุกข์ สุข ของมนุษย์โลกไว้ทั้ง 4 ทิศ และทำหน้าที่ป้องกันอันตรายที่จะเกิดแก่มนุษย์โลกทั้งหลาย ท้าวจตุโลกบาลทั้ง 4 องค์ประกอบด้วยท้าวกุเวร หรือบางทีเรียกว่า ท้าวเวสสุวรรณมีหน้าที่รักษาอยู่ทางทิศอุดร (เหนือ) มีพวกยักษ์เป็นบริวารท้าวธตะรัฐ มีหน้าที่รักษาอยู่ทิศบูรพา(ตะวันออก) มีพวกคนธรรพ์เป็นบริวารท้าววิรุฬหก มีหน้าที่รักษาอยู่ทางทิศทักษิณ (ใต้) มีพวกอสูรเป็รบริวารท้าววิรุฬปักข์ มีหน้าที่รักษาอยู่ทางทิศประจิม (ตะวันออก) มีฝูงนาคเป็นบริวาร
ท้าวจตุโลกบาล หรือท้าวทั้ง 4 นี้ มีพระยาอินทาธิราชเป็นประธาน ในการทำพิธีขึ้นท้าวทั้ง 4 มีธรรมเสียมว่า เมื่อจะทำการมงคลต่างๆ เป็นต้นว่า ขึ้นเรือนใหม่ แต่งงาน บวชนาค งานทำบุญปอย และงานประเพณีต่างๆ เช่น งานพิธีสักการบูชาเสาอินทขิล และในเทศกาลตรุษสงกรานต์ ก็มักจะมีการทำพิธีขึ้นท้าวทั้ง 4 เพื่อความเป็นสิริมงคลแก่ตนเองและครอบครัว
เครื่องพลีกรรม มีขนม ของหวาน คาว บุหรี่ หมาก เมี่ยง กล้วย อ้อย ช่อตุง อย่างละ 4 ธูปเทียน บรรจุลงในสะตวง (กระทง) ที่ทำด้วยหยวกกล้วย ขนาดกว้างประมาณ 1 คืบ นำเอาสะตวงไปวางไว้บนเสาไม้ ซึ่งสมมุติว่าเป็นปราสาทของเทวดาทั้ง 4 ตน ส่วนอันกลางจะสูงกว่าสมมุติว่า เป็นพระยาอินทาธิราชองค์ประมุข สะตวงนี้ จะต้องเตรียมไว้ 5 อัน สำหรับเทวดาและกระทงเล็กอีกองค์หนึ่ง วางไว้ที่ตีนเสาปราสาท สมมุติว่า เป็นแม่ธรณีเจ้าที่ ซึ่งเป็นประจักษ์พยานในการมงคลที่จัดขึ้น
เมื่อมีกิจกรรมต่างๆ บริวารในเทวดาทั้งสี่ เป็นผู้ดูแลสรรพสัตว์มนุษย์โลกทั้งหลาย แต่ละที่แต่ละแห่ง ในวันพระวันศีล มีการสำรวจตรวจสอบในการกระทำความดีของคนทั้งหลาย ที่ประพฤติปฏิบัติ จึงมีพิธีกรรมเช่นนี้เกิดขึ้นมา ถ้าเกี่ยวเนื่องกับพระพุทธศาสนา ท้าวจตุโลกบาลหรือท้าวทั้ง 4 ครั้งเมื่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไปแสดงธรรมเทศนาที่ไหน ท้าวทั้ง 4 หรือท้าวจตุโลกบาลนี้ จะต้องไปเป็นผู้ดูแลรักษา ไปเปล่งรัศมีคือความแจ้งสว่าง ณ ที่นั้น แม้กระทั่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้สำเร็จ เป็นสัพพัญญสัมมนาเจ้ามีพราหม์ถวายข้าวมัสธุปายาท ท้าวทั้งสี่ ก็จะได้มาถวายบาตรซึ่งเป็นแก้ว แต่ละองค์นำมาแต่ละทิศ ในเมื่อมาถึงแล้วพระพุทธเจ้าก็ไม่สามารถรับได้ ต้องทำให้บาตรที่ได้รนับจากท้าวทั้งสี่เป็นใบเดียว รับอาหารข้าวคือข้าวจตุผง ข้าวจตุก้อน จากพาณิชย์ นี่คือความเป็นไปเป็นมา
ในการทำพิธี จะมี อาจารย์ ประจำหมู่บ้านมาเป็นผู้ทำพิธี มีการอัญเชิญเทวดาก่อน แล้วกล่าวคำโอกาสเวทนานถวายแก่เทวดา ให้มารับของพลีกรรมนั้นๆ แล้วเป็นเสร็จพิธี
ขออวยพรให้กิจการก้าวหน้า สำเร็จลุล่วงดังใจปรารถนานะคะ
ดีใจจังเลยค่ะที่ได้ยินเรื่องราวดี ๆ จากท่าตอน รักบ้านท่าตอนมาก ๆๆๆๆ เคยสอนอยู่ที่โรงเรียนบ้านท่าตอนค่ะ หวังว่าคงได้ไปเยี่ยมลูกศิษย์
ขอบคุณสำหรับความรู้ค่ะ