ชื่อเรื่อง สัณฐานวิทยา กายวิภาคศาสตร์และการขยายพันธุ์หมาน้อย Cissampelos pareira Linn. var. hirsuta (Buch. ex DC.) Forman
ผู้วิจัย นางรัตติญา รังเสนา
กรรมการควบคุม ดร.สนอง จอมเกาะ และ รศ.จีระพรรณ สุขศรีงาม
ปริญญา วท.ม. สาขา ชีววิทยาศึกษา
มหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ปีที่พิมพ์ 2549
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีความมุ่งหมายเพื่อศึกษาลักษณะสัณฐานวิทยา กายวิภาคศาสตร์ และการ ขยายพันธุ์เครือหมาน้อย การศึกษาลักษณะสัณฐานวิทยาศึกษาลักษณะราก ลำต้น ใบ ดอก ผล และเมล็ด การศึกษาลักษณะกายวิภาคศาสตร์ศึกษาลักษณะราก ลำต้น ใบ ทำโดยการนำส่วนของพืชที่ต้องการศึกษามาทำสไลด์ชั่วคราวและกรรมวิธีพาราฟิน ส่วนการศึกษาการขยายพันธุ์หมาน้อย ทำโดยวิธีการตัดชำราก และให้มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางท่อนรากและระยะเวลาการรดน้ำต่างกัน การทดลองใช้แผนการทดลองแบบสุ่มตลอด (CRD) ชนิดอิทธิพลกำหนดมี 2 ปัจจัย ได้แก่ ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของท่อนรากที่มีขนาด 0.3-0.5, 0.6-1.0, 1.1-1.5 และ 1.6-2.0 เซนติเมตร และระยะเวลาการรดน้ำทุกวันและรดน้ำ 2 วัน/ครั้ง แต่ละสิ่งทดลองมี 5 ซ้ำ ๆ ละ 1 ท่อนราก โดย แต่ละท่อนรากตัดชำในวัสดุปักชำในถุงพลาสติกสีดำขนาด 3x5 นิ้ว ในโรงเรือนที่มีสภาพไอน้ำ อิ่มตัว มีระยะเวลาในการทดลอง 60 วัน การวิเคราะห์ข้อมูลใช้ค่าเฉลี่ยและการวิเคราะห์ความแปร ปรวนสองทาง
ผลการศึกษา พบว่าหมาน้อย เป็นไม้เถาว์เลื้อย ลักษณะรากเป็นแบบสะสมอาหาร ขนาดและความสูงของต้นจะเพิ่มขึ้นตามอายุ ใบเดี่ยวรูปหัวใจ ขอบเรียบ ปลายใบแหลม เส้นใบเป็นร่างแหแบบนิ้วมือ มีขนปกคลุมทั่วใบ ช่อดอกมีขนาดเล็ก ดอกย่อยแยกเพศ ผลเดี่ยวมีเมล็ดเดียว มีขนโดยรอบ 1 ผลมี 1 เมล็ด ลักษณะโค้งงอรูปตัวยู รากมีการเจริญเติบโต 2 ระยะ คือ รากปฐมภูมิมีไซเล็ม 2-4 แฉก รากทุติยภูมิมีลักษณะเหมือนไม้เถาว์เลื้อยทั่วไป การเจริญเติบโตปฐมภูมิและทุติยภูมิ ลำต้นมีการจัดเรียงชั้นเนื้อเยื่อเหมือนกับพืชทั่วไป ใบประกอบด้วยชั้นต่าง ๆ เหมือนพืชทั่วไป คือ เนื้อเยื่อชั้นผิว (epidermi) เนื้อเยื่อกึ่งกลางใบ (mesophyll) และเนื้อเยื่อลำเลียง (stele) มีลักษณะปากใบแบบแอนอโมไซติก (anomocytic stoma)
จากการศึกษาการขยายพันธุ์โดยวิธีตัดชำราก พบว่า ทุกท่อนรากมีอัตราการมีชีวิตรอด เท่ากับ 100% มีอัตราการการเกิดต้นจากตาพิเศษเท่ากับ 85% และอัตราการมีชีวิตรอดของต้นจาก ตาพิเศษเท่ากับ 100% เมื่อเปรียบเทียบความแตกต่างทางสถิติพบว่า มีอิทธพลร่วมกันระหว่างขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของท่อนรากและระยะเวลาการรดน้ำ ต่อความสูงของต้น จำนวนรากแขนงและความยาวรากแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โดยท่อนรากขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.1-1.5 เซนติเมตร ที่มีระยะเวลาการรดน้ำทุกวัน มีความสูงของต้น, จำนวนรากแขนง และความยาวรากมากที่สุด ( = 44.46±7.13, 39.80±13.70 และ 10.68±2.82 เซนติเมตร ตามลำดับ) รองลงมาคือกลุ่มท่อนรากขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 0.6-1.0 เซนติเมตร ที่มีระยะเวลาการรดน้ำทุกวัน ( = 36.04±9.43, 38.60±9.20 และ 9.44±1.53 เซนติเมตร ตามลำดับ) ไม่มีอิทธิพลร่วมกันระหว่างขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของท่อนรากและระยะเวลาการรดน้ำ มีจำนวนยอด จำนวนใบ ความกว้างใบ ความยาวใบและจำนวนรากหลักไม่แตกต่างกัน
