“เมื่อรายการเด็ก...คิดเล็กไม่ได้”
เด็ก หมายถึง บุคคลที่มีอายุระหว่าง 3-12 ปี โดยเด็กแต่ละวัยจะมีพัฒนาการทางร่างกาย จิตใจ อารมณ์สังคม สติปัญญา และการใช้ภาษาแตกต่างกันออกไป ดังนั้นการทำความเข้าใจเรื่องธรรมชาติและความสนใจของเด็กในวัยต่างๆ จึงเป็นสิ่งสำคัญเพื่อนำไปใช้เป็นแนวทางในการสร้างสรรค์รายการโทรทัศน์ให้เหมาะสมกับวัยของเด็ก โดยวัยเด็กสามารถแบ่งได้เป็น
- วัยเด็กตอนต้น อายุระหว่าง 3-5 ปี ธรรมชาติและความสนใจของวัยเด็ก
ตอนต้น เด็กจะมีความสนใจละเข้าใจสิ่งที่มองเห็น จับต้องได้ การสื่อสารกับวัยนี้ไม่ควรใช้สิ่งที่เป็นนามธรรมกับเด็ก เด็กจะไม่สามารถแยกแยะสิ่งที่รับรู้ออกเป็นส่วนต่างๆได้ ส่วนใหญ่มักจะรับรู้โครงสร้างทั้งหมด
- วัยเด็กตอนกลางระยะแรก อายุระหว่าง 6-8 ปี ธรรมชาติและความสนใจของ
วัยเด็กตอนกลางระยะแรก จะรู้จักสังเกตความแตกต่างได้ มีความอยากจะแสดงออกซึ่งความรู้สึกนึกคิด ชอบจับต้องสิ่งต่างๆ เริ่มเข้าใจสัญลักษณ์ได้ มีความสนใจอยากรู้อยากเห็นมากขึ้น แต่ยังเป็นเพียงระยะสั้นๆ
- วัยเด็กตอนกลางระยะหลัง อายุระหว่าง 9-12 ปี ธรรมชาติและความสนใจของ
วัยเด็กตอนกลางระยะหลัง มีความสามารถในการมองเห็นสิ่งที่แปลกผิดธรรมดา สามารถตอบคำถามโดยใช้เหตุผล เข้าใจการอธิบายเชิงนามธรรมได มองเห็นความสัมพันธ์ของสิ่งต่างๆ มีความคิดและความสนใจของตนเอง ต้องการอิสรภาพ มีความรักหมู่คณะ และเริ่มเข้าใจธรรมชาติของมนุษย์มากขึ้น
ในการสร้างสรรค์รายการเด็ก ผู้สร้างสรรค์จึงต้องมีความเข้าใจเด็ก มีความพิถีพิถันในการคิดสร้างสรรค์รายการ โดยมีหลักการสำคัญที่ผู้สร้างสรรค์ต้องคำนึง ต่อไปนี้
- วัยของเด็ก ถือว่าเป็นตัวกำหนดการออกแบบสร้างสรรค์รายการสำหรับเด็กได้อย่างเหมาะสม
- ความสนใจของเด็ก โดยดูความสนใจของแต่ละกลุ่มเป้าหมาย
- ความต้องการของเด็ก ซึ่งแต่ละวัยมีความต้องการแตกต่างกัน
- ความง่ายต่อการรับรู้และเข้าใจ การนำเสนอต้องมีความง่ายเพื่อให้เด็กหลายกลุ่มเข้าใจได้ง่าย
- การเร้าความสนใจของเด็ก ควรเร้าความสนใจของเด็กเป็นระยะๆด้วยวิธีการต่างๆ
- การสร้างความสนุกสนาน ซึ่งเป็นสิ่งพื้นฐานของรายการอยู่แล้ว จึงค่อยสอดแทรกสาระความรู้ลงไปทีละน้อย
- การมีส่วนร่วมของเด็ก ช่วยให้เด็กเกิดความตื่นตัว และสนใจต่อรายการ
- การสร้างแรงจูงใจ โดยหามาตรการสร้างแรงจูงใจให้แก่เด็กเป็นระยะๆ
- การเสริมแรง เพื่อให้เด็กสนใจชมรายการและเรียนรู้กฎเกณฑ์ที่มีคุณค่าต่อชีวิตของเด็ก
- การสร้างความเคลื่อนไหวทางร่างกายให้กับเด็กที่เป็นผู้ชมรายการ
- การใช้ภาษาในรายการเด็ก ควรเป็นภาษาปกติธรรมดาที่ใช้ในชีวิตประจำวัน
- การสอดแทรกสาระความรู้ แต่ต้องเป็นไปอย่างเหมาะสม ไม่มากจนเกินไปจนทำให้เด็กเบื่อหน่าย
- การปลูกฝังคุณธรรม ไปให้เด็กซึมซับคุณธรรมไปทีละน้อย
- การให้ข้อคิดและข้อสรุปที่ดี และต้องไม่ยากเกินไปเหมาะสมกับวัยของเด็ก
- การส่งเสริมสติปัญญาและความคิดสร้างสรรค์ เนื่องจากวัยเด็กเป็นวัยที่พัฒนาความคิดสร้างสรรค์อย่างมาก
การสร้างสรรค์รายการสำหรับเด็ก มีแนวทางในการสร้างสรรค์รายการ 5 ขั้นตอน ดังนี้
- กำหนดผู้ชมเป้าหมาย โดยกำหนดให้ชัดเจนว่าเป็นเด็กกลุ่มใดเป็นเฉพาะ
- กำหนดเนื้อหารายการ เป็นการกำหนดแนวเรื่องและขอบเขตของเรื่อง
- ออกแบบวิธีการนำเสนอ เป็นการคิดวิธีการ มุมมอง กลวิธีการนำเสนอรายการให้ประสบความสำเร็จที่สุด
- จัดเตรียมแผนผลิตรายการ เป็นการวางแผนเกี่ยวกับการวางทรีทเม้นท์โดนรวมของรายการ
- เขียนบท โดยขึ้นอยู่กับรูปแบบของรายการ
เด็กแต่ละวัยจะมีพัฒนาการทางร่างกาย จิตใจ อารมณ์ สังคม สติปัญญา และการใช้ภาษา
แตกต่างกันออกไป ผู้สร้างสรรค์รายการจึงควรทำความเข้าใจธรรมชาติและความสนใจของเด็กในวัยต่างๆ เพื่อนำไปใช้เป็นแนวทางในการสร้างสรรค์รายการโทรทัศน์ให้เหมาะสมกับวัยของเด็ก
