งานคัดเลือกนักเรียน นักศึกษาและสถานศึกษาเพื่อรับรางวัลพระราชทาน เกิดขึ้นจากน้ำพระทัยอันเปี่ยมด้วยพระเมตตาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่ทรงมีพระราชปรารภ แด่ ฯพณฯ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ( มล.ปิ่น มาลากุล) ในปี พ.ศ. 2506 เมื่อครั้งเสด็จพระราชดำเนินทรงเปิดงานแสดงศิลปหัตถกรรมนักเรียนประจำปีการศึกษา 2506 ใจความของพระราชปรารภมีว่า
มีนักเรียนจำนวนมากซึ่งมีความประพฤติดีและมีความมานะพยายามศึกษาเล่าเรียนได้ผลดี รวมทั้งมีโรงเรียนซึ่งจัดการศึกษาดีจนนักเรียนได้รับการเรียนดีเป็นส่วนรวม นักเรียนและโรงเรียนที่มีคุณสมบัติดังกล่าวสมควรจะได้รับรางวัลพระราชทานและทรงยินดีจะพระราชทานรางวัลให้
กระทรวงศึกษาธิการจึงได้รับพระราชปรารภมาพิจารณาดำเนินการด้วยความสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอันล้นพ้น และถือเป็นภารกิจสำคัญที่ปฏิบัติสืบต่อกันมาช้านาน จวบจนบัดนี้เป็นเวลากว่า 40 ปี รางวัลพระราชทานเป็นเครื่องกระตุ้นให้เกิดการพัฒนามาตรฐานคุณภาพการศึกษาของชาติ เป็นที่ตระหนักชัดว่า พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงมีวิสัยทัศน์กว้างไกล ทรงเล็งเห็นความสำคัญในการส่งเสริมการศึกษาของชาติ พระราชทานขวัญกำลังใจแก่นักเรียน ที่มีความประพฤติดี ผลการเรียนดี ตลอดถึงผู้บริหารสถานศึกษาที่จัดการศึกษาได้มาตรฐานดีเด่น
ต้องมีคุณสมบัติเบื้องต้นที่ดีเด่น คือ
1. สถานภาพทางการศึกษา คือต้องเล่าเรียนอยู่ในสถานศึกษาในช่วงชั้นที่กำหนดขอรางวัลพระราชทาน
2. ผลการเรียน ผลงาน มีระดับผลการเรียนเฉลี่ยสะสมทุกภาคเรียน (GPA) ไม่ต่ำกว่า 2.75
3. คุณสมบัติพื้นฐาน มี 5 องค์ประกอบ คือ
1) การศึกษาเล่าเรียน
2)การมีทักษะในการจัดการและการทำงาน
3)การมีสุขภาพอนามัย
4)ความประพฤติ คุณธรรม จริยธรรมที่สำคัญ
5)การอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม
4. กิจกรรม ผลงานดีเด่น มีผลงานที่เป็นประโยชน์ มีคุณภาพ แสดงออกถึงความมีคุณธรรมดีงามและสร้างสรรค์ เป็นที่ยอมรับ มีหลักฐานชัดเจน และเผยแพร่ในวงกว้างซึ่งการยื่นขอเริ่มที่ นักเรียนผู้ขอต้องเขียนแบบรายงาน ก. คือแบบคำขอด้วยลายมือของตนเอง ซึ่งเมื่อได้อ่าน ได้ดู จะรู้ซึ้ง เข้าใจถึงความมีความตั้งใจ ความพยายาม และ ความมีระเบียบ วิถีแห่งความคิดของผู้เขียน เป็นเบื้องต้น และเมื่อนำไปประกอบกับรายงานผลงาน กิจกรรมของนักศึกษาแล้ว จะทำให้มองเห็นความเป็นตัวตนของผู้เรียน เมื่อถึงเวลาเข้าไปสืบค้นจากการประเมินตามสภาพจริง ณ สถานศึกษาของผู้เรียน ได้ข้อมูลเพิ่มเติมจากการแสดงออกจริงของผู้เข้ารับการประเมิน ข้อมูลจากครู จากเพื่อนนักเรียน จะทำให้เห็นเด่นชัดถึงความเด่น ดี และมีนำใจในขณะอยู่ในสถานศึกษา ประกอบกับผู้ปกครองที่มาร่วมให้กำลังใจนักศึกษาเราก็จะได้ทราบถึงความเป็นคนกตัญญูกตเวที และความมีน้ำใจ ความเป็นประชาธิปไตยของผู้ถูกประเมินด้วยเป็นอย่างดี
กระผมนายรักพงษ์ คำพีระ ขอกราบขอพระคุณ คุณพ่อ คุณแม่ ท่านอาจารย์สมคิด สอนอาจ ท่านอาจารย์สุธารัตน์ ศรีทอง อาจารย์ณรงค์ กันยาสาย และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกๆท่าน ที่เมตตาช่วยเหลือให้กระผม ทำให้ได้รับรางวัลนักศึกษารางวัลพระราชทาน
นี้หละคับผลตอบแทนของความเป็นคนดี ผมก็ได้มีโอกาศส่งนักเรียนเข้าร่วมประเมินเหมือนกัน แต่ได้รับรางวัลชมเชย ก็ขอแสดงความยินดีด้วยคับ " ผลงานและความดี สมศักดิ์ศรีรางวัลพระราชทาน "
สุดยอดๆๆๆๆ ข้าน้อยขอนับถือ