สาระและหลักธรรมพระพุทธศาสนา

หลักธรรมคำสอนที่สำคัญของพระพุทธศาสนา 

          1.     อริยสัจ  4  เป็นหลักธรรมครอบคลุมคำสอนทั้งหมดที่พระพุทธองค์ตรัสสอนพระธรรมวินัยไว้  และที่พระพุทธองค์ได้นามว่า  ตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า  ก็เพราะพระองค์ตรัสรู้อริยสัจ  4  นี้เอง บางที จึงจัดว่า  อริยสัจ  4  เป็นหัวใจแห่งพระพุทธศาสนา

                  อริยสัจ  4  คือ  ธรรมที่เป็นความจริงอันประเสริฐ  4  ประการ  ต่อไปนี้

                  (1)   ทุกข์  คือ  ความทุกข์ทั้งสิ้น     

                  (2)   สมุทัย  คือ  เหตุให้ทุกข์เกิด  ได้แก่  ตัณหา

                  (3)   นิโรธ  คือ  ความดับทุกข์

                  (4)   มรรค  คือ  ข้อปฏิบัติหรือวิถีทางให้ถึงความดับทุกข์  มี 8  ประการ  ได้แก่  สัมมาทิฏฐิ  สัมมาสังกัปปะ  สัมมาวาจา  สัมมากัมมันตะ  สัมมาอาชีวะ  สัมมาวายามะ  สัมมาสติ  สัมมาสมาธิ

          2.     กรรม  คือ  การกระทำทางกาย  วาจา  และใจที่ประกอบด้วยเจตนา  แบ่งออกเป็น  2  ประเภท  ได้แก่   กุศลกรรมหรือกรรมดี  และอกุศลกรรมหรือกรรมชั่ว  พระพุทธศาสนาเชื่อในเรื่องกฎแห่งกรรมที่ว่าคนทำกรรมดีย่อมได้รับผลดี  คนทำกรรมชั่วย่อมได้รับผลชั่ว  ดังคำกล่าวที่ว่า  “ทำดีได้ดี  ทำชั่วได้ชั่ว” 

          3.     พรหมวิหาร  4  พรหมวิหาร  แปลว่า  ธรรมของพรหมหรือของท่านผู้เป็นใหญ่  เป็นหลักธรรมประจำใจที่จะช่วยให้เราดำรงชีวิตอยู่ได้อย่างมีความสุข  ประกอบด้วย

                  (1)   เมตตา  คือ  ความปรารถนาให้ผู้อื่นได้รับความสุข            

                  (2)   กรุณา  คือ  ความปรารถนาให้ผู้อื่นพ้นทุกข์

                  (3)   มุทิตา  คือ  ความยินดีเมื่อผู้อื่นได้ดี

                  (4)   อุเบกขา  คือ  การรู้จักวางเฉย 

          4.     เบญจศีล  เบญจธรรม  เบญจศีลหรือศีลห้า  หมายถึง  ข้อปฏิบัติสำหรับละเว้นการทำความชั่ว  5  ประการ  ได้แก่  เว้นจากการฆ่าสัตว์ตัดชีวิต  เว้นจากการลักทรัพย์  เว้นจากการประพฤติผิดในกาม  เว้นจากการพูดเท็จ  และเว้นจากการดื่มสุราเมรัย  ส่วนเบญจธรรมหรือธรรมห้า  หมายถึง  ข้อปฏิบัติสำหรับให้บุคคลทำความดี  5  ประการ  ได้แก่  มีความเมตตากรุณา  มีสัมมาอาชีวะหรือการหาเลี้ยงชีพในทางที่ชอบ  มีความสำรวมในกาม  มีความสัตย์  และมีสติสัมปชัญญะ

                  เบญจศีลและเบญจธรรมเป็นข้อปฏิบัติเบื้องต้นที่บุคคลควรยึดถือปฏิบัติ  เพื่อความสงบสุขของชีวิตและสังคมโดยรวม